मुंबईचा कायापालट ! मोतीलाल नगर पुनर्विकास: अदानी समूहाची १ लाख कोटींची गुंतवणूक

मुंबईच्या उपनगरातील महत्त्वाकांक्षी मोतीलाल नगर पुनर्विकास प्रकल्पांतर्गत अब्जाधीश उद्योगपती गौतम अदानी यांना विक्रीयोग्य सुमारे १७ लाख चौरस मीटर क्षेत्र मिळण्याची शक्यता आहे. एका वरिष्ठ सरकारी अधिकाऱ्याने दिलेल्या माहितीनुसार, अदानी समूह या मोठ्या प्रमाणावरील पुनर्विकास प्रकल्पात सुमारे १ लाख कोटी रुपयांची गुंतवणूक करण्याची योजना आखत आहे.

हा मोतीलाल नगर पुनर्विकास प्रकल्प १४३ एकरवर पसरलेला असून, त्यातून एकूण सुमारे २८ लाख चौरस मीटरचे बांधकाम क्षेत्र निर्माण होण्याची अपेक्षा आहे. यापैकी १०.५ लाख चौरस मीटरहून अधिक क्षेत्र विद्यमान रहिवाशांच्या पुनर्वसनासाठी आणि महाराष्ट्र गृहनिर्माण व क्षेत्रविकास प्राधिकरण (म्हाडा) साठी राखीव ठेवले जाईल. अदानी समूहाच्या मालकीची कंपनी 'इस्टेटव्ह्यू डेव्हलपर्स'ला सुमारे १७ लाख चौरस मीटर (१.८२ कोटी चौरस फूट) क्षेत्र 'फ्री सेल' म्हणजेच मुक्त विक्रीसाठी मिळेल, जे ती खुल्या बाजारात विकू शकते. म्हाडाचे उपाध्यक्ष आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी संजीव जयस्वाल यांनी सांगितले की, या प्रकल्पातील एकूण गुंतवणूक पुढील १० ते १५ वर्षांच्या कालावधीत विभागली जाण्याची अपेक्षा आहे.

अदानी समूहाने गेल्या वर्षी या प्रकल्पासाठी यशस्वी बोली लावली होती, ज्यामुळे 'कॉम्पेन्सेशन डिस्कशन अँड अनालिसिस' (CD&A) मॉडेल अंतर्गत हा पहिला पुनर्विकास प्रकल्प ठरला आहे. सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, या भागातील सध्याचा बाजारभाव सुमारे ३०,००० रुपये प्रति चौरस फूट आहे, ज्यामुळे निवासी विकास हे कमाईसाठी एक अत्यंत आकर्षक क्षेत्र ठरले आहे. या प्रकल्पाशी संबंधित अधिकाऱ्यांनी असे संकेत दिले आहेत की हा एक संमिश्र वापराचा प्रकल्प म्हणून विकसित केला जाईल, ज्यामध्ये निवासी, व्यावसायिक, शैक्षणिक आणि आदरातिथ्य घटकांचा समावेश असेल. मात्र, या विविध विभागांमध्ये नेमकी किती जागा विभागली जाईल, याचा अंतिम निर्णय अद्याप झालेला नाही.

पुनर्विकास आराखड्यानुसार, निवासी, व्यावसायिक आणि झोपडपट्ट्यांसह सुमारे ५,००० विद्यमान सदनिकांचे सात वर्षांच्या आत पुनर्वसन केले जाणार आहे, जरी किरकोळ मुदतवाढीचा विचार केला जाऊ शकतो. मूळ रहिवाशांचे पुनर्वसन हेच प्राधान्य राहील यावर अधिकाऱ्यांनी जोर दिला आहे. प्रकल्प फायद्यांचा भाग म्हणून, प्रत्येक निवासी सदनिकाधारकाला १,६०० चौरस फुटांचे घर मिळेल, तर व्यावसायिक गाळेधारकांना ९५७ चौरस फूट जागा मिळेल. या पुनर्विकासामुळे लोकसंख्येची घनता लक्षणीयरीत्या वाढण्याची अपेक्षा असून, कुटुंबांची संख्या ५,००० वरून थेट २५,००० च्या वर पोहोचण्याची शक्यता आहे. जमिनीची मालकी म्हाडाकडेच राहील, तर विकासक बांधकाम आणि विक्रीची अंमलबजावणी करेल. विकासकाने केलेले कोणतेही वित्तपुरवठा किंवा विकास हक्कांचे हस्तांतरण करण्यासाठी प्राधिकरणाची पूर्वपरवानगी आवश्यक असेल.

मोतीलाल नगर प्रकल्प हा व्यापक पुनर्विकास मोहिमेचा एक भाग असून, मुंबईत ९२३ एकर क्षेत्रावर पसरलेल्या आणखी ११ प्रकल्पांचे नियोजन आहे. यामध्ये कामाठीपुरा, वरळीचे आदर्श नगर, अभ्युदय नगर आणि वांद्रे रिक्लेमेशन यांसारख्या प्रमुख भागांचा समावेश आहे. या विकासकामामुळे शहराच्या क्षितिजाचा (स्कायलाइन) पूर्णपणे कायापालट होईल, असा विश्वास अधिकाऱ्यांनी व्यक्त केला आहे. एकूणच, या आगामी प्रकल्पांतर्गत सुमारे ७५,४४५ सदनिकांचे पुनर्वसन अपेक्षित आहे. अधिकाऱ्यांनी सध्याच्या झोपडपट्टी पुनर्वसन मॉडेलचा पुनर्विचार करण्याची आणि भाड्याच्या घरांची व्यवहार्यता सुधारण्याची गरज देखील अधोरेखित केली आहे, कारण मुंबईत भाड्याचे उत्पन्न सुमारे २ टक्क्यांच्या आसपास कमी आहे. धारावीसारख्या प्रकल्पांसह हे मोठ्या प्रमाणावरील पुनर्विकास प्रयत्न शहराचा शहरी चेहरामोहरा बदलून गृहनिर्माण पुरवठा वाढवतील अशी अपेक्षा आहे.