गणपती बाप्पाला प्रसन्न करायचे आहे? अथर्वशीर्ष पठणाचे 'हे' नियम नक्की पाळा!

Updated: Tuesday, September 15, 2026, 13:16 [IST]

हिंदू धर्मात प्रत्येक मंगल कार्याची सुरुवात सुखकर्ता-दुःखहर्ता श्रीगणेशाच्या पूजेने केली जाते. बाप्पा हा बुद्धी, शहाणपण आणि संकटनिवारक मानला जातो. विघ्नहर्त्याची प्रसन्नता मिळवण्यासाठी अनेक भाविक दररोज किंवा संकष्टी आणि विनायकी चतुर्थीला श्री गणपती अथर्वशीर्ष पठण आणि आरती करतात. मात्र, ही उपासना फलदायी होण्यासाठी शास्त्रांमध्ये काही विशेष नियम सांगण्यात आले आहेत, जे पाळणे अत्यंत आवश्यक आहे.

अथर्वशीर्ष हे गणपतीला समर्पित असलेले एक अतिशय प्रभावी उपनिषद आहे. त्याच्या शास्त्रोक्त पठणामुळे मनाला विलक्षण शांती मिळते आणि घराभोवती सकारात्मक ऊर्जेचे कवच तयार होते. परंतु, बरेचदा अनावधानाने किंवा योग्य माहितीअभावी पूजेमध्ये काही चुका होतात. त्यामुळे मनोकामना पूर्तीसाठी उपासना करताना अथर्वशीर्ष आणि आरतीचे अचूक नियम समजून घेणे अत्यंत गरजेचे ठरते.

गणपती अथर्वशीर्ष पठणाचे महत्त्वाचे नियम

अथर्वशीर्षाचे पठण सुरू करण्यापूर्वी शारीरिक आणि मानसिक स्वच्छता अत्यंत महत्त्वाची असते. सकाळी किंवा संध्याकाळी स्नान करून स्वच्छ कपडे परिधान करावेत. पठण करताना कधीही थेट जमिनीवर बसू नये. त्यासाठी धबळी, लोकरीचे आसन, दर्भाची चटई किंवा स्वच्छ कापडी आसन वापरावे. आसनावर पूर्व किंवा उत्तर देशाकडे तोंड करून बसणे अत्यंत शुभ आणि फलदायी मानले जाते.

मंत्रोच्चाराची शुद्धता हा या पठणाचा सर्वात महत्त्वाचा गाभा आहे. अथर्वशीर्ष संस्कृतमध्ये असल्याने प्रत्येक शब्दाचा उच्चार स्पष्ट आणि लयबद्ध असावा. घाईघाईने पठण करणे किंवा अत्यंत वेगाने मंत्र बोलणे आवर्जून टाळावे. पठणाचा वेग नियंत्रित असावा, ज्यामुळे मंत्रांमधील स्पंदने मनामध्ये स्थिर होऊ शकतात. पठण करताना शब्दांच्या अचूक अर्थाचा भाव मनात असणे उत्तम मानले जाते.

अथर्वशीर्षाची अनेक आवर्तने किंवा २१ वेळा अभिषेक करायचा असल्यास, प्रारंभीचा शांतीमंत्र (ॐ भद्रं कर्णेभिः...) प्रत्येक वेळी न म्हणता केवळ पहिल्या आवर्तनाच्या वेळीच म्हणावा. त्यानंतर मुख्य स्तोत्राचे पठण पुनःपुन्हा करावे. जेव्हा शेवटचे आवर्तन पूर्ण होईल, तेव्हाच संपूर्ण फलश्रुतीसह स्तोत्र समाप्त करावे. या पद्धतीमुळे पूजेची ऊर्जा अखंड राहते, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे.

श्री गणेशाची आरती करताना पाळायचे नियम

अथर्वशीर्ष पठणानंतर बाप्पाची आरती केली जाते. आरतीसाठी निरांजन किंवा तबक तयार करताना त्यात शुद्ध तूप किंवा कापुराचा दिवा लावावा. शक्यतो पंचमुखी किंवा एकारतीचा दिवा वापरावा. ताटात कुंकू, अक्षता, सुगंधी फुले आणि नैवेद्य व्यवस्थित सजवून ठेवावा. आरतीची सुरुवात करण्यापूर्वी डोळे मिटून गणपती बाप्पाच्या मूर्तीचे ध्यान करावे आणि मनात पूर्ण श्रद्धाभाव जागा करावा.

आरतीचा दिवा नेहमी घड्याळाच्या काट्याच्या देशाने फिरवावा, कधीही विरुद्ध दिशेने फिरवू नये. दिव्याने देवाची आरती ओवाळताना एक विशिष्ट क्रम शास्त्रात सांगितला आहे. त्यानुसार, सर्वात आधी देवाच्या चरणांजवळ चार वेळा दिवा फिरवावा. त्यानंतर नाभीजवळ दोन वेळा, मुखाजवळ एकदा आणि शेवटी संपूर्ण शरीरावर ओवाळल्यासारखे सात वेळा घड्याळाच्या दिशेने गोल आरती फिरवावी.

आरती म्हणताना शब्दांचे स्पष्ट उच्चार करणे आवश्यक असते. 'सुखकर्ता दुःखहर्ता' या आरतीतील प्रत्येक ओळ योग्य लयीत आणि भक्तिभावाने म्हणावी. आरतीच्या वेळी मनाची एकाग्रता खूप महत्त्वाची आहे. या दरम्यान मोबाईलवर बोलणे, गप्पा मारणे किंवा इतर कामे करणे टाळावे. आरती संपल्यावर ती ज्योत घरातील सर्वांनी दोन्ही हातांनी आपल्या डोक्यावर आणि डोळ्यांवर लावून आशीर्वाद घ्यावा.

मनोकामना पूर्तीचा विशेष विधी

जर तुम्हाला एखाद्या विशिष्ट मनोकामना पूर्तीसाठी ही पूजा करायची असेल, तर संकष्टी चतुर्थीच्या दिवशी गणपतीसमोर लाल रंगाचे फूल आणि दुर्वांची जोडी अर्पण करावी. बाप्पाला मोदक किंवा बुंदीच्या लाडूचा नैवेद्य दाखवून २१ वेळा अथर्वशीर्षाचे पठण करावे. या विशेष पूजेमुळे जीवनातील विघ्न दूर होऊन प्रगतीचे मार्ग मोकळे होतात, अशी हिंदू धर्मात दृढ धारणा आहे.

कोणत्याही पूजेचे अंतिम यश हे उपासकाच्या अंतःकरणातील भक्ती आणि श्रद्धेवरच अवलंबून असते. बाप्पा केवळ कडक नियमांनी नव्हे तर भक्ताच्या शुद्ध भावनेने देखील प्रसन्न होतो. त्यामुळे पूर्ण समर्पण वृत्तीने आणि विधींचे योग्य भान ठेवून केलेली ही पूजा कुटुंबात सुख, समृद्धी, उत्तम आरोग्य आणि शांतता घेऊन येते. विघ्नहर्त्याची अखंड कृपा यामुळे भक्ताच्या पाठीशी सदैव राहते.