कॉमनवेल्थ गेम्सचा इतिहास काय?, 2026च्या राष्ट्रकुल स्पर्धेतून क्रिकेट, हॉकी का वगळले, भारताला धक्का?

Commonwealth Games 2026 : राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धा 2026 मधून क्रिकेट, हॉकी या खेळांना वगळण्यात आल्याची माहिती देण्यात आली आहे. त्यामुळे भारताच्या पदक जिंकण्याच्या शक्यतांना मोठा धक्का मानला जात आहे. 2026 साली आयोजित करण्यात येणाऱ्या राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धेचे यजमान शहर ग्लासगोने हे असून त्यांनी हॉकी, बॅडमिंटन, कुस्ती, क्रिकेट आणि नेमबाजी यासारख्या प्रमुख खेळांना 2026 मध्ये होणाऱ्या स्पर्धेतून काढून टाकले आहे.

कॉमनवेल्थ फेडरेशनच्या वतीने यासंदर्भात एक निवेदन जारी करून माहिती दिली. दरम्यान, फेडरेशनच्या या निर्णयामुळे भारताला का धक्का मानला जात आहे. त्यामागील नेमकं कारण काय, कॉमनवेल्थ 2026ची स्पर्धा नेमकी कशी होणार व एकंदरीत कॉमनवेल्थ स्पर्धेचा इतिहास काय, यावर आपण सविस्तर चर्चा करणार आहोत, वाचा सविस्तर.

कधी होणार कॉमनवेल्थ गेम!

2026 मध्ये 23 जुलै ते 2 ऑगस्ट या कालावधीत कॉमनवेल्थ गेम्स होणार आहेत. ग्लासगोने यापूर्वी 2014 मध्ये राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धेचे आयोजन केले होते. कॉमनवेल्थ गेममधून वगळण्यात आलेल्या गेम्समुळे भारताची पदक जिंकण्याची आशा आता कमी वाटू लागली आहे.

काय म्हणाले कॉमनवेल्थ फेडरेशन?

कॉमनवेल्थ गेम्स फेडरेशनने नुकतेच एक निवदेन जारी केले. त्या म्हटले की, क्रीडा कार्यक्रमात ॲथलेटिक्स आणि पॅरा ॲथलेटिक्स (ट्रॅक आणि फील्ड), पोहणे आणि पॅरा स्विमिंग, कलात्मक जिम्नॅस्टिक्स, ट्रॅक सायकलिंग आणि पॅरा ट्रॅक सायकलिंग, नेटबॉल, वेटलिफ्टिंग आणि पॅरा पॉवरलिफ्टिंग, बॉक्सिंग, ज्युडो, बाऊल्स आणि पॅरा बोल्स, 3x3 बास्केटबॉल आणि 3x3 व्हीलचेअर बास्केटबॉलचा समावेश करण्यात आला आहे.

कॉमनवेल्थ गेम्स फेडरेशनच्या निवेदनानुसार, 'हे खेळ स्कॉटटाउन स्टेडियम, टोलक्रॉस इंटरनॅशनल स्विमिंग सेंटर, एमिरेट्स अरेना आणि स्कॉटिश कॉम्पिटिशन कॉम्प्लेक्स (SEC) या चार ठिकाणी आयोजित केले जातील. खेळाडू आणि त्यांच्या सपोर्ट स्टाफला हॉटेलमध्ये राहण्याची व्यवस्था केली जाईल.

बर्मिंगहॅममध्ये नेमबाजीही हटवले गेले

ही राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धा भारताच्या पदकांच्या संभाव्यतेसाठी एक मोठा धक्का मानली जात आहे. त्याचे कारण, याआधी त्यांनी काढलेल्या खेळांमध्ये बहुतेक पदके जिंकली होती. बर्मिंगहॅम गेम्सच्या कार्यक्रमातून शूटिंग देखील काढून टाकण्यात आले होते आणि ते परत येण्याची फारशी आशा नव्हती. एडलवाईस निफ्टी 500 मल्टीकॅप मोमेंटम क्वालिटी 50 ईटीएफ हॉकीचा 1998 मध्ये कॉमनवेल्थ गेम्समध्ये समावेश करण्यात आला होता. तेव्हापासून हा या खेळांचा अविभाज्य भाग राहिला आहे. हॉकीला खेळातून वगळणे देखील निश्चित मानले जात होते. कारण या खेळांनंतर लगेचच, 15 ते 30 ऑगस्ट दरम्यान वावरे, बेल्जियम आणि ॲमस्टेल्वीन, नेदरलँड्स येथे हॉकी विश्वचषक आयोजित केला जाणार आहे.

हॉकीला वगळणे हा भारतासाठी धक्का

कॉमनवेल्थ गेम्समधून हॉकीला वगळणे हा भारतासाठी मोठा धक्का असेल कारण त्यांचा पुरुष संघ या खेळात तीन वेळा रौप्यपदक आणि दोन वेळा कांस्यपदक विजेता आहे. महिलांनी एका सुवर्णासह तीन पदके जिंकली आहेत. याशिवाय राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धा 2026 मधून नेमबाजी आणि कुस्तीला वगळण्यात आल्याने भारताच्या पदक जिंकण्याच्या आशांना मोठा धक्का बसला आहे, कारण यापूर्वी या खेळांमध्ये भारतीय खेळाडूंनी चांगली कामगिरी केली होती तसेच अनेक पदके देखील त्यांच्या नावावर घेतली होती. 2026 कॉमनवेल्थ गेम्स मूलतः ऑस्ट्रेलियन राज्यात व्हिक्टोरिया येथे होणार होते, परंतु वाढत्या खर्चामुळे ते होस्टिंगमधून मागे घेण्यात आले. यानंतर स्कॉटलंड या खेळांचे यजमानपदासाठी पुढे आले.

कॉमनवेल्थ गेम्स म्हणजे काय?

कॉमनवेल्थ गेम्स ही दर 4 वर्षांनी होणारी एक आंतरराष्टारीय क्रीडा स्पर्धा आहे. ज्यामध्ये राष्ट्रकुल देशांतील विविध संघ सहभागी होऊ शकतात. 1942 आणि 1946 व्यतिरिक्त, दुसऱ्या महायुद्धानंतर लगेच 1930 पासून ते सतत आयोजित केले जात आहे.

1930 ते 1950 पर्यंत, हे ब्रिटीश एम्पायर गेम्स म्हणून ओळखले जात होते, परंतु त्यानंतर राष्ट्रकुल खेळ असे नामकरण करण्यात आले आहे, कारण सर्व राष्ट्रकुल राष्ट्रांमधील खेळाडू भाग घेतील, असा त्या मागचा उद्देश होता. या स्पर्धेचे सर्वात जास्त करणारा देश ऑस्ट्रेलिया आहे , ज्याने खेळ सुरू झाल्यापासून पाच वेळा खेळाडूंचे यजमापद स्वीकारले आहे.

जगातील सर्वात प्रसिद्ध बहु-क्रीडा स्पर्धांपैकी एक असण्याबरोबरच, राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धा देखील सर्वात समावेशक आहे . अपंगत्व असलेल्या खेळाडूंना त्यांच्या राष्ट्रीय संघांचे पूर्ण सदस्य मानले जाते, याचा अर्थ त्यांनी मिळवलेली पदके त्यांच्या देशासाठी मोजली जातात. पुरुष आणि महिला स्पर्धांची समान संख्या असणारी ही पहिली जागतिक क्रीडा स्पर्धा आहे.

कॉमनवेल्थ गेम्सची निर्मिती का झाली?

1891 मध्ये, जॉन ॲस्टली कूपर नावाच्या व्यक्तीने ' द टाइम्स' वृत्तपत्राला पत्र लिहून ' ब्रिटिश साम्राज्याची सद्भावना आणि समज वाढवण्याचे साधन म्हणून दर चार वर्षांनी एक क्रीडा स्पर्धा आयोजित करावी' असे सुचवले होते . त्याच्या प्रचारामुळेच पियरे डी कौबर्टिन यांना ऑलिम्पिक खेळ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या गोष्टींचा पुन्हा शोध घेण्याची प्रेरणा मिळाली .

तथापि, एम्पायर गेम्ससाठी अजूनही उत्साह होता. किंग जॉर्ज पंचम यांच्या राज्याभिषेकाचा उत्सव साजरा करण्यासाठी 1911 मध्ये आंतर-साम्राज्य चॅम्पियनशिप फेस्टिव्हल ऑफ द एम्पायरचा एक भाग म्हणून आयोजित करण्यात आल्यानंतर हे वाढले.

कॉमनवेल्थ गेम्सचे संस्थापक कोण?

कॉमनवेल्थ गेम्सची मूळ कल्पना जॉन ॲस्टली कूपर यांची असली तरी, कॉमनवेल्थ गेम्सचे संस्थापक म्हणून श्रेय दिलेला माणूस मेलव्हिल मार्क्स रॉबिन्सन आहे, ज्याला बॉबी रॉबिन्सन असेही म्हणतात. बॉबी रॉबिन्सन हे कॅनेडियन क्रीडा पत्रकार होते, ते 1928 ऑलिम्पिक खेळांसाठी कॅनडाच्या ट्रॅक आणि फील्ड संघाचे व्यवस्थापक देखील होते. 1911 मध्ये इंटर-एम्पायर चॅम्पियनशिपच्या यशाने प्रेरित होऊन त्यांनी ब्रिटिश एम्पायर गेम्सच्या निर्मितीसाठी लॉबिंग सुरू केले. बॉबी रॉबिन्सन शेवटी यशस्वी झाला. पहिले ब्रिटिश एम्पायर गेम्स हॅमिल्टन, कॅनडा येथे 1930 मध्ये आयोजित करण्यात आले होते. या खेळांमध्ये अकरा देशांनी भाग घेतला, ज्यामध्ये सहा खेळांचा समावेश करण्यात आला होता.

(फोटो सोर्स- कॉमनवेल्थ फेडरेशन बेवसाईड)