गणपती बाप्पासाठी घरी बनवा अस्सल भंडाऱ्यासारखा मसालेभात; सोपी आणि झटपट रेसिपी
महाराष्ट्रात गणेशोत्सवाचा सण मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. या काळात बाप्पाच्या दर्शनासाठी येणाऱ्या भाविकांसाठी अनेक ठिकाणी महाप्रसादाचे आयोजन केले जाते. या महाप्रसादाला म्हणजेच भंडाऱ्याला एक वेगळाच मान असतो. भंडाऱ्यामध्ये मिळणाऱ्या गरम आणि सुवासिक मसाला भाताची चव न्यारीच असते. तोच स्वादिष्ट आणि तृप्त करणारा स्वाद आता तुम्ही तुमच्या घरी सहजपणे आणू शकता.
कोणताही प्रसादाचा पदार्थ असो, त्यामध्ये असणारी भक्ती आणि शुद्धता त्याची चव वाढवते. गणपती बाप्पाच्या नैवेद्यासाठी पारंपरिक पद्धतीने बनवलेला हा मसाला भात अत्यंत सात्विक मानला जातो. यामध्ये कांदा आणि लसूण वापरला जात नाही, त्यामुळे हा सुवासिक भात प्रसादासाठी उत्तम ठरतो. चला तर मग, बाप्पाच्या आवडीचा हा खास मसाला भात कसा बनवायचा, त्याची सोपी रेसिपी जाणून घेऊया.
पारंपरिक मसाला भाताचे मुख्य वैशिष्ट्य
भंडाऱ्यात मिळणाऱ्या मसाला भाताचा सुगंध दूरवरूनच मनाला आकर्षित करतो. या भाताचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे यात वापरला जाणारा पारंपरिक गोडा मसाला आणि चवदार भाज्यांचा मेळ होय. आंबेमोहोर किंवा बासमती तुकडा तांदळामध्ये हा भात उत्तम प्रकारे शिजतो आणि त्याला एक वेगळीच मऊ चव मिळते. साजूक तुपाची फोडणी या संपूर्ण भाताला एक विशेष आणि शाही सुगंध मिळवून देते.
या भातात प्रामुख्याने तोंडली, बटाटे, हिरवे मटार आणि कधीकधी फ्लॉवर वापरले जाते. प्रसादाचा भात असल्याने यामध्ये कांदा आणि लसूण पूर्णपणे वर्ज्य असतो. तरीही, मसाल्यांच्या योग्य प्रमाणामुळे या भाताला एक अप्रतिम चव येते. बाप्पाच्या अकरा किंवा एकवीस दिवसांच्या उत्सवात नैवेद्य म्हणून हा मसाला भात पानावर वाढून देण्याची प्रथा महाराष्ट्रात वर्षानुवर्षे चालत आली आहे.
मसाला भातासाठी लागणारे साहित्य
- आंबेमोहोर किंवा कोलम तांदूळ: १.५ कप (स्वच्छ धुऊन ठेवलेला)
- साजूक तूप किंवा तेल: ३ ते ४ चमचे
- तोंडली (उभी चिरलेली): १/२ कप
- बटाटा आणि फ्लॉवरचे तुकडे: १/२ कप
- ताजे हिरवे मटार: १/४ कप
- काजूचे तुकडे: ८ ते १० नग
- मोहरी आणि जिरे: प्रत्येकी १/२ छोटा चमचा
- तमालपत्र: २ नग
- खडे मसाले (लवंग, मिरी, दालचिनी): प्रत्येकी ३ ते ४ नग
- आलं-हिरवी मिरची पेस्ट: १ मोठा चमचा
- हळद आणि हिंग: १/२ चमचा हळद, चिमूटभर हिंग
- काश्मिरी लाल तिखट: १ चमचा
- महाराष्ट्रीयन गोडा मसाला: १.५ ते २ चमचे
- गरम पाणी: ३ कप (तांदळाच्या प्रमाणात दुप्पट)
- गुळाचा खडा (ऐच्छिक): १ छोटा चमचा
- चवीनुसार मीठ: आवश्यकतेनुसार
- ओले खोबरे आणि कोथिंबीर: सजावटीसाठी बारीक चिरलेली
मसाला भात बनवण्याची सोपी कृती
पहिली पायरी म्हणजे तांदूळ स्वच्छ करणे. यासाठी घेतलेला आंबेमोहोर किंवा कोलम तांदूळ दोन ते तीन वेळा स्वच्छ पाण्याने धुवून घ्यावा. तांदूळ धुतल्यानंतर त्यातील जास्तीचे पाणी काढून टाकावे आणि तो १० ते १५ मिनिटांसाठी बाजूला ठेवून द्यावा. तांदूळ भिजवल्यामुळे भात व्यवस्थित आणि मऊ शिजण्यास मदत होते आणि त्याचा प्रत्येक दाणा छान फूलून येतो.
तांदूळ भिजायला ठेवला की, तोपर्यंत लागणाऱ्या भाज्यांची चिरून तयारी करून घ्यावी. तोंडली स्वच्छ धुवून ती उभी चार भागांत चिरून घ्यावीत. बटाट्याची साले काढून त्याचे मध्यम आकाराचे चपटे किंवा या चौकोनी तुकडे करावेत, तसेच फ्लॉवरचे लहान तुकडे करावेत. भाज्या अशा पद्धतीने चिरल्यामुळे त्या तांदळासोबत शिजताना जास्त विरघळत नाहीत आणि पानावर वाढताना छान दिसतात.
आता गॅसवर एक जाड बुडाचे भांडे किंवा कुकर गरम करण्यासाठी ठेवावा. त्यात ३ ते ४ चमचे साजूक तूप टाकावे. तूप गरम झाल्यावर त्यात मोहरी आणि जिरे टाकून ते छान तडतडू द्यावे. त्यानंतर त्यात तमालपत्र, लवंग आणि दालचिनीचे तुकडे घालावेत. हे सर्व खडे मसाले साधारण अर्धा मिनिट मंद आचेवर परतून घ्यावेत जेणेकरून त्याचा खमंग वास सुटेल.
फोडणी खमंग झाल्यावर त्यात चिमूटभर हिंग आणि आलं-हिरवी मिरचीची पेस्ट घालावी. ही पेस्ट काही सेकंदांसाठी व्यवस्थित परतून घ्यावी. त्यानंतर यामध्ये उभी कापलेली तोंडली, बटाट्याच्या फोडी आणि मटार घालून सर्व भाज्या हाय फ्लेमवर एक ते दोन मिनिटे परतून घ्याव्यात. भाज्या तुपात परतून घेतल्याने त्यांची चव आणि रंग अधिक उत्तम टिकून राहतात.
भाज्या परतून झाल्यानंतर गॅसची आच मंद करावी. आता यामध्ये हळद, लाल तिखट आणि सर्वात महत्त्वाचा असणारा गोडा मसाला घालावा. सर्व मसाले भाज्यांमध्ये चांगले एकत्र करून घ्यावेत. भाज्यांना मसाल्यांचे उत्तम कोटिंग चढले की प्रसादाच्या भाताला मूळ भंडाऱ्याची चव मिळते. या वेळी मसाल्यांचा मंद सुवास घरभर दरवळू लागतो, जो सर्वांची भूक नक्कीच वाढवतो.
यानंतर बाजूला ठेवलेला धुतलेला तांदूळ या मसाल्यांमध्ये घालावा. तांदूळ घातल्यानंतर तो अगदी हलक्या हाताने परतावा, जेणेकरून तांदळाचे दाणे तुटणार नाहीत. आता यामध्ये ३ कप गरम पाणी घालावे. लक्षात ठेवा, मसाला भातासाठी नेहमी कोमट किंवा उकळते पाणीच वापरावे. थंड पाण्यामुळे भाताची शिजण्याची प्रक्रिया मंदावते आणि भात हवा तसा मोकळा शिजत नाही.
पाणी घातल्यानंतर चवीनुसार मीठ आणि एक छोटा चमचा गुळाचा खडा घालावा. गुळामुळे या तिखट-खमंग भाताला एक अप्रतिम गोडसर चव मिळते, जी भंडाऱ्याच्या भाताची खासियत असते. सर्व मिश्रण एकदा हलवून घ्यावे. पाण्याला उकळी आल्यावर गॅस मंद करावा, भांड्यावर घट्ट झाकण ठेवावे आणि मंद आचेवर साधारण १५ मिनिटे भात व्यवस्थित शिजवून घ्यावा.
जर तुम्ही कुकर वापरत असाल, तर कुकरचे झाकण लावून मध्यम आचेवर फक्त दोन शिट्ट्या काढून घ्याव्यात. शिट्ट्या झाल्यानंतर कुकर स्वतःहून थंड होऊ द्यावा. गॅस बंद केल्यानंतरही वाफेमुळे भात छान मुरतो. साधारण १० मिनिटांनंतर कुकरचे झाकण उघडावे. आपला गरमागरम, सुवासिक आणि अस्सल भंडाऱ्यासारखा मसाला भात गणपती बाप्पाच्या नैवेद्यासाठी तयार झाला आहे.
मसाला भात सर्व्ह करण्याचीही एक पारंपारिक पद्धत आहे. गणेशोत्सवात प्रसादासाठी केळीचे पान वापरले जाते. गरम मसाला भाताचा ढीग घालून त्यावर एका बाजूला कढी किंवा कुरकुरीत पापड वाढतात. या सुवासिक प्रसादाच्या भाताला वरून साजूक तुपाची धार आणि ओल्या खोबऱ्याचे कोटिंग अधिक देखणे बनवते, ज्यामुळे त्याचा स्वाद खाणाऱ्याला तृप्ती मिळवून देतो.
उत्कृष्ट चवीसाठी काही खास टिप्स
मसाला भातासाठी नेहमी योग्य तांदळाची निवड करणे आवश्यक आहे. जर तुम्हाला पारंपरिक सुवासिक भात हवा असेल, तर आंबेमोहोर किंवा बासमती तुकडा उत्तम पर्याय आहे. पण जर तुम्हाला भात खूप मोकळा हवा असेल, तर तुम्ही कोलम किंवा सुरुची कोलम तांदूळ वापरू शकता. तांदळाच्या प्रकारानुसार पाण्याच्या प्रमाणात फरक पडतो, हे नेहमी लक्षात ठेवावे.
अनेक घरांमध्ये गोडा मसाला उपलब्ध नसतो. अशा वेळी तुम्ही गरम मसाला आणि धणे-जिरे पूड एकत्र करून वापरू शकता. परंतु, भंडाऱ्याची अस्सल चव मिळवण्यासाठी पारंपरिक गोडा मसाला वापरण्याचाच आग्रह धरावा. या मसाल्यामध्ये असणारे दगडफूल आणि तीळ भाताला एक वेगळेच टेक्सचर आणि चव मिळवून देतात, ज्याशिवाय हा भात अपूर्ण वाटतो.
मसाला भातामध्ये घातल्या जाणाऱ्या भाज्या तुमच्या आवडीनुसार बदलता येतात. मात्र, तोंडली आणि बटाटा या दोन भाज्या या भाताचा आत्मा आहेत. यांचे योग्य प्रमाण भाताला पारंपरिक लुक देते. याशिवाय ओले काजू घालण्याचीही पद्धत आहे. जर तुमच्याकडे ओले काजू नसतील, तर साधे काजू पाण्यात भिजवून वापरल्यास भातात एक वेगळाच क्रंचीपणा येतो.
नैवेद्य दाखवण्यापूर्वी गरमागरम भातावर वरून बारीक चिरलेली फ्रेश कोथिंबीर आणि भरपूर ओले खोबरे पेरावे. वाढताना त्यावर साजूक तुपाची धार सोडणे अत्यंत आवश्यक आहे. यामुळे भाताला एक चकाकी मिळते आणि त्याची चव अधिकच खुलते. बाप्पाला साजूक तुपाचा प्रसादाचा भात अतिशय आवडतो, म्हणूनच तुपाचे प्रमाण नेहमी योग्य ठेवावे.
गणेशोत्सवात प्रसादाचे आध्यात्मिक महत्त्व
हिंदू संस्कृतीत अन्नाला 'पूर्णब्रह्म' मानले गेले आहे, आणि त्यातही प्रसादाला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. गणेशोत्सवादरम्यान घराघरांमध्ये बाप्पाचे आदरातिथ्य करताना वेगवेगळ्या प्रकारचे नैवेद्य तयार केले जातात. भंडाऱ्याचा हा सात्विक मसाला भात केवळ पोट भरत नाही, तर मनाला एक प्रकारची शांतता आणि तृप्ती देतो. हा पवित्र प्रसादाचा आस्वाद भक्तांना परमानंद देणारा ठरतो.
बाप्पाच्या नैवेद्यासाठी बनवला जाणारा हा सोपा भात सर्वांनाच परिपूर्ण तृप्ती देतो. यंदाच्या गणेशोत्सवात तुम्हीही बाहेरच्या प्रसादासारखा किंवा भंडाऱ्यातल्या स्वादासारखा मसाला भात घरी करून पहा. बाप्पाच्या चरणी अर्पण केलेला हा सुवासिक आणि चवदार प्रसाद नक्कीच घरातील सर्वांची मने जिंकेल आणि या सणाचा आनंद वाढवेल यात शंका नाही.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google
