सुतक किंवा अडचणीमुळे गणपती बसवता येत नाही? ‘हे’ पर्याय ठरतील उपयोगी
गणेशोत्सव हा आपल्या संस्कृतीतील अत्यंत महत्त्वाचा आणि जिव्हाळ्याचा सण आहे. घराघरांमध्ये बाप्पाच्या आगमनाची जय्यत तयारी केली जाते. प्रत्येक भक्ताची इच्छा असते की, बाप्पाने आपल्या घरी यावे आणि आपण त्याचे मनभावे आदरातिथ्य करावे. मात्र, काही वेळा बदलत्या परिस्थितीमुळे किंवा अचानक उद्भवलेल्या अडचणींमुळे घरी गणपतीची स्थापना करणे शक्य होत नाही. अशावेळी मनात भीती, अपराधीपण किंवा संभ्रम निर्माण होतो.
परंपरेमध्ये खंड पडेल किंवा बाप्पाचा कोप होईल, अशी भीती अनेक गणेशभक्तांच्या मनात असते. धार्मिक विधींमधील सातत्य महत्त्वाचे मानले जात असले, तरी हिंदू धर्मशास्त्र आणि पुराणांमध्ये माणसाच्या अडचणी देखील लक्षात घेतल्या आहेत. काही प्रासंगिक आणि अपरिहार्य कारणांमुळे यंदा घरी गणेशोत्सव साजरा करता आला नाही किंवा मूर्ती आणता आली नाही, तर शास्त्रात अत्यंत सोपे आणि तितकेच फलदायी तोडगे सांगण्यात आले आहेत. जेणेकरून तुमची भक्ती आणि नियम दोन्ही अबाधित राहतील.
घरी गणपती स्थापना करणे शक्य नसेल तर काय करावे? जाणून घ्या शास्त्रोक्त पर्याय
कधी आजारपण, कधी नोकरी-व्यवसायानिमित्त घराबाहेर असणे तर कधी कुटुंबातील एखाद्या सदस्याचे निधन झाल्यामुळे सुतक पाळावे लागणे, अशा प्रसंगी घरात प्रत्यक्ष मातीची मूर्ती आणून उत्सव साजरा करणे कठीण होते. शास्त्रात अशा कठीण प्रसंगांसाठी काही नियम शिथिल करण्यात आले आहेत. मनात केवळ भक्ती आणि आदर कायम ठेवून आपण काही शास्त्रीय पर्याय निवडू शकता, ज्यामुळे पूजेचे पूर्ण पुण्य देखील प्राप्त होते.
जर तुम्हाला काही व्यावहारिक अडचणींमुळे किंवा वेळेच्या कमतरतेमुळे मातीची मोठी मूर्ती आणणे शक्य नसेल, तर सुपारीच्या गणपतीची स्थापना हा सर्वोत्तम आणि सोपा शास्त्रोक्त पर्याय आहे. देवघरात किंवा एका पाटावर थोड्या तांदळाची रास म्हणजेच अक्षता घालाव्यात. त्यावर विड्याच्या पानांची जोडी ठेवून, त्यावर एक स्वच्छ सुपारी ठेवावी. या सुपारीलाच गणपती बाप्पा मानून तिची पंचोपचार किंवा षोडशोपचार पूजा करावी.
नियमित पूजेप्रमाणेच या सुपारीची रोज सकाळ-संध्याकाळ आरती करावी आणि नैवेद्य दाखवावा. गणेशोत्सवाचे दिवस संपल्यानंतर या सुपारीचे वाहत्या पाण्यात किंवा एखाद्या स्वच्छ कुंडीत विसर्जन करता येते. यामुळे तुमच्या पूजेचा नियम खंडित होत नाही आणि बाप्पाची कृपादृष्टी देखील कायम राहते. हा पर्याय अत्यंत सोपा आणि प्रत्येकाला सहज करता येणारा आहे.
सूतक किंवा सोयर काळात गणपती कसा बसवावा? काय सांगते शास्त्र?
कुटुंबात कोणाचा जन्म झाला तर सोयर आणि मृत्यू झाला तर सुतक पाळले जाते. या काळात थेट पूजाअर्चा करण्यास किंवा देवाच्या देवघरातील मूर्तींना स्पर्श करण्यास बंदी असते. अशा वेळी घरात गणपती स्थापना कशी करावी, असा मोठा प्रश्न भक्तांना पडतो. पण जर तुमच्याकडे दरवर्षी गणपती बसवण्याची जुनी परंपरा असेल, तर ती खंडित करण्याची अजिबात गरज नसते.
सुतकामुळे स्वतः पूजा करणे शक्य नसेल, तर ज्या नातेवाईकांना सुतक किंवा सोयर लागलेले नाही, अशा व्यक्तीला घरात बोलावून त्यांच्या हस्ते गणपतीची प्राणप्रतिष्ठा करता येऊ शकते. घराबाहेरील मित्र, शेजारी किंवा पुरोहित यांच्या मदतीने मूर्ती आणून तिची स्थापना आणि दैनंदिन पूजा करता येते. घरातील लोकांनी केवळ लांबूनच दर्शनाचा लाभ घ्यावा आणि स्पर्श करणे टाळावे.
जर घरामध्ये स्थापना करण्यासाठी कोणीही उपलब्ध नसेल, तर सुतक काळात त्या वर्षी स्थापना करणे सोडून द्यावे. यामुळे कोणताही दोष किंवा पाप लागत नाही, कारण मृत्यू ही एक नैसर्गिक गोष्ट आहे. बाप्पा हा विघ्नहर्ता असून तो भक्तांच्या कौटुंबिक अडचणी चांगल्या प्रकारे समजतो. मनात कोणताही संकोच न बाळगता बाप्पाचे केवळ मानसिक स्मरण करावे आणि पुढील वर्षी पुन्हा आनंदाने सुरुवात करावी.
गणेश मंदिरात जाऊन पूजा आणि नैवेद्य अर्पण करणे
काही कारणांमुळे घरात सुपारीची देखील स्थापना करणे शक्य नसेल, तर आणखी एक सोपा पर्याय म्हणजे स्थानिक गणेश मंदिरात जाणे. गणेश चतुर्थीच्या शुभ दिवशी किंवा गणेशोत्सवा दरम्यान जवळच्या मंदिरात जाऊन बाप्पाचे दर्शन घ्यावे. बाप्पाला २१ दुर्वांची जोडी, लाल जास्वंदाची फुले, मोदक किंवा गूळ-खोबऱ्याचा नैवेद्य अर्पण करावा. यामुळे घरामध्ये मूर्ती स्थापन केल्यासारखेच पुण्य लाभते, असा शास्त्रसंकेत आहे.
मंदिरात बाप्पाचे मनोभावे दर्शन घेतल्यानंतर मनोमन प्रार्थना करावी. "हे विघ्नहर्त्या देवा, या वर्षी माझ्या अडचणीमुळे मी तुला माझ्या घरी आणू शकलो नाही. माझी ही अडचण दूर कर आणि मला क्षमा कर," अशी आळवणी करावी. देवाला कधीही गृहीत धरू नये, पण अडचणीची खरी कारणे सांगितल्यास तो आपल्या भक्ताचा निरोप नक्कीच स्वीकारतो, यावर विश्वास ठेवावा.
नियम मोडल्याची अपराधी भावना मनात ठेवू नका: मानसिक पूजा अधिक श्रेष्ठ
अनेकदा लोक केवळ सक्ती म्हणून किंवा शेजाऱ्यांच्या आग्रहास्तव घरात गणपती आणण्याची प्रथा नसतानाही गणपती बसवतात. पण पुढच्या वर्षी तो उत्साह मावळतो आणि पूजा करणे ओझे वाटू लागते. अशा प्रकारचा बाह्य दिखावा करण्यापेक्षा मनोभावे केलेली मानसिक पूजा देवाला अधिक प्रिय असते. देव हा केवळ प्रेमाचा भुकेला असतो, त्यामुळे कोणताही मानसिक ताण न घेता सणाचा आनंद घ्यावा.
धर्माने नेहमीच मानवी जीवनाचा आणि त्यांच्या कौटुंबिक अडचणींचा आदर केला आहे. शारीरिक व्याधी किंवा आर्थिक विवंचना असताना स्वतःला त्रास देऊन पूजा करणे देवाला अपेक्षित नाही. तुमच्या मनात असलेली खरी देवभक्ती ही प्रत्यक्ष मातीच्या मूर्तीपेक्षा कित्येक पटीने मोठी असते. त्यामुळे गणेशोत्सवाच्या काळात मनात कोणत्याही वाईट विचारांना किंवा शंकांना थारा न देता, बाप्पाचे नामस्मरण करत सकारात्मक राहावे.
आर्थिक, शारीरिक अथवा नैसर्गिक कारणांमुळे यंदा घरी बाप्पाची स्थापना करता आली नाही, तरी खचून जाऊ नका. शास्त्राने दाखवलेले हे विविध पर्याय निवडून तुम्ही तुमच्या मनातील गणेशभक्ती अखंड ठेवून पूजा करू शकता. बाप्पा ही केवळ मातीची मूर्ती नसून ती आपल्या अंतकरणातील चैतन्यमयी शक्ती आहे. त्यामुळे श्रद्धेच्या बळावर बाप्पाचे स्मरण करत विघ्नहर्त्याचे आशीर्वाद मिळवणे नेहमीच शक्य आहे.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google
