कॅन्सरची भीती सोडा, वेळेवर करा 'या' चाचण्या! सुरुवातीच्या निदानामुळे जीव वाचण्याची शक्यता 90 टक्के

Cancer Detection Tests marathi news : "विनाकारण वजन कमी होणे, तोंडात न भरणारा वरण किंवा शरीरावर आलेली एखादी छोटीशी गाठ... आपण याकडे सामान्य समस्या म्हणून दुर्लक्ष करतो, पण हे कॅन्सरचे संकेत असू शकतात. कॅन्सरच्या निदानासाठी फक्त मॅमोग्राफी किंवा सीटी स्कॅन पुरेसे आहेत का? डॉ. ज्योतिका जैन यांनी सांगितलेला 'चेक-अप'चा हा संपूर्ण चार्ट तुम्हाला आणि तुमच्या कुटुंबाला या महाभयंकर आजारापासून सुरक्षित ठेवू शकतो."

आजच्या धावपळीच्या जीवनात कॅन्सर (कर्करोग) हे एक मोठे आरोग्य आव्हान बनले आहे. अनियंत्रित आहार, बिघडलेली जीवनशैली, प्रदूषण आणि तणाव यामुळे या आजाराचा विळखा वाढत चालला आहे. भारतात पुरुषांमध्ये फुफ्फुस आणि तोंडाचा कॅन्सर, तर महिलांमध्ये स्तनाचा आणि गर्भाशयाचा कॅन्सर सर्वाधिक आढळतो. मात्र, तज्ञांच्या मते, जर या आजाराचे निदान सुरुवातीच्या टप्प्यात झाले, तर उपचार यशस्वी होण्याची शक्यता ९० टक्क्यांपर्यंत असते.

बोल्ड स्कायच्या वृत्तानुसार, नारायणा हॉस्पिटलच्या रेडिएशन ऑन्कोलॉजी विभागाच्या संचालिका डॉ. ज्योतिका जैन यांनी कॅन्सर ओळखण्यासाठी आवश्यक असलेल्या प्रमुख चाचण्यांची सविस्तर माहिती दिली आहे.

१. कॅन्सर निदानासाठी प्रमुख चाचण्या (Major Diagnostic Tests)

कॅन्सरचा शोध घेण्यासाठी स्क्रीनिंग, इमेजिंग आणि कन्फर्मेशन अशा तीन टप्प्यात चाचण्या केल्या जातात.

रक्त चाचणी (Blood Tests): यात प्रामुख्याने 'ट्युमर मार्कर्स' तपासले जातात. उदा. प्रोस्टेटसाठी PSA, अंडाशयासाठी CA-125, कोलोरेक्टलसाठी CEA आणि यकृतासाठी AFP. रक्तातील या घटकांचे असामान्य प्रमाण कॅन्सरचा संकेत देऊ शकते.

इमेजिंग टेस्ट: क्ष-किरण (X-Ray) द्वारे फुफ्फुस किंवा हाडांच्या कॅन्सरचा शोध घेता येतो. अल्ट्रासाऊंड (Sonography) यकृत किंवा थायरॉईडमधील गाठी ओळखते. तर ट्युमरचा आकार आणि स्टेज समजून घेण्यासाठी CT स्कॅन, MRI आणि PET-CT स्कॅन अत्यंत महत्त्वाचे ठरतात.

बायोप्सी (Biopsy): ही सर्वात खात्रीशीर चाचणी मानली जाते. यात संशयास्पद गाठीचा किंवा ऊतींचा (Tissue) नमुना घेऊन पॅथॉलॉजिकल तपासणी केली जाते.

२. लक्षणांनुसार कोणत्या चाचण्या कराव्यात?

• तोंडात अल्सर किंवा गाठ: तंबाखू सेवनामुळे होणाऱ्या कॅन्सरसाठी ओरल एक्झामिनेशन आणि बायोप्सी.
• सततचा खोकला किंवा छातीत दुखणे: फुफ्फुसाच्या कॅन्सरसाठी सीटी स्कॅन किंवा ब्रॉन्कोस्कोपी.
• स्तनात गाठ किंवा स्त्राव: ४० वर्षांवरील महिलांसाठी मॅमोग्राफी आणि अल्ट्रासाऊंड.
• मल-मूत्रातील बदल किंवा रक्ताचे अंश: कोलोरेक्टल कॅन्सरसाठी कोलोनोस्कोपी.
• गर्भाशय ग्रीवेचा कॅन्सर: महिलांनी अनियमित रक्तस्राव होत असल्यास 'पॅप स्मिअर' (Pap Smear) आणि HPV चाचणी करणे आवश्यक आहे.

३. सुरुवातीच्या निदानाचे फायदे

भारतात ७० टक्के कॅन्सरचे निदान उशिरा होते, ज्यामुळे उपचाराचा खर्च १० ते २० लाखांपर्यंत पोहोचतो आणि जीव वाचण्याची शक्यता २०-३० टक्केच राहते. मात्र, पहिल्या टप्प्यात निदान झाल्यास केवळ १-२ लाखांत उपचार शक्य आहेत. नियमित स्क्रीनिंगमुळे वर्षाकाठी सुमारे १.५ लाख मृत्यू रोखले जाऊ शकतात. केवळ 'पॅप स्मिअर' चाचणीने गर्भाशयाच्या कॅन्सरचे रुग्ण ८० टक्क्यांनी कमी होऊ शकतात.

(सूचना: ही माहिती सामान्य जागरूकतेसाठी आहे. कोणत्याही लक्षणांच्या बाबतीत तज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्या.)