हरतालिका आणि गणेश चतुर्थी एकाच दिवशी! २०२६ च्या गणेशोत्सवात असा दुर्मिळ योग, अशी करा पूजा
महाराष्ट्राचे आराध्य दैवत असलेल्या लाडक्या गणपती बाप्पाच्या आगमनाची ओढ प्रत्येक मराठी मनाला लागलेली असते. वर्ष २०२६ मधील गणेशोत्सव अत्यंत वैशिष्ट्यपूर्ण आणि अभूतपूर्व ठरणार आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे या वर्षी हरतालिका तृतीया आणि गणेश चतुर्थी हे दोन्ही सण एकाच दिवशी आले आहेत. हा दुर्मिळ दुहेरी योगायोग तब्बल नऊ वर्षांनंतर जुळून आला आहे.{https://aiapi.greynium.com/nanoimages/article_image_resize_new_image_1787649360366.jpg}
साधारणपणे हरतालिकेच्या दुसऱ्या दिवशी लाडक्या बाप्पाचे घरात आगमन होते. मात्र यंदा तिथीच्या गणितानुसार या दोन्ही सणांची तिथी एकाच दिवशी आल्याने भाविकांमध्ये प्रचंड आनंद असून काही संभ्रम देखील पाहायला मिळत आहे. या सर्व प्रश्नांची उत्तरे आणि पूजेची अचूक माहिती आपण आज सविस्तर जाणून घेणार आहोत.
यंदाचा दुर्मिळ दुहेरी योगायोग: हरतालिका आणि गणेश चतुर्थी एकाच दिवशी
हिंदू पंचांगानुसार भाद्रपद महिन्यातील शुक्ल पक्षातील तृतीया तिथीला हरतालिका व्रत पाळले जाते आणि दुसऱ्या दिवशी चतुर्थीला गणेशोत्सव सुरू होतो. वर्ष २०२६ मध्ये १३ सप्टेंबर रोजी सकाळी ०७:०८ वाजता तृतीया सुरू होऊन ती १४ सप्टेंबर रोजी सकाळी ०७:०६ वाजता समाप्त होईल. यामुळे सूर्योदयाच्या वेळी तृतीया असल्याने १४ सप्टेंबरला हरतालिका साजरी केली जाईल.
दुसरीकडे चतुर्थी तिथी १४ सप्टेंबर २०२६ रोजी सकाळी ०७:०६ वाजता सुरू होणार असून ती १५ सप्टेंबर रोजी सकाळी ०७:४४ वाजता संपेल. यामुळे १४ सप्टेंबर रोजीच म्हणजेच सोमवारी गणेश चतुर्थी देखील साजरी केली जाईल. अशा प्रकारे सोमवारी सकाळी ७ वाजून ६ मिनिटांपर्यंत तृतीया आणि त्यानंतर लगेच चतुर्थी तिथी लागू होणार असल्याने हा मोठा देवयोग जुळून आला आहे.
पूजेचे शुभ मुहूर्त आणि वेळेचे गणित
या अभूतपूर्व योगायोगामुळे घरगुती पूजेचे नियोजन व्यवस्थित करणे अत्यंत आवश्यक आहे. हरतालिकेची पूजा सकाळी लवकर प्रातःकाळी करणे सर्वात फलदायी मानले जाते तर गणपती बाप्पाची प्राणप्रतिष्ठा दुपारच्या वेळी म्हणजेच मध्यान्ह काळात करणे अत्यंत शुभ मानले जाते. दोन्ही सणांचे योग्य नियोजन करण्यासाठी खाली दिलेल्या कोष्टकात सर्व महत्त्वाचे मुहूर्त सविस्तर दिले आहेत.
धार्मिक विधी आणि तिथीशुभ तारीख आणि वेळ (वर्ष २०२६)हरतालिका आणि गणेश चतुर्थी तारीखसोमवार, १४ सप्टेंबर २०२६हरतालिका पूजा मुहूर्त (प्रातःकाळ)सकाळी ०५:३० ते सकाळी ०७:०६ पर्यंतचतुर्थी तिथी प्रारंभ वेळ१४ सप्टेंबर २०२६, सकाळी ०७:०६ वाजताचतुर्थी तिथी समाप्ती वेळ१५ सप्टेंबर २०२६, सकाळी ०७:४४ वाजतागणपती प्राणप्रतिष्ठा मुहूर्त (मध्यान्ह काळ)सकाळी ११:०२ ते दुपारी ०१:३१ पर्यंतअभिजित मुहूर्त (विशेष शुभ वेळ)दुपारी १२:०९ ते दुपारी १२:५८ पर्यंतमुंबईतील बाप्पा स्थापना मुहूर्तसकाळी ११:२० ते दुपारी ०१:४८ पर्यंतपुण्यातील बाप्पा स्थापना मुहूर्तसकाळी ११:१६ ते दुपारी ०१:४४ पर्यंतचंद्रदर्शन वर्ज्य करण्याची वेळसकाळी ०९:०६ ते रात्री ०९:४४ पर्यंत
वर दिलेल्या तक्त्यावरून स्पष्ट होते की यंदा सकाळी सात वाजून सहा मिनिटांच्या आत हरतालिकेचे पूजन पूर्ण करणे आवश्यक आहे. त्यानंतर मध्यान्ह काळातील शुभ मुहूर्तावर लाडक्या बाप्पाची प्राणप्रतिष्ठा केली पाहिजे. मुंबई, पुणे आणि महाराष्ट्रातील इतर शहरांमध्ये स्थानिक सूर्योदयानुरूप या वेळेत काही मिनिटांचा फरक असू शकतो, त्यामुळे दिलेल्या स्थानिक वेळानुसारच स्थापना करावी.
आधी कोणती पूजा करावी? जाणून घ्या शास्त्रीय नियम
यंदा हरतालिका आणि गणेश चतुर्थी एकाच दिवशी आल्यामुळे सर्वात मोठा प्रश्न हा पडतो की आधी कोणती पूजा करावी. धर्मशास्त्र आणि प्राचीन ग्रंथांच्या मते, सकाळी सूर्योदयाच्या वेळी तृतीया कार्यरत असल्याने सर्वप्रथम हरतालिकेची पूजा आणि व्रत करावे. सकाळी ७ वाजून ६ मिनिटांपूर्वी हरतालिकेची पूजा पूर्ण करणे सर्वात उत्तम आणि धार्मिकदृष्ट्या फायदेशीर ठरेल.
हरतालिकेची पूजा सकाळी उरकल्यानंतर घरातील इतर आवराआवर आणि बाप्पाच्या स्वागताची तयारी करावी. त्यानंतर ठरवून दिलेल्या मध्यान्ह काळात म्हणजेच सकाळी ११ ते दुपारी १:३० च्या दरम्यान गणपती बाप्पाची मूर्ती घरी आणून तिची स्थापना करावी. हा क्रम पाळल्यास दोन्ही देवतेचा आदर राखला जातो आणि शास्त्रानुसार योग्य पद्धतीने सर्व विधी पूर्ण होतात.
हरतालिकेचा उपवास कधी आणि कसा सोडावा?
दरवर्षी महिला हरतालिकेचा अत्यंत कडक उपवास करतात आणि दुसऱ्या दिवशी म्हणजेच गणेश चतुर्थीला बाप्पाच्या स्थापनेनंतर तो सोडतात. यंदा मात्र दोन्ही सण एकाच दिवशी आल्यामुळे उपवास कधी सोडावा याबद्दल संभ्रम आहे. शास्त्रानुसार यंदा महिलांनी नेहमीप्रमाणे सकाळी हरतालिकेचे व्रत करावे आणि त्यानंतर दिवसभर आपला उपवास अत्यंत निष्ठेने सुरू ठेवावा.
दुपारी वा संध्याकाळी जेव्हा घरात गणपती बाप्पाची प्राणप्रतिष्ठा आणि आरती पूर्ण होईल, त्यानंतर बाप्पाला अर्पण केलेल्या मोदकाचा किंवा नैवेद्याचा प्रसाद घेऊन महिला आपला उपवास सोडू शकतात. अशा प्रकारे एकाच दिवशी हरतालिकेचे व्रत देखील पूर्ण होते आणि बाप्पाच्या आगमनाच्या समाधानाने उपवासाची सांगता देखील उत्तम पद्धतीने करता येते, असा हा सुलभ मार्ग शास्त्रात सुचवला आहे.
पूजेसाठी आवश्यक असलेले महत्त्वाचे साहित्य
बाप्पाच्या प्राणप्रतिष्ठेसाठी पूजेचे साहित्य आधीच आणून ठेवल्यास ऐनवेळी होणारी धावपळ टाळता येते. यामध्ये प्रामुख्याने पूजेचा पाट, कलश, अक्षता, हळद-कुंकू, शेंदूर, अत्तर, आणि गुलाल यांचा समावेश होतो. यासोबतच सुवासिक फुलांचे हार, ताजी दुर्वांची जुडी, पंचामृत, पंचखाद्य, पाच फळे, तसेच सुपाऱ्या, विड्याची पाने, नारळ आणि नैवेद्यासाठी खास उकडीचे मोदक तयार ठेवावेत.
हरतालिका पूजेसाठी वाळूचे शिवलिंग बनवले जाते. यासाठी स्वच्छ वाळू, बेलपत्र, पांढरी फुले, आंब्याची पाने, सुवासिक धूप, आणि देवी हरतालिकेसाठी लागणारे विशेष सौभाग्य लेणे म्हणजेच बांगड्या, काजळ, फणी, आणि कुंकू आवश्यक असते. या दोन्ही पूजा एकाच दिवशी असल्याने दोन्ही पूजेचे साहित्य भाविकांनी आदल्या दिवशीच वेगवेगळे करून ठेवणे अधिक सोयीचे ठरेल.
घरच्या घरी गणपती बाप्पाची प्राणप्रतिष्ठा करण्याची सोपी विधी
गणेश चतुर्थीला बाप्पाची स्थापना अत्यंत श्रद्धेने आणि शास्त्रोक्त पद्धतीने केली जाते. यासाठी प्रथम घरातील ईशान्य कोपरा स्वच्छ करून घ्यावा. पूजेच्या जागी सुंदर रांगोळी काढून त्यावर लाकडी पाट किंवा चौरंग ठेवावा. या चौरंगावर तांबडे किंवा पिवळे नवे कापड पसरवून त्यावर थोडे तांदूळ मध्यभागी पसरावेत.
यानंतर बाप्पाच्या मूर्तीची चौरंगावर स्थापना करावी. प्राणप्रतिष्ठेपूर्वी बाप्पाला पंचामृताने किंवा साध्या स्वच्छ पाण्याने प्रतीकात्मक अभिषेक करावा. मूर्तीला हळद, कुंकू आणि अक्षता वाहून नवीन वस्त्र किंवा जनेऊ अर्पण करावे. बाप्पाला सर्वाधिक प्रिय असणारी ताजी तांबडी फुले आणि दुर्वांची जुडी त्यांच्या चरणावर अत्यंत आदराने आणि मनोभावे अर्पण करावी.
बाप्पाला शेंदूर आणि चंदनाचा टिळा लावावा. त्यानंतर सुवासिक धूप आणि तेल किंवा तुपाचा दिवा लावून बाप्पाची भावपूर्ण आरती करावी. नैवेद्यासाठी घरगुती बनवलेले उकडीचे मोदक किंवा गूळ-खोबऱ्याचा नैвеद्य दाखवावा. पूजेदरम्यान "ॐ गं गणपतये नमः" या मंत्राचा उच्चार करावा. मनोभावे केलेल्या या सोप्या विधीने देखील बाप्पा प्रसन्न होतात आणि घरात सुख-समृद्धी नांदते.
ज्येष्ठा गौरी आवाहन आणि पूजनाचे वेळापत्रक
महाराष्ट्रात गणेशोत्सवादरम्यान ज्येष्ठा गौरी पूजनाला देखील अनन्यसाधारण आध्यात्मिक महत्त्व दिले जाते. बहुतांश घरांमध्ये लाडक्या बाप्पाच्या आगमनानंतर काही दिवसांनी ज्येष्ठा गौरींचे आगमन होते. वर्ष २०२६ मध्ये १७ सप्टेंबर रोजी गौरींचे आवाहन केले जाईल. त्यानंतर १८ सप्टेंबर रोजी मुख्य नैवेद्याचा दिवस असेल तर १९ सप्टेंबर रोजी अत्यंत भावपूर्ण वातावरणात गौरी विसर्जन केले जाईल.
चंद्रदर्शन का टाळावे आणि काय आहे शास्त्रीय कारण?
गणेश चतुर्थीच्या दिवशी चंद्रदर्शन करणे अत्यंत वर्ज्य मानले जाते. असे मानले जाते की या दिवशी चुकूनही चंद्राकडे पाहिल्यास माणसावर खोटा आळ येतो, ज्याला 'मिथ्या कलंक' म्हणतात. महाभारतातील कथेनुसार भगवान श्रीकृष्णाने या दिवशी अनवधानाने चंद्राचे दर्शन घेतल्यामुळे त्यांच्यावर स्यमंतक मणी चोरी केल्याचा खोटा आळ आला होता, असा उल्लेख आढळतो.
शास्त्रानुसार १४ सप्टेंबर २०२६ रोजी सकाळी ०९:०६ वाजल्यापासून ते रात्री ०९:४४ वाजेपर्यंत चंद्रदर्शन टाळणे अत्यंत गरजेचे आहे. जर चुकून चंद्र दिसला, तर घाबरून न जाता बाप्पाच्या चरणी शरण जावे आणि त्यांची क्षमा मागावी. बाप्पाच्या असीम नामस्मरणाने अशा सर्व दोषांचे आणि संकटांचे निवारण लवकर होते, अशी भाविकांची पूर्वापार गाढ श्रद्धा आहे.
पर्यावरणपूरक गणेशोत्सवाचा नवा संकल्प
अलीकडच्या काळात पर्यावरणाचे रक्षण करण्यासाठी शाडूच्या मातीची मूर्ती घरी आणण्यावर भाविकांचा भर सातत्याने वाढत आहे. प्लास्टर ऑफ पॅरिसच्या मूर्तींमुळे जलप्रदूषण होते आणि जलचरांना धोका निर्माण होतो. या पार्श्वभूमीवर यंदा आपण सर्वांनी पर्यावरणपूरक आणि नैसर्गिक रंगात रंगवलेली शाडूच्या मातीची बाप्पाची सुंदर मूर्ती स्थापित करण्याचा संकल्प केला पाहिजे.
गणेशोत्सवाची सांगता आणि निरोप
हा दहा दिवसांचा आनंदाचा उत्सव अखंड उत्साहात आणि मांगल्याच्या वातावरणात साजरा केला जातो. यंदा १४ सप्टेंबर रोजी सुरू होणाऱ्या या उत्सवाची सांगता २५ सप्टेंबर २०२६ रोजी अनंत चतुर्दशीच्या दिवशी होईल. या शेवटच्या दिवशी सर्व भाविक जड अंतःकरणाने आणि "पुढच्या वर्षी लवकर या" अशा आर्त साद घालत बाप्पाला निरोप देतील.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google
