दीड दिवसांच्या बाप्पाला दिला जाणार निरोप, विसर्जनाचा शुभ मुहूर्त कोणता? जाणून घ्या माहिती
गणेशोत्सवाच्या अत्यंत मंगलमयी वातावरणात लाडक्या गणपती बाप्पाचे आगमन मोठ्या उत्साहात होते. प्रत्येक घरात आनंद आणि भक्तीचे वातावरण निर्माण होते. मात्र, ज्या भाविकांच्या घरी कुलाचाराप्रमाणे दीड दिवसांचे बाप्पा विराजमान होतात, त्यांच्यासाठी निरोपाचा क्षण अत्यंत जवळ आला आहे. यंदा १५ सप्टेंबर २०२६ रोजी देशभरात दीड दिवसांच्या गणपतींचे भावपूर्ण विसर्जन केले जात आहे.
बाप्पाला निरोप देणे हा प्रत्येक कुटुंबासाठी अतिशय भावुक क्षण असतो. घरातील लहान-थोर सर्वांचेच डोळे पाणावतात. लाडक्या विघ्नहर्त्याला निरोप देताना आपल्याकडून कोणतीही त्रुटी राहू नये आणि विसर्जनाचा विधी शास्त्रोक्त पद्धतीने पार पडावा, अशी प्रत्येकाची इच्छा असते. यासाठी विसर्जनापूर्वी उत्तरपूजा करणे आणि नियमांचे पालन करणे अत्यंत आवश्यक मानले गेले आहे.
धार्मिक मान्यतांनुसार, दीड दिवसाच्या बाप्पाची पूजा करणे ही केवळ सोय नाही, तर त्याला शास्त्रोक्त परंपरा देखील लाभलेली आहे. चतुर्थी तिथीचे चार प्रहर आणि रात्रीचा एक प्रहर मिळून एकूण पाच प्रहरांचा कालावधी दीड दिवसाचा मानला जातो. या काळानंतर बाप्पाचे पार्थिव विसर्जन करणे योग्य असल्याचे धर्मशास्त्र सांगते. या विधीने कुटुंबात सुख-समृद्धी नांदते असे म्हटले जाते.
दीड दिवसाच्या गणपती विसर्जनाचा शुभ मुहूर्त २०२६
यंदा १५ सप्टेंबर २०२६ रोजी दीड दिवसाच्या गणपती विसर्जनासाठी अनेक शुभ मुहूर्त उपलब्ध आहेत. विसर्जनाची उत्तरपूजा नेहमी शुभ वेळांमध्येच करावी. पंचांगानुसार, सकाळी किंवा दुपारी विसर्जन करणे अत्यंत फलदायी मानले जाते. या दिवशी सकाळपासूनच विसर्जनाच्या जय्यत तयाऱ्या घरोघरी सुरू होतात आणि दुपारच्या दरम्यान अनेक कुटुंबे विसर्जन करतात.
पंचांगानुसार, पुण्यासाठी सकाळी ११.१६ ते दुपारी १.४४ पर्यंतचा काळ गणेश स्थापनेचा होता, तर विसर्जनासाठी १५ सप्टेंबर २०२६ रोजी सकाळपासून विसर्जन करता येऊ शकते. जर तुम्ही मुंबई किंवा सागरी किनाऱ्यांवर बाप्पाचे विसर्जन करणार असाल, तर दुपारी २.१० वाजता समुद्राला मोठी भरती आहे. त्यामुळे पाण्याच्या ठिकाणी जाताना नागरिकांनी विशेष खबरदारी बाळगणे अनिवार्य आहे.
मुंबई, पुणे आणि इतर महत्त्वाच्या शहरांमध्ये स्थानिक स्वराज्य संस्थांनी विसर्जनासाठी कृत्रिम तलावांचे नियोजन केले आहे. सुरक्षिततेच्या दृष्टीने धकाधकीच्या गर्दीत न जाता, घराजवळील कृत्रिम तलावांमध्ये किंवा सोयीनुसार घरीच विसर्जन करणे हा उत्तम पर्याय आहे. यामुळे बाप्पाचा निरोप अतिशय आदराने आणि शांत वातावरणात पार पाडता येतो.
बाप्पाच्या उत्तरपूजेची शास्त्रोक्त विधी
गणपती बाप्पाला निरोप देण्यापूर्वी उत्तरपूजा करणे हा पूजेचा सर्वात मुख्य आणि अनिवार्य भाग मानला जातो. ज्या भक्तीने आपण पहिल्या दिवशी प्राणप्रतिष्ठा केली, त्याच आदरभावाने ही पूजा करायची असते. यामुळे घरातील नकारात्मकता नष्ट होते आणि सुख-समृद्धी या दोन्ही गोष्टी वाढतात. उत्तरपूजेसाठी पूजेचे पान, नैवेद्याचे ताट आणि आरतीचे साहित्य चौरंगाजवळ आधीच तयार ठेवावे.
उत्तरपूजा करण्यासाठी कुटुंबप्रमुखाने आंघोळ करून स्वच्छ कपडे परिधान करावेत. प्रथम दिवा लावून दिव्याची पूजा करावी, ज्याला दीपक पूजन म्हणतात. दिवा तांदुळाच्या किंवा फुलांच्या आसनावर मूर्तीच्या उजव्या बाजूला ठेवावा. त्यानंतर कुलदैवताचे स्मरण करून विसर्जनाचा ध्यान मंत्र म्हणावा. असे केल्याने कुटुंबावर बाप्पाचे आशीर्वाद नेहमी कायम राहतात, अशी मान्यता आहे.
पुढील टप्प्यात बाप्पाला हळद, कुंकू, अक्षता आणि तांबडे जास्वंदाचे फूल मनोभावे वाहावे. गणपती बाप्पाला दुर्वा अत्यंत प्रिय असल्याने २१ दुर्वांची जुडी अर्पण करावी. शेवटी बाप्पाला आवडणाऱ्या ओल्या नारळाच्या मोदकांचा किंवा लाडूंचा नैवेद्य दाखवून मनोभावे आरती करावी. आरती दरम्यान प्रसादाचे वाटप करावे आणि बाप्पाला आपल्या चुकांसाठी क्षमा मागावी.
आरती पूर्ण झाल्यानंतर मूर्तीला जागेवरून हलवण्याचा विधी म्हणजेच मूर्ती हलवणे केले जाते. यासाठी बाप्पाच्या चेहऱ्यासमोर अक्षता वाहून, मूर्तीला आपल्या दोन्ही हातांनी हळुवारपणे थोडीशी पुढे सरकवावी. याचा अर्थ असा की आपण बाप्पाला प्रवासासाठी निरोप देत आहोत. मूर्ती हलवल्यानंतर बाप्पा विसर्जनासाठी तयार होतो, असे मानले जाते.
घरच्या घरी विसर्जन करण्याची योग्य पद्धत
आजकाल बहुतांश भाविक शाडूच्या मातीपासून तयार केलेल्या पर्यावरणपूरक मूर्तींची स्थापना करतात. अशा मूर्तींचे विसर्जन घरीच करणे अत्यंत सोपे आणि पवित्र आहे. घरातील वातावरण प्रसन्न ठेवून एका मोठ्या बादलीत अथवा धातूच्या टबमध्ये स्वच्छ पाणी भरावे. या पाण्यात थोडे गंगाजल मिसळल्यास ते अधिक पवित्र मानले जाते.
टबमधील पाण्याची हळद-कुंकू आणि अक्षता वाहून पूजा करावी. त्यानंतर बाप्पाच्या मूर्तीला अतिशय सन्मानाने आणि हळुवारपणे या पाण्यात सोडावे. मातीची मूर्ती असल्याने काही वेळातच ती पाण्यात विरघळण्यास सुरुवात होते. मूर्ती संपूर्ण विरघळेपर्यंत बाप्पाचे नामस्मरण करत राहावे. यामुळे विसर्जन प्रक्रियेमध्ये पावनता आणि पावित्र्य अबाधित राहते.
मूर्ती पूर्ण विरघळल्यानंतर त्या पाण्याला आणि मातीला विसर्जन म्हणून स्वीकारले जाते. या विरघळलेल्या मातीचे पाणी घराच्या अंगणातील अथवा बागेतील झाडांना, विशेषतः तुळस किंवा सोयीच्या कुंड्यांमध्ये टाकावे. ही माती पायदळी येणार नाही याची काळजी घ्यावी. अशा प्रकारे घरीच केलेले विसर्जन निसर्गाचा सन्मान करणारे आणि शास्त्रानुसार योग्य ठरते.
विसर्जनाच्या वेळी पाळायचे महत्त्वाचे नियम
परंपरेनुसार बाप्पाला प्रवासाला पाठवताना त्याच्या शिदोरीची व्यवस्था केली जाते. विसर्जनासाठी बाहेर पडताना मूर्तीसोबत धान्याची पोटली म्हणजेच दही-भात किंवा गूळ-खोबरे बांधावे. असे मानले जाते की प्रवासात बाप्पाला भूक लागू नये म्हणून ही जुनी परंपरा पाळली जाते. ही शिदोरी विसर्जनाच्या आधी पात्रात किंवा कृत्रिम तलावाजवळ ठेवली जाते.
विसर्जनासाठी जात असताना नैवेद्याप्रमाणेच पूजेच्या साहित्याची विल्हेवाट लावणे महत्त्वाचे आहे. फुलांचे निर्माल्य, दुर्वा आणि इतर सुकलेले साहित्य नदीत न टाकता स्वतंत्र ठेवावे. नदी किंवा समुद्राचे प्रदूषण रोखण्यासाठी महानगरपालिकेच्या निर्माल्य कलशातच ते अर्पण करावे. यामुळे निसर्गाचे रक्षण होते आणि आपल्या धार्मिक विधीमध्ये स्वच्छतेचे भान राखले जाते.
नदी किंवा तलावाच्या घाटावर पोहोचल्यानंतर अनेक लोक पुन्हा मोठी आरती करू लागतात. मात्र शास्त्रानुसार, मूर्ती एकदा घरातून हलवल्यानंतर आणि घराबाहेर पडल्यावर पुन्हा विसर्जन स्थळी मोठी आरती करण्याची आवश्यकता नसते. तिथे फक्त बाप्पाचे नाव घेऊन किंवा गणपती बाप्पा मोरया म्हणत मूर्ती पाण्यात अर्पण करावी. यामुळे वेळेची बचत होते आणि गोंधळ टळतो.
पाण्यात मूर्ती सोडताना डोळे मिटून बाप्पाचे ध्यान करावे आणि पुढील वर्षी लवकर येण्याची विनंती करावी. घरातील नकारात्मकता, आजारपण आणि अडचणी बाप्पा आपल्यासोबत घेऊन जातो, अशी दृढ श्रद्धा भाविकांमध्ये असते. विसर्जन प्रक्रिया शांततेने आणि शिस्तबद्ध पद्धतीने पूर्ण केल्यास आत्मिक समाधान मिळते आणि कौटुंबिक सौख्य जपले जाते.
लाडक्या बाप्पाचा हा दीड दिवसांचा मुक्काम लहान वाटत असला, तरी या अल्प काळातही तो घराघरात अभूतपूर्व आनंद आणि चैतन्य पसरवून जातो. निरोप घेताना भाविकांच्या भावना तीव्र होतात, परंतु बाप्पाचे हे विरघळणे आपल्याला जीवनाची नश्वरता आणि प्रवासाची अखंडता शिकवते. अत्यंत श्रद्धेने आणि शिस्तीने बाप्पाला निरोप देऊन, पुढच्या वर्षीच्या आगमनाची वाट पाहणे हीच खरी साधना आहे.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google
