गॅस सिलिंडर वापरताना दुर्घटना होऊ नये म्हणून काय काळजी घ्यावी? तज्ज्ञांकडून समजून घ्या

Gas cylinder safety tips : मध्यप्रदेशातील देवासमध्ये काही दिवसांपूर्वी गॅस सिलिंडरचा स्फोट झाला. मध्य प्रदेशात एका घराला भीषण आग लागून पती, पत्नी आणि दोन मुलांचा मृत्यू झाला. घराच्या खाली असलेल्या डेअरीतील सिलिंडरचा स्फोट झाल्याने दुसऱ्या मजल्यावर धुराचे लोट भरले आणि गुदमरून सर्वांचा जीव गमवावा लागला. गॅस सिलिंडर स्फोटाच्या घटना नित्याच्या झाल्या आहेत, त्यात निष्काळजीपणा हे प्रमुख कारण आहे.

एलपीजी अत्यंत ज्वलनशील आहे आणि स्फोटामुळे मोठे नुकसान होऊ शकते. सिलिंडर वापरताना काळजी घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. गळती तपासावी, पाईप्स चांगल्या स्थितीत असल्याची खात्री करावी आणि गॅस वापरताना सावधगिरी बाळगावी. जागरुकता आणि दक्षतेने अशा अपघातांना आळा बसू शकतो. घरी एलपीजी सिलिंडर वापरताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवल्या पाहिजेत याबद्दल तज्ञांकडून जाणून घेऊया.

गॅस गळती कशी होते?

जयपूरचे अग्निशमन अधिकारी देवांग यादव यांनी 'बोल्ड स्काय'ला दिलेल्या माहितीनुसार, गॅस सिलिंडरचा स्फोट होण्याचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे गॅसची गळती. याव्यतिरिक्त, सिलेंडर थेट सूर्यप्रकाशात ठेवल्यास किंवा उंचावरून पडल्यास गॅसच्या वाढत्या दाबामुळे स्फोट होऊ शकतो. गॅस स्फोटाच्या इतर कारणांमध्ये सिलेंडर आणि स्टोव्हला जोडणारे सैल कनेक्शन समाविष्ट आहे.

कालबाह्य झालेले सिलिंडर आणि जुन्या गॅस पाइपलाइन वापरल्यानेही गळतीचा धोका वाढतो. ही कारणे टाळण्यासाठी सिलिंडर आणि त्यातील घटकांची वेळोवेळी तपासणी करणे आवश्यक आहे. सतर्क राहून असे अपघात टाळता येतील.

हेही वाचा : Vitamin B-12 : व्हिटॅमिन बी 12 कमी का होतं? मुळापासून कमतरता भरुन काढण्यासाठी उपाय काय? घ्या जाणून

या गोष्टी अवश्य करा

• रात्री झोपण्यापूर्वी नेहमी रेग्युलेटर बंद ठेवा, काहीवेळा त्यावर उंदीर देखील कुरतडतात, ज्यामुळे अपघात देखील होऊ शकतो. पण रेग्युलेटर बंद ठेवून गॅस गळती टाळता येते.
• एलपीजी गॅस सिलिंडरच्या वितरणावर वजन तपासणे सामान्य आहे, परंतु सुरक्षिततेसाठी प्री-डिलिव्हरी चाचणी देखील आवश्यक आहे. ही तपासणी सिलिंडर सुरक्षित आणि गळतीमुक्त असल्याची खात्री करते.
• डिलिव्हरीपूर्वी चाचणी न करता सिलिंडर घेतल्यास भविष्यात अपघात होऊ शकतो, त्यामुळे त्याकडे दुर्लक्ष करू नका.

  हेही वाचा : Ganesh Chaturthi 2024 : गणेशाच्या आराधनेने दूर होतील सारी संकटे, फक्त करा 'हे' उपाय

  सिलिंडर खरेदी करताना या गोष्टी लक्षात ठेवा

  • सिलिंडरचे वजन तपासा.
  • कालबाह्यता तारीख आणि प्री-डिलीव्हरी चाचणी तपासा.
  • सिलेंडरमध्ये गळती होणार नाही याची काळजी घ्या.
  • सिलिंडर सुरक्षित ठिकाणी ठेवा आणि रेग्युलेटर योग्यरित्या बसवा.
  • सिलेंडरवर एक सील असावा. ओ- रिंग सिलिंडरच्या व्हॉल्व्हमध्ये बसवणे आवश्यक आहे.

  गॅस सिलिंडरची एक्सपायरी कशी तपासायची?

  गॅस सिलिंडरची एक्सपायरी डेट त्याच्या तीन रुंद पट्ट्यांवर कोडच्या स्वरूपात लिहिलेली असते, जसे की A-25, B-26, C-27 किंवा D-28. या कोडमध्ये ABCD महिने दर्शवतात आणि संख्या एक्सपायरी वर्ष दर्शवतात.

  • A: जानेवारी, फेब्रुवारी, मार्च
  • B: एप्रिल, मे, जून
  • C: जुलै, ऑगस्ट, सप्टेंबर
  • D: ऑक्टोबर , नोव्हेंबर, डिसेंबर

  उदाहरणार्थ, जर सिलेंडरवर B-27 लिहिलेले असेल, तर याचा अर्थ हा सिलेंडर एप्रिल ते जून 2027 पर्यंत मर्यादा असेल कालबाह्य झालेल्या सिलिंडरमुळे अपघात होऊ शकतो, त्यामुळे सिलिंडरची एक्सपायरी तपासणे गरजेचे आहे.

  हेही वाचा : हिवाळ्यात त्वचा कोरडी होतेय, भेगाही पडताहेत 'हे' उपाय करा अन् चेहरा ठेवा मऊ

  गॅस सिलेंडर वापरताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात?

  • सिलेंडर सरळ ठेवा, तो कधीही उलटा करू नका.
  • नेहमी ISI मान्यताप्राप्त पाईप स्टोव्ह आणि रेग्युलेटर वापरा.
  • वेळोवेळी रेग्युलेटर आणि ट्यूब तपासत रहा.
  • गॅस वापरत असताना, खिडक्या आणि दरवाजे वायुवीजनासाठी उघडे ठेवा.
  • गॅस स्टोव्ह नेहमी सिलिंडरपेक्षा उंच ठिकाणी ठेवा.

  सिलिंडरमध्ये गळती नाही हे कसे कळेल?

  देवांग यादव यांच्या म्हणण्यानुसार, गॅस गळतीचा वास घेऊन ओळखता येते. एलपीजी सिलिंडरमध्ये इथाइल मर्कॅप्टन नावाचे रसायन मिसळले जाते, जे लीक झाल्यावर कुजलेल्या अंडी, कांदा किंवा लसूण सारखा वास येतो. याशिवाय तुम्ही पाण्याचा वापर करूनही चाचणी करू शकता. सिलेंडरमध्ये रेग्युलेटर संलग्नक बिंदूवर थोडे पाणी घाला. जर बुडबुडे उद्भवले तर ते गॅस गळतीचे लक्षण आहे. कोणताही वास किंवा बुडबुडे आढळल्यास सिलिंडरचा वापर तात्काळ थांबवा आणि सुरक्षिततेची पावले उचला.

  हेही वाचा : फटाक्यांमधून निघणारा धूर आणि ठिणग्यांमुळे डोळे गमावण्याची वेळ येऊ शकते! सुरक्षेचे 'हे' करा उपाय

  गॅस गळती झाल्यास काय करावे?

  • गॅस गळती झाल्यास घाबरू नका.
  • नियामक ताबडतोब बंद करा आणि ज्वलनशील वस्तू काढून टाका.
  • इलेक्ट्रिकल स्वीच चालू/बंद करू नका. कारण ठिणग्यांमुळे मोठा अपघात होऊ शकतो, हवा येण्यासाठी खिडक्या उघडा आणि आवश्यक असल्यास गॅस एजन्सी किंवा अग्निशमन दलाला कळवा.

  गॅस सिलेंडरला आग लागल्यास काय करावे?

  • गॅस सिलेंडरला आग लागल्यास घाबरू नका.
  • सिलिंडरचा लगेच स्फोट होत नाही.
  • कापसाची चादर, घोंगडी किंवा मोठा टॉवेल पाण्यात भिजवा आणि सिलेंडरभोवती घट्ट गुंडाळा. त्यामुळे आग विझवण्यास मदत होईल.
  Published On January 3, 2025
  national
  national