सावधान! दिवाळीच्या तोंडावर बाजारात 'बोगस खवा', भेसळयुक्त मिठाईचा धुमाकूळ! खरी मिठाई, खवा असे ओळखा

Diwali Alert Beware of Adulterated Khawa and Sweets : प्रकाशाचा सण असलेल्या दिवाळीत गोडधोड आणि मिठाईला विशेष महत्त्व असते. मात्र, याच संधीचा फायदा घेऊन काही नफेखोर भेसळयुक्त खवा आणि निकृष्ट मिठाई बाजारात आणत आहेत. ही बनावट मिठाई केवळ चवच बिघडवत नाही, तर थेट आपल्या आरोग्याला धोका पोहोचवते. त्यामुळे दिवाळीसाठी मिठाई खरेदी करताना अत्यंत सावधगिरी बाळगण्याची गरज आहे.

दिवाळीत मिठाई आणि खवा खरेदी करताना काय काळजी घ्यावी?

विश्वासार्ह दुकानातून खरेदी : नेहमी नामांकित आणि विश्वासार्ह मिठाई विक्रेत्यांकडूनच खरेदी करा.

खुला खवा टाळा: रस्त्याच्या कडेला किंवा उघड्यावर ठेवलेला खवा किंवा मिठाई खरेदी करणे टाळा, कारण ते अस्वच्छ झालेला असू शकतो.

रंग आणि वास तपासा: जास्त चमकदार आणि कृत्रिम रंग वापरलेली मिठाई घेऊ नका. मिठाईचा वास नैसर्गिक आहे की कृत्रिम, हे तपासा.

उत्पादनाची तारीख: पॅकबंद मिठाई खरेदी करताना 'उत्पादन तारीख' आणि 'वापराची अंतिम मुदत' तपासा.

खरा आणि बनावट खवा कसा ओळखायचा? (भेसळ ओळखण्याच्या सोप्या टिप्स)

खवा हा मिठाईचा मुख्य घटक असल्याने तो शुद्ध असणे महत्त्वाचे आहे. बनावट खवा ओळखण्यासाठी या सोप्या गोष्टी करा.

१. मऊपणा / पोत (Texture)

खरा (शुद्ध) खवा: खवा मऊ आणि ओल्यासर असतो.

बनावट (भेसळयुक्त) खवा: खवा खडबडीत असतो किंवा कोरडा लागतो.

२. चोळणे (Friction Test)

खरा (शुद्ध) खवा: खव्याचा तुकडा हातावर चोळल्यास तुपाचा हलकासा वास येतो आणि हात तेलकट होतो.

बनावट (भेसळयुक्त) खवा: खवा हातावर चोळल्यास पिठासारखा लागतो किंवा लगेच फुटतो (तुपाचा वास येत नाही).

३. गोळा करणे (Ball Test)

खरा (शुद्ध) खवा: खव्याचा गोळा केल्यास तो सहज आणि घट्ट तयार होतो.

बनावट (भेसळयुक्त) खवा: गोळा तयार करताना तो तुटतो किंवा फुटतो.

४. चव (Taste)

खरा (शुद्ध) खवा: चवीला दुधाचा नैसर्गिक गोडवा लागतो.

बनावट (भेसळयुक्त) खवा: चवीला पिठासारखा किंवा चिकट लागतो.

५. टिकाऊपणा (Shelf Life)

खरा (शुद्ध) खवा: शुद्ध खवा साधारणपणे २४ तासांत खराब होऊ शकतो.

बनावट (भेसळयुक्त) खवा: मिश्रणामुळे बनावट खवा ६ ते ७ दिवस खराब होत नाही.

बाजारात बोगस खव्यावर कारवाई झाली आहे का?

दिवाळीच्या पार्श्वभूमीवर अन्न सुरक्षा आणि औषध प्रशासन (FSDA) सक्रिय झाले आहे. महाराष्ट्रात आणि देशभरात भेसळयुक्त पदार्थांवर सातत्याने कारवाई केली जात आहे.

छत्रपती संभाजीनगर: या भागात दिवाळीपूर्वीच अन्न सुरक्षा अधिकाऱ्यांनी छापे टाकून १८० किलोहून अधिक भेसळयुक्त खवा आणि मिठाई जप्त केली होती. तसेच, यापूर्वी ४२५ किलो भेसळयुक्त खवाही जप्त करण्यात आला होता. या कारवाईत स्वस्त मिल्क पावडर, वनस्पती तूप आणि खाद्यतेलाचा वापर करून झटपट खवा तयार केला जात असल्याचे उघड झाले होते.

इतर ठिकाणी कारवाई : उत्तर प्रदेशात (मुजफ्फरनगर, आग्रा) FSDA ने हजारो किलो निकृष्ट दर्जाचे खवा, पनीर आणि खाद्यतेल जप्त करून नष्ट केले आहे. यावरून स्पष्ट होते की, दिवाळीच्या काळात बनावट खवा आणि मिठाईचा पुरवठा मोठ्या प्रमाणावर सुरू आहे.

बनावट मिठाई आणि खव्याचे शरीरावर होणारे गंभीर नुकसान

बनावट खवा बनवण्यासाठी अनेकदा स्टार्च, कृत्रिम रंग, युरिया आणि निकृष्ट दर्जाचे तेल (वनस्पती तूप) वापरले जाते. या पदार्थांचे सेवन आरोग्यासाठी अत्यंत हानिकारक आहे.

यकृत आणि किडनीला धोका: बनावट खव्यामध्ये युरियासारखे रासायनिक घटक असू शकतात, ज्यामुळे यकृत आणि किडनी (मूत्रपिंड) खराब होण्याचा धोका वाढतो.

पचनसंस्थेचे आजार: भेसळयुक्त पदार्थ खाल्ल्याने पोटदुखी, गॅस, जुलाब आणि उलट्या यांसारख्या पचनसंस्थेशी संबंधित समस्या उद्भवू शकतात.

ऍलर्जी: कृत्रिम रंग आणि निकृष्ट तेलामुळे त्वचेची ऍलर्जी होण्याची शक्यता असते.

दीर्घकाळ गंभीर परिणाम: मिठाईला आकर्षक रंग देण्यासाठी 'मेटॅनिल यलो' किंवा 'टारट्राझिन'सारखे निकृष्ट रंग वापरले जातात, ज्यामुळे किडनीचे आजार वाढू शकतात.

आरोग्य विभागाचे आवाहन: नागरिकांनी भेसळीचा संशय आल्यास foscos.fssai.gov.in या पोर्टलवर किंवा अन्न सुरक्षा विभागाकडे त्वरित तक्रार नोंदवावी.