What is PADU : ईव्हीएमला जोडले जाणारे 'PADU' युनिट नेमके काय?, हे यंत्र कसे काम करते?

What is PADU Unit Vs Raj Thackeray : मुंबई महानगरपालिका निवडणुकीच्या मतदानापूर्वी 'PADU' या एका नवीन संक्षिप्त शब्दामुळे राजकीय वर्तुळात मोठी खळबळ उडाली आहे. मनसे प्रमुख राज ठाकरे यांनी या यंत्राच्या पारदर्शकतेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केल्यानंतर, आता हे यंत्र नेमके काय आहे आणि त्याचा वापर कधी केला जातो, याबाबतची तांत्रिक माहिती समो आली आहे. ईव्हीएम यंत्रणेत अचानक झालेल्या या तांत्रिक बदलामुळे प्रशासकीय स्पष्टीकरण आणि राजकीय संशय यांच्यात संघर्ष सुरू झाला आहे.

PADU म्हणजे नक्की काय? (Printing Auxiliary Display Unit)

PADU चा पूर्ण विस्तार 'Printing Auxiliary Display Unit' असा आहे. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, हे एक सहाय्यक प्रदर्शन आणि छपाई यंत्र आहे. मुंबई महानगरपालिका निवडणुकीसाठी भारत इलेक्ट्रॉनिक्स लिमिटेड (BEL) कडील 'M3A' या प्रगत श्रेणीतील मतदान यंत्रणा वापरली जात आहे.

हे यंत्र कसे काम करते?

साहाय्यक भूमिका : PADU हे स्वतः मतदान स्वीकारणारे यंत्र नाही. हे केवळ आधीच नोंदवलेल्या मतांची माहिती दाखवण्यासाठी वापरले जाणारे एक 'अ‍ॅक्सेसरी' (साहाय्यक) यंत्र आहे.

डिस्प्ले बॅकअप : मतमोजणीच्या वेळी जर कंट्रोल युनिटचा (CU) मूळ डिस्प्ले तांत्रिक बिघाडामुळे बंद पडला किंवा अस्पष्ट झाला, तर हे यंत्र कंट्रोल युनिटला जोडून त्यातील डेटा (नोंदवलेली मते) वाचण्यासाठी वापरले जाते.

प्रिंटिंग सुविधा : या यंत्राद्वारे नोंदवलेल्या मतांची माहिती प्रिंट स्वरूपातही घेता येते, जेणेकरून तांत्रिक बिघाड झाला तरी निकाल प्रक्रियेत खंड पडणार नाही.

राज ठाकरेंचा आक्षेप: "माहिती लपवून का ठेवली?"

मनसे प्रमुख राज ठाकरे यांनी या यंत्राच्या वापराबाबत तीव्र नाराजी व्यक्त केली आहे. त्यांचा मुख्य आक्षेप तांत्रिक क्षमतेपेक्षा 'पारदर्शकतेवर' आहे.

"निवडणूक आयोगाने या यंत्राबाबत राजकीय पक्षांना आधी माहिती का दिली नाही? ईव्हीएमला नवीन मशीन जोडण्यासंबंधीची गोष्ट इतकी गुप्त का ठेवली गेली? यात गडबड होणार नाही याची खात्री काय?" असा सवाल राज ठाकरेंनी उपस्थित केला आहे. त्यांच्या मते, संवेदनशील असलेल्या निवडणूक प्रक्रियेत कोणताही बदल करण्यापूर्वी सर्व पक्षांना विश्वासात घेणे आवश्यक होते.

प्रशासनाचे स्पष्टीकरण : "हे सरसकट वापरले जाणार नाही"

वाढता संभ्रम पाहून मुंबई महानगरपालिका आयुक्त तथा प्रशासक भूषण गगराणी यांनी तातडीने स्पष्टीकरण दिले आहे:

१. केवळ आपत्कालीन वापर

PADU मशीनचा वापर मुंबईत कुठेही सरसकट केला जाणार नाही. ते केवळ अपवादात्मक परिस्थितीतच बाहेर काढले जाईल. २. १४० युनिट्स उपलब्ध: मुंबई महापालिकेकडे सध्या एकूण १४० PADU मशीन्स प्राप्त झाली आहेत. ही मशीन्स केवळ बॅकअप म्हणून राखीव ठेवली जातील. ३. प्रक्रियेत बदल नाही: ईव्हीएममध्ये प्रत्यक्ष मतदान ज्या पद्धतीने होते, त्यात कोणताही बदल झालेला नाही. तांत्रिक अडचण आल्यास केवळ 'रिझल्ट डिस्प्ले' साठी याचा वापर होईल.

संशयाची छाया का?

प्रशासनाने याला केवळ 'बॅकअप' म्हटले असले तरी, राजकीय तज्ज्ञांच्या मते आयोगाची ही कार्यपद्धती संशयास्पद ठरली आहे. ईव्हीएमच्या विश्वासार्हतेवर आधीच प्रश्न उपस्थित केले जात असताना, मतदानाच्या आदल्या दिवशी अशा यंत्रांची माहिती समोर येणे संभ्रम वाढवणारे आहे. "जर हे केवळ तांत्रिक साहाय्यासाठी होते, तर त्याची माहिती मॉक पोल (Mock Poll) च्या वेळी का देण्यात आली नाही?" हा प्रश्न आता सर्वच राजकीय पक्षांकडून विचारला जात आहे.