22 की 23 ऑगस्टला, कधी आहे बैल पोळा?, जाणून घ्या पोळा सणाचे महत्त्व अन् पौराणिक कथा!

Bail Pola 2025 : Date, Puja Vidhi, Traditions, Story : श्रावण महिन्यातील अमावस्या, अर्थात पोळा, हा शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा आणि उत्साहाचा सण आहे. या दिवशी शेतकरी आपल्या बैलांप्रती कृतज्ञता व्यक्त करतात, ज्यांच्या मदतीने ते शेतात वर्षभर काम करतात. हा सण काही ठिकाणी बेंदूर या नावानेही ओळखला जातो.

बैल पोळा कधी आहे?

यावर्षी, मराठी पंचांगानुसार, श्रावण अमावस्या तिथी २२ ऑगस्ट २०२५ रोजी सकाळी ११.५५ वाजता सुरू होत आहे आणि ती २३ ऑगस्ट २०२५ रोजी सकाळी ११.३४ वाजेपर्यंत असणार आहे. उदय तिथीनुसार, पोळ्याचा सण २३ ऑगस्ट २०२५ रोजी साजरा केला जाईल. हा सण महाराष्ट्रासह, विशेषतः विदर्भ, मध्य प्रदेश आणि छत्तीसगडमधील ग्रामीण भागात मोठ्या उत्साहात साजरा होतो.

बैल पोळ्याची पूजा आणि परंपरा

पोळ्याच्या दिवशी शेतकरी सकाळी लवकर उठून बैलांना स्वच्छ अंघोळ घालतात. त्यानंतर, त्यांना विविध प्रकारांनी सजवले जाते.

• शिंगांना रंग लावणे: बैलांची शिंगे रंगीबेरंगी केली जातात.
• बेगड आणि नक्षीकाम: त्यांच्या शिंगांवर आणि शरीरावर बेगड लावून, आकर्षक नक्षीकाम केले जाते.
• झूल आणि माळा: बैलांच्या पाठीवर आकर्षक झूल टाकली जाते, गळ्यात घुंगरुमाळा आणि पायातही माळा बांधल्या जातात.

हे सर्व झाल्यानंतर त्यांची विधिवत पूजा केली जाते. या पूजेमध्ये त्यांना पुरणपोळीचा नैवेद्य दिला जातो, जो या सणाचा अविभाज्य भाग आहे. संध्याकाळी बैलांची वाजतगाजत मिरवणूक काढली जाते.

बैल पोळ्यामागील पौराणिक कथा

या सणामागे एक मनोरंजक पौराणिक कथा आहे. असे मानले जाते की, एकदा कैलास पर्वतावर शंकर आणि पार्वती सारीपाट खेळत होते. पार्वती जिंकली असतानाही शंकराने 'मी जिंकलो' असा दावा केला. तेव्हा त्यांनी नंदीला साक्षीदार मानले. त्यावेळी नंदीने शंकराची बाजू घेतली. यामुळे पार्वतीला राग आला आणि तिने नंदीला शाप दिला की, 'मृत्यूलोकात तुझ्या मानेवर जु (जोखड) बसेल आणि तुला जन्मभर कष्ट होतील.'

नंदीला आपली चूक कळल्यावर त्याने पार्वतीकडे क्षमा मागितली. तेव्हा पार्वतीला त्याची दया आली आणि तिने त्याला उःशाप दिला. ती म्हणाली, 'वर्षातून एकदा शेतकरी तुझी देवता मानून पूजा करतील. त्या दिवशी तुझ्या मानेवर जु ठेवणार नाहीत.' तेव्हापासून शेतकरी हा सण साजरा करत आहेत.

पोळ्याच्या सणाचे खास पदार्थ

पोळ्याच्या दिवशी घराघरात अनेक स्वादिष्ट पदार्थ बनवले जातात. प्रदेशानुसार यात थोडा फरक असतो.

पुरणपोळी: या सणाचा मुख्य पदार्थ. पुरणपोळीशिवाय पोळ्याची मेजवानी अपूर्ण मानली जाते.

खीर: तांदळाची, शेवयांची किंवा गव्हाची खीर.

भाकरी: ज्वारी, बाजरी किंवा गव्हाच्या पिठाची भाकरी.

भाज्या: वांग्याची मसालेदार भाजी आवर्जून केली जाते.

इतर पदार्थ: काही ठिकाणी पिठलं-भाकरी, घावन आणि उकडीचे मोदकही बनवले जातात.