बांगलादेशात अमेरिकेचे सैन्य, तर म्यानमारमध्ये भारताचे सैन्य; दक्षिण आशियात नेमकं काय घडलंय?

US troops in Bangladesh and Indian Army in Myanmar : भारतीय उपखंडाच्या शेजारील देशांमध्ये सध्या मोठ्या प्रमाणात घडामोडी होऊ लागल्या आहेत. बांगलादेशात अमेरिकन सैन्याची अचानक एंट्री झाली आहे. तर दुसरीकडे भारताने म्यानमारमध्ये आपले सैन्य पाठवले आहे. या घटनांनी अनेकांच्या भुवया उंचावल्या आहेत. हे केवळ नियमित लष्करी सराव आहेत की यामागे काही मोठे भू-राजकीय कारण आहे, यावर आता चर्चा होऊ लागली आहे. यामागे नेमकं कारण काय, याविषयी आपण या लेखातून जाणून घेणार आहोत.

बांगलादेशात अमेरिकन सैन्य..

शेख हसीना यांचे सरकार गेल्यानंतर बांगलादेश आणि अमेरिका यांच्यातील लष्करी संबंध वाढलेले आहेत. याच पार्श्वभूमीवर सुमारे 120 अमेरिकन सैन्य आणि हवाई दलाचे अधिकारी बांगलादेशात दाखल झालेले आहेत.

हे अधिकारी चितगावमधील एका पंचतारांकित हॉटेलमध्ये राहत असले तरी, त्यांची नावं हॉटेलच्या नोंदीत नाहीत. ही बाब संशयास्पद आहे. या अधिकाऱ्यांचे आगमन संयुक्त लष्करी सरावासाठी झाल्याचे सांगितले जात असले, तरी नेमका उद्देश अस्पष्ट आहे.

विशेष म्हणजे, काही दिवसांपूर्वीच ढाका येथील एका हॉटेलमध्ये अमेरिकन स्पेशल फोर्सेस कमांड अधिकाऱ्याचा (टेरेन्स जॅक्सन) संशयास्पद अवस्थेत मृत्यू झाल्याची घटना घडली होती.

जॅक्सन एप्रिल महिन्यापासून बांगलादेशच्या सैनिकांना प्रशिक्षण देत होता. अशा पार्श्वभूमीवर अमेरिकेच्या मोठ्या तुकडीचे आगमन अनेक प्रश्न निर्माण करत आहे.

भारताची चिंता आणि म्यानमारमधील हालचाल

बांगलादेशमध्ये अमेरिकेच्या वाढत्या लष्करी हालचालींमुळे भारतीय सुरक्षा यंत्रणांमध्ये चिंता निर्माण झाली आहे. या भागातील चीनच्या वाढत्या प्रभावाच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेची उपस्थिती भारतासाठी संवेदनशील आहे.

या घडामोडींवर लक्ष ठेवूनच भारताने आपले सैन्य म्यानमारमध्ये पाठवले आहे. म्यानमार हा भारताच्या 'अॅक्ट ईस्ट' धोरणाचा एक महत्त्वाचा भाग असल्याने हे पाऊल धोरणात्मकदृष्ट्या महत्त्वाचे मानले जाते.

भारताने अद्याप म्यानमारमधील सैन्य तैनातीबद्दल अधिकृत निवेदन जारी केले नसले तरी, तज्ञांच्या मते हा एक धोरणात्मक निर्णय आहे. भारत आपल्या सीमा आणि हितसंबंधांचे रक्षण करण्यासाठी या भागातील प्रत्येक घडामोडीवर बारीक लक्ष ठेवून आहे.

या घडामोडींचा उद्देश काय आहे?

बांगलादेश आणि अमेरिकेमध्ये 'टायगर लाइटनिंग-२०२५' सारखे नियमित लष्करी सराव होतात. मात्र, यावेळी अमेरिकेचे सैन्य ज्या पद्धतीने कोणत्याही नोंदीशिवाय पोहोचले आहे, त्यातून अनेक शंका निर्माण होतात.

हे केवळ नियमित सराव आहेत की या प्रदेशातील शक्ती संतुलन बदलण्याची ही मोठी योजना आहे? भारताने म्यानमारमध्ये सैन्य पाठवणे हा याच भू-राजकीय बदलाचा भाग आहे का?

या प्रश्नांची नेमकी उत्तरे येणारा काळच देईल, पण एक गोष्ट निश्चित आहे की भारताच्या शेजारील भागांत होणाऱ्या या हालचाली भविष्यात या प्रदेशात मोठ्या अशांततेची नांदी असू शकतात.