पाच दिवसांच्या बाप्पाला निरोप देण्याची वेळ आली! विसर्जनाचे ‘हे’ शुभ मुहूर्त जाणून घ्या
गणेश चतुर्थीच्या मंगलमयी आगमनानंतर, पाच दिवस बाप्पाची मन लावून सेवा करून आता लाडक्या विघ्नहर्त्याला निरोप देण्याची वेळ आली आहे. १८ सप्टेंबर २०२६ रोजी म्हणजेच आज पाच दिवसांच्या घरगुती गणपतींचे विसर्जन केले जात आहे. 'गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या' अशा जयघोषाने आणि डोळ्यांत साठवलेल्या आठवणींसह अवघा महाराष्ट्र आपल्या लाडक्या दैवाला निरोप देत आहे.
गेले पाच दिवस घरात चैतन्य, आनंद आणि उत्साहाचे अभूतपूर्व वातावरण पसरवणारे बाप्पा आता आपल्या मूळ धामाकडे प्रस्थान करणार आहेत. बाप्पाला निरोप देताना भाविक काहीसे भावुक होतात, परंतु तरीही निरोपाचे हे विधी सुखाचे जावेत म्हणून योग्य मुहूर्त आणि शास्त्रोक्त पद्धतीचा अवलंब करणे अत्यंत श्रेयस्कर ठरते. हिंदू धर्मशास्त्रात सांगितले आहे की, योग्य मुहूर्तावर केलेली उत्तरपूजा आणि विधीपूर्वक विसर्जन बाप्पाची कृपा सदैव घरावर कायम ठेवते.
पाच दिवसांचा गणेशोत्सव किंवा गणेश पंचमी ही अनेकांच्या घरातील जुनी परंपरा असते. यंदा सोमवार १४ सप्टेंबर २०२६ रोजी बाप्पाचे मोठ्या उत्साहात आगमन झाले होते, ज्याची सांगता आज होत आहे. मुंबई आणि पुणे यांसारख्या अनेक शहरांमधील घरगुती गणपतींचे विसर्जन आज अतिशय शांततेत आणि शिस्तीत पार पडत आहे.
यंदा १८ सप्टेंबर २०२६ या पाचव्या दिवशी म्हणजेच आज गणपती विसर्जनासाठी अनेक शुभ मुहूर्त उपलब्ध आहेत. आपल्या सोयीनुसार घरच्या घरी किंवा विसर्जन घाटावर बाप्पाला निरोप देण्यासाठी भाविक खालील वेळांचा वापर करू शकतात. पंचांगानुसार, आजच्या दिवसातील मुख्य विसर्जन मुहूर्त खालीलप्रमाणे निश्चित करण्यात आले आहेत:
विसर्जनाचे टप्पे (वेळ)शुभ मुहूर्त वेळसकाळचा शुभ मुहूर्त (चर, लाभ, अमृत चौघड़िया)सकाळी ०६:२७ ते सकाळी ११:०१ पर्यंतदुपारचा शुभ मुहूर्त (शुभ चौघड़िया)दुपारी १२:३२ ते दुपारी ०२:०४ पर्यंतसंध्याकाळचा शुभ मुहूर्त (चर चौघड़िया)संध्याकाळी ०५:०७ ते संध्याकाळी ०६:३८ पर्यंतरात्रीचा शुभ मुहूर्त (लाभ चौघड़िया)रात्री ०९:१९ ते रात्री १०:४८ पर्यंत
या शुभ वेळेत विसर्जन विधी केल्यास बाप्पाचे आशीर्वाद संपूर्ण कुटुंबावर राहातात आणि घरात कधीही सुख-समृद्धीची कमतरता भासत नाही, अशी श्रद्धा आहे. विसर्जन करताना राहूकाळ टाळण्याची काळजी नक्की घ्यावी. आजच्या दिवशी राहूकाळ सकाळी १०:४५ ते दुपारी १२:१५ या दरम्यान असल्याने, हा काळ सोडून विसर्जनाचे विधी पार पाडावेत असा सल्ला पंचांगकर्त्यांनी दिला आहे.
गणपती विसर्जना पूर्वी उत्तरपूजा कशी करावी?
बाप्पाला निरोप देण्यापूर्वीची सर्वात महत्त्वाची पायरी म्हणजे 'उत्तरपूजा'. उत्तरपूजा केल्याशिवाय बाप्पाचे विसर्जन धार्मिक नियमांच्या दृष्टीने पूर्ण मानले जात नाही. उत्तरपूजा करण्यासाठी सर्वप्रथम स्वतः आंघोळ करून स्वच्छ आणि कोरे कपडे परिधान करावेत. कुटुंबातील प्रमुख व्यक्तीने पूर्वेकडे तोंड करून बसावे आणि शांत चित्ताने पूजेला सुरुवात करावी.
पूजेला प्रारंभ करताना गणपती बाप्पाच्या मूर्तीला सर्वप्रथम कुंकू, हळद आणि तांदुळाच्या अक्षता वाहाव्यात. बाप्पाला प्रिय असलेली दुर्वांची जोडी आणि लाल जास्वंदाचे फूल अत्यंत आदरपूर्वक अर्पण करावे. त्यानंतर घरात उपलब्ध असलेले धूप, हळदी-कुंकवाचे दिवे आणि अगरबत्ती दाखवून बाप्पाची शेवटची भावपूर्ण आरती मनापासून साजरी करावी. आरतीच्या सुरांनी घरातील नकारात्मक ऊर्जा पूर्णपणे निघून जाते.
आरती झाल्यानंतर बाप्पाला २१ मोदकांचा किंवा कोणत्याही गोड पदार्थाचा महानैवेद्य दाखवावा. यानंतर बाप्पाला प्रवासात भूक लागू नये म्हणून दही-साखर भरवण्याची जुनी परंपरा आहे. तसेच एका स्वच्छ सुती कापडात कोरडे मोदक, चिरमुले, थोडे तांदूळ, दुर्वा आणि काही सुटे पैसे एकत्र बांधून ती छोटी पोटली (शिदोरी) बाप्पाच्या मूर्तीजवळ किंवा हाताजवळ देवाच्या पाठीशी ठेवावी.
पूजा पूर्ण झाल्यावर बाप्पाला निरोप देण्याचा क्षण अत्यंत जवळ येतो. सर्व विधी पूर्ण झाल्यावर 'ओम गम गणपतये नमः' चा जप करत बाप्पाची मूर्ती आपल्या जागेवरून थोडीशी पुढे म्हणजेच उत्तर दिशेकडे हलवावी. मूर्ती हलवणे म्हणजेच बाप्पा निरोपासाठी सज्ज झाले आहेत, असे मानले जाते. या विधीला 'उत्तरपूजा यशस्वीरीत्या संपन्न होणे' असे म्हणतात.
गणपती विसर्जन करण्याची शास्त्रोक्त पद्धत
मूर्ती जागेवरून हलवल्यानंतर बाप्पाला अत्यंत आदराने आणि दोन्ही हातांचा आधार देत उचलून घ्यावे. बाप्पाच्या आसनासाठी एका लाकडी पाटावर लाल किंवा पिवळे वस्त्र अंथरावे, त्यावर कुंकवाने स्वस्तिक काढावे. बाप्पाला पाट विसर्जनस्थळापर्यंत नेताना त्याचे तोंड नेहमी घरच्या सदस्यांकडे म्हणजेच घराच्या आतल्या बाजूला असावे. दाराबाहेर पडताना बाप्पाच्या चेहऱ्याचे अंतिम दर्शन घेऊन निरोप द्यावा.
घरातून निघून जेव्हा आपण विसर्जन ठिकाणी पोहोचतो, तेव्हा मूर्तीचे तोंड विसर्जनाच्या पवित्र पाण्याच्या दिशेने करावे. विसर्जन घाटावर या विधीसाठी पोहोचल्यावर बाप्पाची अत्यंत साध्या पद्धतीने पुन्हा एकदा कापूर पेटवून छोटी आरती करावी. यावेळी बाप्पाकडे वर्षभरात आपल्याकडून किंवा कुटुंबाकडून झालेल्या चुकांबद्दल हात जोडून मनोभावे क्षमा सांगावी आणि पुढच्या वर्षी नक्की लवकर येण्याचे आवाहन करावे.
यानंतर बाप्पाची मूर्ती अतिशय हळूवारपणे दोन्ही हातांनी सुरक्षित धरून पाण्यात अलगद सोडावी. कोणत्याही परिस्थितीत मूर्ती पाण्यात वेगाने टाकू नये किंवा तिचे नुकसान होणार नाही याची काळजी घ्यावी. शाडूच्या मातीची मूर्ती असल्यास अलीकडे अनेक शहरांमध्ये उभारण्यात आलेल्या कृत्रिम तलावांमध्ये किंवा घरच्या घरी स्वच्छ पाण्यातच विसर्जन पूर्ण करावे, जे धार्मिक आणि सामाजिक दृष्टिकोनातून अतिशय योग्य आहे.
पर्यावरणपूरक विसर्जनाचे महत्त्व आणि नियम
निसर्गाचे रक्षण करणे हाच देवपूजेचा खरा पाया आहे. म्हणूनच शाडूच्या मातीच्या घरगुती गणपतींचे विसर्जन घरीच पाण्याच्या मोठ्या टबमध्ये करावे. मूर्ती पाण्यात पूर्णपणे विरघळल्यानंतर ती माती आणि पाणी अत्यंत आदराने घरातील बागेतील झाडांच्या कुंड्यांमध्ये ओतावे. हे पाणी आणि पवित्र माती कधीही लोकांच्या पायाखाली पडणार नाही किंवा कचऱ्याच्या ठिकाणी जाणार नाही याची काळजी प्रत्येक गणेशभक्ताने घेतली पाहिजे.
शास्त्रांनुसार, विसर्जनाच्या दिवशी घरामध्ये पूर्णपणे सात्विक आणि शाकाहारी भोजन बनवून तेच ग्रहण करावे. विसर्जनाचा दिवस हा अत्यंत पवित्र मानला जात असल्याने या दिवशी कोणत्याही प्रकारचे अमंगळ कृत्य, मद्यपान किंवा मांसाहारी पदार्थांचे सेवन करणे टाळावे. बाप्पाच्या निरोपाचा दिवस भक्ती आणि शांततेच्या वातावरणात घालवल्यास घरातील वास्तुदोष दूर होतात आणि नवीन वर्षात सकारात्मक प्रगती होते.
अशा प्रकारे मनोभावे आणि योग्य शास्त्रोक्तानुसार निरोप घेतल्यास विघ्नहर्ता बाप्पा अत्यंत आनंदाने आपल्या भक्तांचा निरोप घेतात. पाच दिवसांच्या या सुंदर आणि भक्तीमय सोहळ्याची सांगता होताना मनामध्ये प्रचंड रुखरुख लागते. मात्र आपल्या मनातील बाप्पाची भक्ती कधीही संपणारी नसते, त्यामुळे 'पुढच्या वर्षी लवकर या' म्हणत बाप्पा जाताना आपल्या पाठीशी सुखाची आणि समृद्धीची मोठी शिदोरी ठेवून जातात.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google
