एका 'कॉल'ने हादरले राजकारण अन् अपघाताने संपले वादळ; अजित पवार 6 वेळा DCM ते निधनापर्यंतची गाथा!

Ajit Pawar plane crash Baramati : महाराष्ट्राच्या राजकारणातील सर्वात वेगवान, धडाडीचा आणि तितकाच वादळी नेता म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या अजित अनंतराव पवार (६६) यांचा आज बारामतीमध्ये झालेल्या भीषण विमान अपघातात अंत झाला.

बुधवारी सकाळी ८:४५ च्या सुमारास लँडिंग करताना झालेल्या या दुर्घटनेने महाराष्ट्राच्या राजकारणातील एक मोठे पर्व संपले आहे. ज्या नेत्याने आपल्या सडेतोड स्वभावाने आणि राजकीय खेळींनी सत्तेची समीकरणे अनेकदा बदलली, त्यांच्या निधनाने संपूर्ण राज्य शोकसागरात बुडाले आहे.

 

काकांचा धाक आणि बारामतीची पाठशाळा

अजित पवारांचा जन्म २२ जुलै १९५९ रोजी अहमदनगरमध्ये झाला. वडील अनंतराव पवार हे मुंबईच्या फिल्म इंडस्ट्रीत कार्यरत होते, तर अजित यांचे शिक्षण बारामतीत झाले. सुरुवातीच्या काळात ते काका शरद पवार यांचे खासगी सचिव म्हणून काम पाहत.

अजितदादांनी एका मुलाखतीत कबूल केले होते की, "मी सुरुवातीपासूनच काकांना खूप घाबरायचो." मात्र, याच भीतीतून आणि मार्गदर्शनातून त्यांनी राजकारणाचे धडे गिरवले. १९९१ मध्ये जेव्हा त्यांनी शरद पवारांसाठी आपली खासदारकीची जागा सोडली, तेव्हापासून त्यांच्या राजकीय निष्ठेची चर्चा सुरू झाली.

सत्तेचे समीकरण बदलणारा 'तो' एक फोन कॉल

अजित पवारांच्या राजकीय प्रवासातील २३ नोव्हेंबर २०१९ ची पहाट कधीही विसरता येणार नाही. महाविकास आघाडीच्या चर्चा सुरू असतानाच, एका रात्रीत सत्तेचे समीकरण बदलले.

रातोरात निर्णय: २२ नोव्हेंबरच्या रात्री अजित पवारांच्या फोनवर एक मेसेज आला, त्यांनी धावपळ केली आणि दुसऱ्या दिवशी सकाळी थेट राजभवनात उपमुख्यमंत्री म्हणून शपथ घेतली.

शरद पवारांचा धक्का : पहाटे ६:३० वाजता शरद पवारांना एका कार्यकर्त्याचा फोन आला आणि सत्तेचा सारीपाट उलथापालथा झाल्याचे समजले. जरी हे सरकार अवघ्या ८० तासांत कोसळले आणि दादांनी 'घरवापसी' केली, तरी या घटनेने भारतीय राजकारणात मोठी खळबळ उडवून दिली होती.

६ वेळा उपमुख्यमंत्री होण्याचा विक्रम

महाराष्ट्राच्या इतिहासात अजित पवार हे एकमेव नेते आहेत ज्यांनी तब्बल सहा वेळा उपमुख्यमंत्रिपदाची शपथ घेतली. प्रशासनावर असलेली त्यांची पकड आणि कामाचा झपाटा यामुळे ते प्रत्येक सरकारमध्ये अपरिहार्य ठरले. 

१. नोव्हेंबर २०१०

२. डिसेंबर २०१२

३. २३ नोव्हेंबर २०१९ (अल्पकाळासाठी)

४. ३० डिसेंबर २०१९

५. २ जुलै २०२३

६. महायुती सरकारमधील शेवटचा कार्यकाळ

कुटुंबातील संघर्ष आणि 'बहीण-भाऊ' नाते

२००९ मध्ये सुप्रिया सुळे यांच्या राजकारणातील प्रवेशानंतर पक्षात फुटीची बीजे पेरली गेली, असे अनेक विश्लेषक मानतात. २०२४ च्या निवडणुकीत बहिणीविरोधात पत्नीला (सुनेत्रा पवार) उभे करणे ही आपली मोठी चूक होती, अशी प्रांजळ कबुली त्यांनी अलीकडेच दिली होती. राजकीय मतभेद कितीही असले, तरी बारामतीची 'दिवाळी' पवारांच्या गोविंदबाग निवासस्थानी एकत्र साजरी करण्याची परंपरा त्यांनी प्रदीर्घ काळ जपली होती.

वाद आणि कर्तृत्व : एकाच नाण्याच्या दोन बाजू

अजित पवार जेवढे आपल्या प्रशासकीय कौशल्यासाठी ओळखले जात, तेवढेच त्यांच्या वादग्रस्त विधानांमुळे चर्चेत राहिले.

सिंचन घोटाळ्याचे आरोप: ७० हजार कोटींच्या घोटाळ्याचा आरोप त्यांच्यावर झाला, ज्याचा तपास अनेक वर्षे चालला.

विवादित विधाने : २०१३ मधील धरणासंदर्भातील विधान असो किंवा ७५ व्या वर्षी निवृत्त न होणाऱ्या नेत्यांवर केलेली टीका, दादांच्या शब्दांनी नेहमीच 'वावटळ' निर्माण केली.

शेवटचा प्रवास : नियतीचा क्रूर घाला

ज्या बारामतीने त्यांना सहा वेळा आमदार आणि राज्याचा सर्वेसर्वा बनवले, त्याच मातीत त्यांच्या आयुष्याचा शेवट झाला. लियरजेट-४५ विमानाने उतरताना घेतलेली गिरकी त्यांच्या आयुष्याची शेवटची गिरकी ठरली. ३५ मिनिटे हवेत झुंज देणारे विमान अखेर कोसळले आणि महाराष्ट्राचा 'अजित' तारा निखळला.

महाराष्ट्राच्या राजकारणातील 'पॉवरहाऊस'; दादांच्या जीवनातील १० महत्त्वाचे पैलू

महाराष्ट्राच्या राजकारणात 'दादा' या नावाने ज्यांची ओळख आहे, असे अजित अनंतराव पवार हे केवळ एक नेते नव्हते, तर प्रशासनावर जबरदस्त पकड असलेले एक कणखर व्यक्तिमत्व होते. शून्यातून विश्व निर्माण करण्याची जिद्द आणि सडेतोडपणा ही त्यांची खरी ओळख. त्यांच्या आजवरच्या प्रवासातील १० महत्त्वाचे पैलू खालीलप्रमाणे आहेत:

१. राजकीय वारसा आणि सुरुवात

अजित पवारांना राजकारणाचे बाळकडू घरातूनच मिळाले होते. ज्येष्ठ नेते शरद पवार यांचे पुतणे असूनही त्यांनी स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण केली. १९८२ मध्ये सहकारी साखर कारखान्यातून त्यांच्या सार्वजनिक जीवनाची सुरुवात झाली आणि १९९१ मध्ये ते पहिल्यांदा लोकसभेवर निवडून गेले.

२. प्रशासनावरील मजबूत पकड

अजित पवारांचा दरारा हा त्यांच्या कार्यपद्धतीत होता. फाईल पाहण्याची गती आणि त्यातील तांत्रिक बाबी समजून घेण्याची त्यांची हातोटी प्रशासकीय अधिकाऱ्यांमध्येही चर्चेचा विषय असे. कोणत्याही फाईलवर निर्णय घेताना ते वेळ लावत नसत, हे त्यांचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य.

३. पहाटे ५ चा कामाचा उरक

"वेळ पाळणारा नेता" म्हणून अजितदादांची ओळख होती. पहाटे ५ वाजल्यापासून कामाला सुरुवात करणे, ६ वाजता कार्यकर्त्यांच्या गाठीभेटी घेणे आणि ७ वाजता शासकीय दौऱ्यावर निघणे हा त्यांचा दिनक्रम अचूक असे. त्यांच्या या शिस्तीमुळे राज्यातील प्रशासकीय यंत्रणा नेहमीच सतर्क असायची.

४. सडेतोड आणि रांगडे व्यक्तिमत्व

अजित पवार हे त्यांच्या स्पष्टवक्तेपणासाठी ओळखले जात. समोरचा व्यक्ती कोणीही असो, काम होणार असेल तर 'हो' आणि नसेल तर 'नाही' असं तोंडावर सांगण्याची हिंमत त्यांच्याकडे होती. त्यांच्या या सडेतोडपणामुळे त्यांना 'रांगडा नेता' म्हटले जाई.

५. जलसंपदा आणि अर्थ खात्याचा कार्यकाळ

राज्याच्या अर्थमंत्री आणि जलसंपदा मंत्री म्हणून त्यांनी केलेले कार्य उल्लेखनीय आहे. विशेषतः सिंचन प्रकल्प मार्गी लावण्यासाठी आणि राज्याची विस्कळीत झालेली अर्थव्यवस्था रुळावर आणण्यासाठी त्यांनी घेतलेले कठोर निर्णय आजही महत्त्वाचे मानले जातात.

६. विक्रमी सहा वेळा उपमुख्यमंत्रिपद

महाराष्ट्राच्या इतिहासात सर्वाधिक वेळा (सहा वेळा) उपमुख्यमंत्रिपदाची शपथ घेण्याचा विक्रम अजित पवारांच्या नावावर आहे. बदलत्या राजकीय परिस्थितीतही सत्तेचा केंद्रबिंदू आपल्याकडे राखण्याचे कसब त्यांच्याकडे होते.

७. कार्यकर्त्यांचा आधारवड

सामान्य कार्यकर्ता असो वा मोठा नेता, अजितदादांकडे कोणालाही सहज प्रवेश मिळत असे. कार्यकर्त्यांच्या वैयक्तिक अडीअडचणी असोत किंवा मतदारसंघातील प्रश्न, दादांनी दिलेला शब्द हा कार्यकर्त्यांसाठी अंतिम असायचा. त्यामुळेच त्यांच्याकडे मोठी निष्ठावान फळी होती.

८. क्रीडा आणि शैक्षणिक योगदान

राजकारणाव्यतिरिक्त अजित पवारांना क्रीडा क्षेत्राची विशेष ओढ होती. महाराष्ट्र ऑलिम्पिक असोसिएशन आणि कबड्डी असोसिएशनच्या माध्यमातून त्यांनी खेळाडूंना नेहमीच प्रोत्साहन दिले. तसेच बारामती विद्या प्रतिष्ठानच्या माध्यमातून ग्रामीण भागात शिक्षणाची दारे उघडली.

९. बारामतीचा कायापालट

बारामतीला जागतिक स्तरावरील पायाभूत सुविधा मिळवून देण्यात अजित पवारांचा सिंहाचा वाटा आहे. रस्ते, शैक्षणिक संकुले, आरोग्य सुविधा आणि औद्योगिक वसाहती यामुळे बारामती हे विकासाचे मॉडेल म्हणून ओळखले जाऊ लागले, याचे पूर्ण श्रेय दादांच्या नियोजनाला जाते.

१०. धडाडीचे 'क्रायसिस मॅनेजर'

पक्ष किंवा सरकारवर जेव्हा जेव्हा संकट आले, तेव्हा अजित पवार हे 'संकटमोचक' (Crisis Manager) म्हणून पुढे आले. कितीही कठीण प्रसंग असला तरी न डगमगता मार्ग काढण्याची त्यांची वृत्ती त्यांना इतर नेत्यांपेक्षा वेगळे ठरवत असे.