शिक्षणमहर्षी काळाच्या पडद्याआड: 'लातूर पॅटर्न'चे जनक तथा माजी खासदार डॉ. जे. एम. वाघमारे यांचे निधन

Latur Pattern founder Dr J M Waghmare death : महाराष्ट्राच्या शैक्षणिक, सामाजिक आणि राजकीय क्षेत्रातील एक देदीप्यमान तारा निखळला आहे. ज्येष्ठ विचारवंत, माजी खासदार आणि स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठाचे संस्थापक कुलगुरू डॉ. जनार्दन माधवराव (जे. एम.) वाघमारे यांचे आज सकाळी 8:30 वाजता वृद्धापकाळाने निधन झाले. वयाच्या 91 व्या वर्षी त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. त्यांच्या निधनाने केवळ मराठवाड्याचेच नव्हे, तर संपूर्ण महाराष्ट्राचे वैचारिक वैभव हरपल्याची भावना व्यक्त होत आहे.

शिक्षणाची पंढरी घडवणारा महामेरू

डॉ. जे. एम. वाघमारे यांची ओळख प्रामुख्याने 'लातूर पॅटर्न'चे जनक म्हणून होती. ज्या काळात ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणाची स्वप्ने पाहणे कठीण होते, त्या काळात त्यांनी लातूरमध्ये स्पर्धात्मक आणि निकालाभिमुख अभ्यासपद्धतीची मुहूर्तमेढ रोवली. शिस्तबद्ध अध्ययन, विद्यार्थीकेंद्रित शिक्षण आणि जिद्दीच्या जोरावर त्यांनी लातूरला शिक्षणाची जागतिक ओळख मिळवून दिली. त्यांच्या दूरदृष्टीमुळेच आज लातूरचा शैक्षणिक पॅटर्न देशभरात आदराने अभ्यासला जातो.

स्वामी रामानंद तीर्थ विद्यापीठाचे पहिले सारथी

नांदेड येथील स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठाच्या स्थापनेत डॉ. वाघमारे यांचा सिंहाचा वाटा होता. विद्यापीठाचे संस्थापक कुलगुरू म्हणून त्यांनी शैक्षणिक पायाभूत सुविधांचे जाळे विणले. मराठवाड्यातील दुर्गम भागातील गोरगरीब विद्यार्थ्यांपर्यंत उच्च शिक्षण पोहोचावे, यासाठी त्यांनी आयुष्यभर कष्ट उपसले. इंग्रजी साहित्याचे प्राध्यापक म्हणून सुरू झालेला त्यांचा प्रवास एक जागतिक दर्जाचा शिक्षणतज्ज्ञ म्हणून पूर्ण झाला.

साहित्यिक आणि वैचारिक योगदान

डॉ. वाघमारे हे केवळ प्रशासक नव्हते, तर ते एक प्रगल्भ विचारवंत आणि संशोधक होते. त्यांनी विशेषतः:

निग्रो साहित्य: अमेरिकेतील कृष्णवर्णीय साहित्याचा सखोल अभ्यास करून त्यांनी ते मराठीत प्रभावीपणे मांडले.

दलित व पुरोगामी चळवळ: सामाजिक न्याय आणि समतेच्या विचारांवर त्यांनी आयुष्यभर प्रखर भाष्य केले.

ग्रंथसंपदा: त्यांच्या अभ्यासपूर्ण लेखनाने मराठी साहित्यात मोलाची भर घातली आहे.

राजकीय आणि सार्वजनिक जीवन

राजकारणात असूनही आपला 'विद्वान' हा चेहरा त्यांनी कधीही पुसू दिला नाही. भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या माध्यमातून ते राज्यसभेवर खासदार म्हणून निवडून गेले. संसदेत त्यांनी शिक्षण आणि वंचितांच्या प्रश्नांवर अभ्यासपूर्ण मांडणी केली. यापूर्वी त्यांनी लातूर नगरपालिकेचे अध्यक्ष म्हणूनही शहराच्या विकासात आपले योगदान दिले होते.

अंतिम निरोप कधी?

डॉ. वाघमारे यांच्या निधनामुळे शैक्षणिक आणि सामाजिक क्षेत्रात कधीही भरून न निघणारी पोकळी निर्माण झाली आहे. त्यांच्या पार्थिवावर उद्या, ३ मार्च रोजी सकाळी ११:०० वाजता त्यांच्या मूळ गावी कवठा (ता. औसा, जि. लातूर) येथे अंत्यसंस्कार करण्यात येणार आहेत.