गणेश चतुर्थीपासून ते अनंत चतुर्दशीपर्यंत बाप्पाला अर्पण करा ‘हे’ 10 खास नैवेद्य
महाराष्ट्राचा अत्यंत लाडका आणि घरोघरी अत्यंत उत्साहाने साजरी केली जाणारी पर्वणी म्हणजे गणेशोत्सव. यंदा २०२६ मध्ये १४ सप्टेंबर रोजी बाप्पाचे घरोघरी आणि सार्वजनिक मंडळांमध्ये थाटामाटात आगमन होणार आहे. संपूर्ण १० दिवस चालणाऱ्या या भक्तीच्या उत्सवामध्ये गणपती बाप्पाची षोडशोपचार पूजा केली जाते. या पूजेमध्ये बाप्पाला रोज नवीन आणि सात्विक नैवेद्य अर्पण करण्याला विशेष महत्त्व आहे.
गणपती बाप्पाला 'मोदकप्रिय' आणि 'लंबोदर' म्हटले जाते, कारण त्यांना वेगवेगळ्या चविष्ट पदार्थांचे वाण अर्पण केलेले आवडते. शास्त्रानुसार, बाप्पाला दररोज त्यांच्या आवडीचा नैवेद्य दाखवल्याने घरात सुख, समृद्धी आणि शांतता नांदते. भाविकांसाठी रोज नवा नैवेद्य तयार करणे हा एक मोठा आनंद असतो. चला तर मग जाणून घेऊया, गणेशोत्सवाच्या या १० दिवसांत आपल्या लाडक्या विघ्नहर्त्याला रोज कोणता नैवेद्य अर्पण करावा.
यंदाच्या गणेशोत्सवासाठी १० दिवसांची नैवेद्य यादी
पहिला दिवस - उकडीचे मोदक: गणेश चतुर्थीच्या पहिल्या दिवशी बाप्पाच्या स्थापनेनंतर सर्वात आधी उकडीचे मोदक नैवेद्य म्हणून अर्पण केले जातात. तांदळाची पिठी, सुवासिक तूप, ओले खोबरे आणि गूळ वापरून बनवलेले हे मोदक बाप्पाचे अत्यंत लाडके मानले जातात. पौराणिक कथेनुसार, माता पार्वती गणेशासाठी स्वतः हे मोदक बनवत असत. यामुळे पहिल्या दिवशी उकडीच्या मोदकांनाच सर्वाधिक प्राधान्य दिले जाते.
दुसरा दिवस - मोतीचूर लाडू: उत्सवाच्या दुसऱ्या दिवशी बाप्पाला मोतीचूर लाडूंचा नैवेद्य दाखवणे उत्तम मानले जाते. पिवळ्या रंगाचे हे गोड लाडू गणपतीच्या हातामध्ये नेहमी सुशोभित दिसतात. बाप्पाला मोतीचूर लाडू अर्पण केल्याने जीवनात गोडवा येतो आणि कुंडलीतील ग्रहांचे दोषही दूर होतात असे मानले जाते. हे लाडू तुम्ही घरी बनवू शकता किंवा नैवेद्यासाठी शुद्ध तुपातील लाडू वापरू शकता.
तिसरा दिवस - बेसन लाडू किंवा पेढे: तिसऱ्या दिवशी लाडक्या बाप्पाला बेसनाचे लाडू किंवा केशरी पेढे अर्पण केले जातात. तुपात खमंग भाजलेले बेसन, साखर आणि सुका मेवा घालून बनवलेले बेसन लाडू सर्वांनाच आवडतात. हा नैवेद्य घरातील सकारात्मक ऊर्जा वाढवण्यास मदत करतो. बाप्पाला पिवळा रंग प्रिय असल्याने, बेसन लाडू दाखवणे अत्यंत शुभ मानले जाते आणि यामुळे कुटुंबात आनंदाचे वातावरण निर्माण होते.
चौथा दिवस - सुवासिक खीर: चौथ्या दिवशी गणेशाला खीर अर्पण करणे उत्तम मानले जाते. यात तुम्ही तांदळाची खीर, मखाण्याची खीर किंवा शेवयांची खीर बनवून बाप्पाला भोग लावू शकता. दुधापासून तयार होणारी ही सुवासिक खीर मन आणि बुद्धी शांत करण्यासाठी अत्यंत प्रभावी मानली जाते. बाप्पाला देखील दुधाचे गोड पदार्थ आवडत असल्याने चौथ्या दिवशी ही खीर नक्की तयार करा.
पाचवा दिवस - श्रीखंड आणि पुरी किंवा शिरा: गणेशोत्सवाच्या पाचव्या दिवशी बाप्पाला श्रीखंड आणि पुरी किंवा रव्याचा मऊसुत शिरा नैवेद्य म्हणून दाखवला जातो. दही चक्का करून त्यात केशर, वेलची आणि सुका मेवा घालून तयार केलेले श्रीखंड मनाला प्रसन्न करते. पाचव्या दिवशी हा मराठमोळा बेत नैवेद्याच्या ताटाची शोभा वाढवतो आणि बाप्पाच्या पूजेला एक विशेष सात्विक स्वरूप देतो.
बाप्पाला प्रसन्न करणारे पुढील पाच दिवसांचे नैवेद्य
सहावा दिवस - नारळाचे लाडू किंवा नारळी भात: सहाव्या दिवशी बाप्पाला ओल्या नारळाचे लाडू किंवा नारळी भात अर्पण केला जातो. धार्मिक कार्यात नारळाला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. जेव्हा आपण गूळ आणि ओलं खोबरं एकत्र करून बाप्पाला नैवेद्य दाखवतो, तेव्हा जीवनातील रखडलेली कामे यशस्वी होतात असे म्हणतात. कोकणी पद्धतीने बनवलेला सुवासिक नारळी भात या दिवशी नैवेद्याला विशेष पसंती मिळवतो.
सातवा दिवस - गूळ आणि सुके खोबरे किंवा कणकेचा शिरा: सातव्या दिवशी बाप्पाला गूळ आणि सुके खोबरे एकत्र करून किंवा गव्हाच्या पिठाचा शिरा बनवून भोग चढवावा. गूळ हा आरोग्यासाठी उत्तम आणि पारंपारिक मानला जातो, तर खोबरे समृद्धीचे प्रतीक आहे. हा अतिशय सोपा आणि घरगुती नैवेद्य बाप्पाला अत्यंत प्रिय आहे. यामुळे घरातील आर्थिक अडचणी दूर होण्यास मदत होते अशी श्रद्धा आहे.
आठवा दिवस - खुसखुशीत करंजी: गणेशोत्सवाच्या आठव्या दिवशी बाप्पाला खुसखुशीत करंज्यांचा नैवेद्य अर्पण केला जातो. यामध्ये सुखं खोबरं, रवा, खसखस आणि सुका मेवा यांचे सारण भरले जाते. बाप्पाला करंजी अर्पण केल्याने जीवनातील अडथळे दूर होऊन यश मिळते, अशी मान्यता आहे. ही महाराष्ट्रीयन करंजी चवीला गोड आणि अतिशय चविष्ट असते, ज्यामुळे घरामध्ये उत्सवाचा उत्साह आणखी वाढतो.
नवा दिवस - कलाकंद किंवा पंचामृत पेढे: नवव्या दिवशी दुधापासून तयार केलेले कलाकंद, बासुंदी किंवा पंचामृत पेढे नैवेद्याच्या ताटात समाविष्ट केले जातात. सण आता सांगतेकडे चाललेला असताना, बाप्पाला समृद्धतेचे प्रतीक असलेल्या या दुग्धजन्य पदार्थांचा भोग लावला जातो. कलाकंद बनवणे सोपे असते आणि याची चव अतिशय सुखद असते, जी बाप्पाला खूप आवडते असे मानले जाते.
दहावा दिवस - पुरणपोळी किंवा महाप्रसाद थाळी: अनंत चतुर्दशीच्या दिवशी, म्हणजेच उत्सवाच्या शेवटच्या दिवशी बाप्पाला निरोप देताना स्वादिष्ट पुरणपोळी किंवा संपूर्ण महाप्रसाद थाळीचा भोग लावला जातो. गव्हाची पुरणपोळी आणि सोबत कटाची आमटी हा बाप्पाच्या निरोपाचा पारंपरिक बेत असतो. या भोजनात कांदा आणि लसूण पूर्णपणे वगळले जाते. मनोभावे तयार केलेला हा महाप्रसाद बाप्पाला निरोप देताना अत्यंत तृप्ती देतो.
बाप्पासाठी १० दिवसांच्या या पवित्र सणामध्ये दररोज करण्यात येणाऱ्या वेगवेगळ्या नैवेद्यांची अतिशय सोपी आणि संक्षिप्त यादी भाविकांच्या सोयीसाठी खालीलप्रमाणे देण्यात आली आहे. यामुळे तुम्हाला रोजचा प्रसाद ठरवणे अधिक सोपे होईल.
दिवसनैवेद्याचा प्रकार (Bhog)महत्त्व आणि वैशिष्ट्यपहिला दिवसउकडीचे मोदकगणपती बाप्पाचा सर्वात लाडका आणि मुख्य भोग.दुसरा दिवसमोतीचूर लाडूग्रहांचे दोष दूर करण्यासाठी आणि गोडवा वाढवण्यासाठी.तिसरा दिवसबेसन लाडू किंवा पेढेबाप्पाला पिवळा रंग प्रिय असल्याने सुख-समृद्धी वाढते.चौथा दिवसतांदळाची किंवा मखाण्याची खीरमानसिक शांतता लाभते व सात्विकता वाढते.पाचवा दिवसश्रीखंड पुरी किंवा शेवयांची खीरमराठमोळा आणि अत्यंत आवडीचा सात्विक बेत.सहावा दिवसनारळी भात किंवा नारळाचे लाडूकामातील अडथळे दूर करण्यासाठी खोबऱ्याचा प्रसाद.सातवा दिवसगूळ-खोबरे किंवा कणकेचा शिरापारंपारिक नैवेद्य, आर्थिक स्थैर्य लाभते.आठवा दिवसखुसखुशीत करंजीसुका मेवा आणि खोबऱ्याने बनलेली चविष्ट करंजी.नववा दिवसकलाकंद किंवा बासुंदीदुधाचे गोड पदार्थ, जीवनात समृद्धी आणतात.दहावा दिवसपुरणपोळी आणि महाप्रसाद थाळीबाप्पाच्या निरोपाचा पारंपरिक आणि संपूर्ण सात्विक बेत.
नैवेद्य अर्पण करताना घ्यावयाची काळजी
बाप्पाला नैवेद्य दाखवताना काही गोष्टींची विशेष काळजी घ्यावी लागते. सर्वप्रथम, नैवेद्याचे सर्व पदार्थ शुद्ध आणि सात्विक असावेत. त्यामध्ये कांदा किंवा लसणाचा वापर अजिबात करू नये. नैवेद्य दाखवण्यापूर्वी तो स्वतः चाखून बघू नका, कारण देवाचा भोग उष्टा नसला पाहिजे. नैवेद्य दाखवताना बाप्पाच्या मूर्तीसमोर पाण्याने चौकोनी मंडल काढून त्यावर प्रसादाची वाटी ठेवावी आणि मनोभावे प्रार्थना करावी.
गणेशोत्सवाच्या या १० दिवसांत योग्य आणि मनापासून अर्पण केलेला प्रत्येक नैवेद्य बाप्पाच्या चरणी पोहोचतो. हे सात्विक भोग केवळ धार्मिक विधी नसून आपल्या संस्कृतीची गोड परंपरा आहे. विघ्नहर्ता गणेश आपल्या सर्वांच्या मनोकामना पूर्ण करो आणि आपल्या घरात सुख-समृद्धी नांदो, हीच लाडक्या बाप्पाच्या चरणी मनोभावे प्रार्थना.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google