नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ पश्चिम भारताच्या हवाई प्रवासाची व्याख्या बदलण्यास सज्ज

नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (NMIA) भारताचे पुढील मोठे विमान वाहतूक केंद्र जगातील सर्वात प्रगत आणि शाश्वत (sustainable) विमानतळांपैकी एक म्हणून आकार घेत आहे. या प्रकल्पाची अंमलबजावणी नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ लिमिटेड (NMIAL) या विशेष उद्देश वाहनाद्वारे (Special Purpose Vehicle) केली जात आहे. मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ लि. (अदानी एअरपोर्ट्स होल्डिंग्स लि. ची उपकंपनी) आणि सिडको (महाराष्ट्र औद्योगिक विकास महामंडळ) यांच्यातील सार्वजनिक-खाजगी भागीदारी (Public-Private Partnership) अंतर्गत हे वाहन स्थापन करण्यात आले आहे. यात अनुक्रमे ७४% आणि २६% भागीदारी आहे.

नवी मुंबईतील उलवे येथे, दक्षिण मुंबईपासून केवळ ३७ किलोमीटर अंतरावर असलेले NMIA मुंबई महानगर प्रदेशातील हवाई वाहतूक कोंडी कमी करण्यासाठी आणि भारताची जागतिक कनेक्टिव्हिटी वाढवण्यासाठी डिझाइन केलेले आहे. १,१६० हेक्टर (सुमारे २,८६६ एकर) क्षेत्रावर पसरलेल्या या विमानतळात दोन कोड-एफ (Code-F) अनुरूप धावपट्ट्या असतील, ज्यामुळे विमानांचे एकाच वेळी उड्डाण आणि उतरणे शक्य होईल आणि NMIA ला भारतातील सर्वात मोठ्या विमान वाहतूक प्रकल्पांपैकी एक म्हणून स्थान मिळेल. सुरुवातीच्या टप्प्यात दरवर्षी २० दशलक्ष (20 million) प्रवाशांची सोय केली जाईल, तर अंतिम टप्प्यात प्रति वर्ष ९० दशलक्ष प्रवाशांना हाताळण्याची क्षमता असेल. देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय दोन्ही कामकाजासाठी चार टर्मिनलची योजना आखली जात आहे.

NMIA ची वास्तुकला भारताचे राष्ट्रीय फूल असलेल्या कमळापासून प्रेरणा घेते - जे शुद्धता आणि लवचिकतेचे प्रतीक आहे. टर्मिनलमध्ये कमळाच्या उमलत्या पाकळ्यांसारखे दिसणारे १२ कलात्मक स्तंभ (sculptural feature columns) आणि कमळाच्या आकाराच्या विस्तीर्ण छताला आधार देणारे १७ मोठे स्तंभ (mega columns) आहेत. आतमध्ये, प्रवाशांना मनमोहक डिजिटल आर्ट इन्स्टॉलेशन्स, महाराष्ट्र आणि भारताच्या कथा सांगणारे संवादात्मक बोगदे (interactive tunnels), तसेच भौतिक आणि आभासी प्रदर्शनांद्वारे स्थानिक संस्कृतीचे प्रदर्शन करणारा एक अभिनव डिजिटल आर्ट प्रोग्राम पाहायला मिळेल.

तंत्रज्ञान-आधारित प्रवासी अनुभव

NMIA ची कल्पना पूर्णपणे जोडलेले ५-जी (5G) स्मार्ट विमानतळ म्हणून केली गेली आहे, जे कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी, विमानांचा थांबण्याचा वेळ (turnaround times) कमी करण्यासाठी आणि अखंड, संपर्कविरहित प्रवासाचा अनुभव सुनिश्चित करण्यासाठी डेटा-आधारित अंतर्दृष्टीचा (data-driven insights) लाभ घेईल. प्रमुख वैशिष्ट्यांमध्ये हे समाविष्ट आहे.

• डिजी यात्रा (Digi Yatra) सोबत समाकलित: मॅन्युअल ओळखपत्र (ID) आणि बोर्डिंग पास तपासणीची गरज नाही.
• स्वयंचलित सामान हाताळणी (automated baggage handling) आणि रिअल-टाइम आयओटी (IoT) ट्रॅकिंग प्रणाली.
• प्रगत सायबर सुरक्षा (advanced cybersecurity) सह वाय-फाय (Wi-Fi) सक्षम टर्मिनल.
• ॲव्हिओ (aviio), विमानतळ भागधारकांसाठी ऑपरेशन्सचे समन्वय साधण्यासाठी इन-हाऊस ॲप.

कार्गो आणि लॉजिस्टिक्समध्ये उत्कृष्टता

पहिल्या टप्प्यात, कार्गो टर्मिनल वार्षिक ०.५ दशलक्ष मेट्रिक टन हाताळेल, जो पुढील टप्प्यात ३.२ दशलक्ष मेट्रिक टनांपर्यंत वाढेल. पूर्णपणे स्वयंचलित हाताळणी प्रणाली, १००% शिपमेंट ट्रॅकिंग आणि औषधे व नाशवंत वस्तूंसाठी जीडीपी-अनुरूप (GDP-compliant) तापमान-नियंत्रित झोन यामुळे, NMIA चे लक्ष्य पश्चिम भारतातील उद्योगांसाठी पसंतीचे लॉजिस्टिक्स केंद्र बनण्याचे आहे. जवाहरलाल नेहरू पोर्ट ट्रस्ट (JNPT) आणि तळोजा एमआयडीसी (Taloja MIDC) सारख्या प्रमुख औद्योगिक क्षेत्राजवळ मोक्याच्या ठिकाणी असलेले हे विमानतळ, मालवाहतुकीसाठी अतुलनीय मल्टीमोडल कनेक्टिव्हिटी (unmatched multimodal connectivity) प्रदान करेल.

आतिथ्य, किरकोळ विक्री आणि खाद्यपदार्थ/पेय अनुभव

विमानतळावरील किरकोळ विक्री आणि खाद्यपदार्थ/पेय (F&B) मुंबईचे स्वाद आणि जागतिक ट्रेंड्स दोन्ही साजरे करतील - बॉम्बे बाँड फूड संकल्पना आणि आर्टिसनल चहापासून ते शेफ-क्युरेटेड फाइन डायनिंग आणि ब्रुअरीजपर्यंत. ड्युटी-फ्री स्टोअर्स आणि अदानी वन ॲप (Adani OneApp) द्वारे समाकलित डिजिटल सुविधा सेवांसह ११० हून अधिक आउटलेट उपलब्ध असतील. प्रवाशांचे आराम हे एक मुख्य लक्ष आहे, ज्यात ५०० पाहुण्यांना सामावून घेणारे सीआयपी (CIP) लाउंज, ८० खोल्यांचे ट्रान्झिट/डे हॉटेल, भेटणे-आणि-स्वागत सेवा (meet-and-greet services) आणि मुलांसाठी खेळण्याची जागा (kids' play zones) यांचा समावेश आहे.

शाश्वततेसाठी (Sustainability) वचनबद्धता

NMIA चा विकास एक हरित विमानतळ (Green Airport) म्हणून केला जात आहे, ज्यात बांधकाम आणि कामकाजाच्या प्रत्येक स्तरावर शाश्वतता अंतर्भूत आहे. पर्यावरणीय उपक्रमांमध्ये हे समाविष्ट आहे:

• पावसाचे पाणी साठवण (Rainwater harvesting) आणि सांडपाणी पुनर्वापर (wastewater reuse) प्रणाली.
• एअरसाईड ऑपरेशन्ससाठी इलेक्ट्रिक वाहनांचा ताफा.
• अंतर्गत उत्सर्जन कमी करण्यासाठी स्वयंचलित पीपल मूव्हर्स (APMs).
• पर्यावरणाचे परिणाम कमी करण्यासाठी अभिनव रॉकफिल बांधकाम तंत्र.

हा प्रकल्प 'नव्या भारताच्या पायाभूत सुविधा दृष्टिकोनाचे' (New India's Infrastructure Vision) प्रतीक आहे.