गणपतीला तुळस का वाहत नाहीत? जाणून घ्या यामागची रंजक कथा
भारतात आणि विशेषतः महाराष्ट्रात गणपती बाप्पाला अतिशय आदराचे आणि प्रेमाचे स्थान आहे. कोणत्याही शुभ कार्याची सुरुवात श्रीगणेशाच्या पूजेने केली जाते. बाप्पाला प्रसन्न करण्यासाठी त्याचे भक्त त्याला दुर्वा, लाल जास्वंदाची फुले आणि मोदक अर्पण करतात. पण तुम्हाला माहीत आहे का, की हिंदू धर्मातील पूजेत अत्यंत पवित्र मानली जाणारी तुळस बाप्पाला कधीही वाहिली जात नाही?
हिंदू धर्मात तुळशीला अत्यंत पवित्र आणि पूजनीय मानले जाते. कोणत्याही देवाच्या नैवेद्यावर तुळशीचे पान ठेवल्याशिवाय तो पूर्ण होत नाही, अशीही एक श्रद्धा आहे. मात्र, विघ्नहर्त्या गणेशाच्या बाबतीत हा नियम पूर्णपणे बदलतो. बाप्पाच्या पूजेतून तुळशीचे पान जाणीवपूर्वक दूर ठेवले जाते. यामागे एक अत्यंत रंजक आणि तितकीच महत्त्वाची पौराणिक कथा आहे.
ब्रह्मवैवर्त पुराणातील पौराणिक कथा
गणपतीला तुळस न वाहण्यामागची कथा ही 'ब्रह्मवैवर्त पुराण' ग्रंथात सविस्तरपणे सांगितली गेली आहे. या पुराणातील गणेश खंडात या संपूर्ण प्रसंगाचे अत्यंत सुंदर वर्णन आढळते. प्राचीन काळी घडलेली ही घटना गणेश आणि तुळशी यांच्यातील एका संवादावर आणि त्यांनी परस्परांना दिलेल्या शापांवर आधारित आहे. या कथेनुसार, देवी तुळस ही पूर्वजन्मी एक सुंदर कन्या होती, जी एका उत्तम पतीच्या शोधात होती.
एके दिवशी ही सुंदर कन्या गंगा नदीच्या काठावर फिरत असताना तिला तिथे ध्यानस्थ बसलेले भगवान गणेश दिसले. त्यावेळी श्रीगणेश अत्यंत तेजस्वी दिसत होते. त्यांच्या कपाळावर चंदनाचा टिळा होता आणि ते ईश्वरी चिंतनात पूर्णपणे मग्न होते. गणपतीचे हे रूप आणि तेज पाहून ती कन्या त्यांच्यावर मोहित झाली. तिला गणपतीशी लग्न करण्याची तीव्र इच्छा झाली आणि तिने त्यांचे ध्यान भंग करण्याचा प्रयत्न केला.
तिने बाप्पाला ध्यानातून जागे करण्यासाठी 'हे एकदंत, हे वक्रतुंड' अशा हाका मारल्या. यामुळे गणपतीचे ध्यान भंग पावले आणि त्यांनी आपले डोळे उघडले. ध्यान भंग झाल्यामुळे बाप्पा सुरुवातीला थोडे नाराज झाले. पण समोर उभ्या असलेल्या एका तपस्वी कन्येला पाहून त्यांनी अतिशय शांतपणे आणि संयमाने तिच्याकडे तिची अडचण विचारली.
गणपतींनी तिला विचारले, "हे माते, तू माझे ध्यान का भंग केलेस? तुझी काय इच्छा आहे?" यावर त्या कन्येने अत्यंत स्पष्टपणे सांगितले की, पती म्हणून ती त्यांच्या रूपावर भाळली आहे आणि तिला त्यांच्याशी विवाह करायचा आहे. तिने गणपतींसमोर लग्नाचा प्रस्ताव ठेवला. हा प्रस्ताव ऐकून श्रीगणेश संकोचले आणि त्यांनी तो अतिशय नम्रपणे नाकारला.
श्रीगणेश म्हणाले की, ते ब्रह्मचर्याच्या मार्गावर चालत आहेत आणि त्यांचे मन विश्वाच्या कल्याणात गुंतलेले आहे, त्यामुळे ते तिच्याशी लग्न करू शकत नाहीत. लग्नाचा हा नकार ऐकून तुळशी अत्यंत क्रोधित झाली आणि तिने रागाच्या भरात गणपतीला शाप दिला की, त्यांचा विवाह त्यांच्या इच्छेविरुद्ध होईल आणि त्यांना दोन पत्नी मिळतील.
या शापामुळे क्रोधित होऊन गणपतींनीही तुळशीला शाप दिला की, तुझा विवाह एका असुराशी (शंखचूड नामक राक्षसाशी) होईल. या शापामुळे अत्यंत भयभीत झालेल्या तुळशीने तात्काळ श्रीगणेशाची क्षमा मागितली. तुळशीला पश्चात्ताप झालेला पाहून विघ्नहर्त्या गणपतीचा राग शांत झाला.
गणपतीने तुळशीला सांगितले की, 'दिलेला शाप मागे घेतला जाऊ शकत नाही, परंतु तो सौम्य नक्कीच करता येईल. तुझा विवाह असुराशी होईल, पण त्यानंतर तू एका पवित्र वनस्पतीचे रूप घेशील आणि थेट वैकुंठात स्थान मिळवशील. भगवान विष्णूला तू अत्यंत प्रिय असशील. परंतु, माझ्या पूजेमध्ये तुळशीचा वापर पूर्णपणे वर्ज्य असेल.'
श्रीगणेशाने पुढे सांगितले की, 'जो कोणी मला तुळशीची पाने अर्पण करेल, त्याची पूजा सफल होणार नाही आणि त्याच्या कार्यात अनेक विघ्ने येतील.' अशी धार्मिक मान्यता आहे की तेव्हापासून आजतागायत बाप्पाच्या पूजेमध्ये कधीही तुळशीचा वापर केला जात नाही. त्याऐवजी बाप्पाला त्यांच्या आवडीच्या दुर्वा आणि जास्वंदाची फुले अर्पण करून प्रसन्न केले जाते.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google