वा-रे-वा ट्रम्पनिती! मित्र म्हणायचे अन् गळ्याला चाकू लावायचा, 'या' मार्गाने भारताला करणार नुकसान!

अलीकडेच अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी भारताशी संबंध सुधारण्याबद्दल सकारात्मकता दर्शवली होती. पण, आता असे दिसते की हे केवळ एक तात्पुरते आश्वासन होते. कारण, एकीकडे मित्र म्हणायचे आणि दुसरीकडे गळ्याला चाकू लावण्याचा प्रकार पाहायला मिळत आहे.

मिळालेल्या माहितीनुसार, अमेरिकेचे ट्रेझरी सेक्रेटरी स्कॉट बेझंट आणि व्यापार प्रतिनिधी जेमीसन ग्रीर यांनी G7 देशांच्या बैठकीत पुन्हा एकदा भारताच्या रशियाकडून तेल खरेदी करण्याच्या निर्णयावर टीका केली आहे.

रशियावर आर्थिक दबाव वाढवण्याचा प्रयत्न

G7 अर्थमंत्र्यांच्या बैठकीत, अमेरिकेने रशियाचे तेलातून मिळणारे उत्पन्न थांबवण्यासाठी सामूहिक पाऊल उचलण्याचे आवाहन केले. अमेरिकेच्या म्हणण्यानुसार, असे केल्यानेच युक्रेनमधील युद्ध संपवण्यासाठी पुरेसा आर्थिक दबाव निर्माण करता येईल. कॅनडाचे अर्थमंत्री फ्रँकोइस-फिलिप शॅम्पेन यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या या बैठकीत रशियावरील नवीन निर्बंध, व्यापाराशी संबंधित उपाय आणि युक्रेनला मदत करण्यासाठी रशियाची गोठवलेली मालमत्ता वापरण्यावर चर्चा झाली.

भारतावर कठोर, चीनवर मवाळ भूमिका

अमेरिकेच्या ट्रेझरी विभागाच्या प्रवक्त्याने जाहीरपणे चिनी आणि भारतीय उत्पादनांवर 'अर्थपूर्ण शुल्क' (meaningful tariffs) लावण्याची मागणी केली आहे. या प्रवक्त्याचे म्हणणे आहे की, भारत आणि चीन सवलतीच्या दरात रशियन तेल खरेदी करत असल्यामुळे रशियाची अर्थव्यवस्था मजबूत होत आहे, ज्यामुळे युक्रेनमधील युद्ध लांबत आहे.

ट्रम्प प्रशासनाने भारतावर आयात शुल्कात अतिरिक्त २५% वाढ करून ते एकूण ५०% पर्यंत पोहोचवले आहे. या निर्णयाचा उद्देश भारताला रशियाकडून तेल खरेदी करण्यापासून रोखणे हा आहे, पण यामुळे भारत-अमेरिका व्यापार संबंध ताणले गेले आहेत.

याउलट, ट्रम्प प्रशासनाने सध्या चीनवर नवीन शुल्क लावणे टाळले आहे. ट्रम्प यांनी चीनसोबतचा 'नाजूक व्यापार युद्ध' (delicate trade war) सुरू ठेवणे महत्त्वाचे असल्याचे म्हटले आहे. ते म्हणाले, "भारतावर कर वाढवणे सोपे नव्हते, पण रशियाचे उत्पन्न कमी करण्यासाठी ते आवश्यक होते."

ट्रम्प यांचे स्पष्टीकरण आणि रशियावरील कठोर कारवाईचे संकेत

डोनाल्ड ट्रम्प यांनी आपल्या भूमिकेचे समर्थन करताना म्हटले, "भारत हा रशियाचा सर्वात मोठा ग्राहक होता. मी भारतावर ५०% कर लावला कारण ते रशियाकडून तेल खरेदी करत आहेत.

हे करणे सोपे नाही आणि यामुळे भारतासोबत मतभेद निर्माण होतात." त्यांनी रशियाचे अध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांच्यावर नाराजी व्यक्त केली आणि अमेरिकेला आता "खूप कठोर पाऊले" उचलावी लागतील, असा इशारा दिला.

यामध्ये रशियन बँका आणि तेल निर्यातीवर अधिक व्यापक निर्बंध लादले जाण्याची शक्यता आहे, पण यासाठी युरोपियन देशांचे सहकार्य आवश्यक असेल, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.

दरम्यान, अमेरिकेचे ट्रेझरी सेक्रेटरी स्कॉट बेझंट चीनचे उपपंतप्रधान हे लाइफेंग यांची भेट घेणार आहेत. या बैठकीत व्यापार, अमेरिकेची गुंतवणुकीची मागणी आणि मनी लाँड्रिंग रोखण्यासाठी सहकार्य यावर चर्चा अपेक्षित आहे.

हे सर्व पाहता, अमेरिकेचे भारताप्रती असलेले धोरण दुहेरी असून, रशियाच्या मुद्यावर अमेरिकेने चीनवर मवाळ आणि भारतावर कठोर भूमिका घेतल्याचे दिसून येते.