US सैन्यात दाढी बंदीचा वाद:धार्मिक स्वातंत्र्य की कठोर शिस्त? शीख-मुस्लिम सैनिकांच्या करिअरवर प्रश्न

US Army beard ban 2025 : अमेरिकेचे संरक्षण सचिव पीट हेगसेथ यांनी सैन्यामध्ये कठोर ग्रूमिंग मानकांवर आग्रह धरल्यामुळे अमेरिकेतील धार्मिक अल्पसंख्याक सैनिकांमध्ये मोठे वादळ उठले आहे. प्रभावीपणे दाढी ठेवण्यावर बंदी घालण्याच्या या भूमिकेमुळे, शीख युनियनने 'चिंता आणि संताप' दोन्ही व्यक्त केले आहेत. या निर्णयामुळे शीख, ऑर्थोडॉक्स ज्यू आणि मुस्लिम यांसारख्या सैनिकांची धार्मिक सूट धोक्यात येण्याची भीती व्यक्त होत आहे, जे धर्माचा भाग म्हणून चेहऱ्यावर केस राखतात.

श्रद्धा आणि करिअरमधील संघर्ष

शीख युतीने या नवीन धोरणामुळे 'हाय अलर्ट' जारी केला आहे. संघटनेचे म्हणणे आहे की, या बदलांमुळे धार्मिक श्रद्धांना प्राधान्य देणाऱ्या हजारो लोकांना आपला विश्वास आणि आपल्या करिअरमध्ये निवड करण्यास भाग पाडले जाऊ शकते.

एका शीख सैनिकाने आपले दुःख व्यक्त करताना म्हटले आहे की, "माझे केस ही माझी ओळख आहे. अमेरिकेसाठी वर्षानुवर्षे लढल्यानंतर, हे विश्वासघातासारखे वाटते." हा निर्णय अनेक सैनिकांच्या धार्मिक स्वातंत्र्यावर थेट हल्ला असल्याचे मानले जात आहे.

हेगसेथ यांची भूमिका आणि वादग्रस्त टिप्पण्या

३० सप्टेंबर रोजी मरीन कॉर्प्स बेस क्वांटिको येथे ८०० हून अधिक लष्करी नेत्यांना संबोधित करताना हेगसेथ यांनी दाढीसारखे "अभिव्यक्ती" काढून टाकणे आवश्यक असल्याचे सांगितले. त्यांनी "प्राणघातकता" (Lethality) आणि शिस्त पुनर्संचयित करण्याबद्दल बोलले.

त्यांच्या या भाषणानंतर काही तासांतच, पेंटागॉनने सर्व लष्करी शाखांना चेहऱ्याच्या केसांसाठी '२०१० पूर्वीच्या मानकांवर' परत येण्याचे आणि धार्मिक सूट सामान्यतः नाकारण्याचे आदेश दिले. माजी आर्मी नॅशनल गार्ड अधिकारी असलेले हेगसेथ यांनी त्यांच्या भाषणात "दाढीवाले" (Bearded) आणि "जाड पुरुष" (Fat Men) यांची टीका केली होती, ज्यामुळे वाद अधिकच वाढला.

नवीन मार्गदर्शक तत्त्वे काय सांगतात?

"चेहऱ्याच्या केसांसाठी ग्रूमिंग मार्गदर्शक तत्त्वे" या शीर्षकाखालील दस्तऐवजात असे म्हटले आहे की, दाढी बंदीची योजना ९० दिवसांच्या आत पूर्णपणे अंमलात आणली जाईल.

मर्यादित अपवाद फक्त विशेष ऑपरेशन्स दलांसाठी (Special Operations Forces) असतील, परंतु त्यांनाही तैनात करण्यापूर्वी दाढी काढावी लागेल.

"२०१० पूर्वीचे मानके" म्हणजे १९९० च्या दशकाच्या उत्तरार्धातील आणि २००० च्या दशकाच्या सुरुवातीच्या धोरणांवर परत जाणे, ज्यात गॅस मास्क सील आणि एकसारखेपणा (Uniformity) राखण्यासाठी दाढी ठेवण्यास सामान्यतः मनाई होती.

शीख सैनिकांचा गौरवशाली इतिहास

• अमेरिकेच्या लष्करी इतिहासात शीखांनी पहिल्या महायुद्धापासून सेवा बजावली आहे.
• १९१७ मध्ये, भगतसिंग थिंड हे अमेरिकन सैन्यात सामील झालेले पहिले ज्ञात शीख ठरले. त्यांना पगडी घालण्याची परवानगी होती, पण तो एक वैयक्तिक अपवाद होता.
• १९८१ मध्ये सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्णयामुळे कठोर सौंदर्य नियम लागू झाले, ज्यामुळे शिखांना धार्मिक वस्तू घालण्यास प्रभावीपणे बंदी घालण्यात आली.
• मात्र, २०१० मध्ये कॅप्टन सिमरन प्रीत सिंग लांबा आणि मेजर डॉ. कमलजीत सिंग कलसी यांना धार्मिक सूट मिळाल्यानंतर मोठा बदल झाला. या सूटांमुळे त्यांना पगडी, दाढी आणि केस न कापण्याची परवानगी मिळाली.
• या बदलांना जानेवारी २०१७ मध्ये अधिकृत मान्यता मिळाली. या धोरणात्मक बदलामुळे (२०१७-०३ निर्देश) दाढी बंदीच्या विनंत्या मंजूर करण्याच्या बाजूने 'मजबूत गृहीत' निर्माण झाले होते, ज्यामुळे शीख सैनिक त्यांची धार्मिक ओळख राखून देशाची सेवा करू शकले.

धार्मिक स्वातंत्र्याचे उल्लंघन?

नवीन धोरणामुळे फक्त शीखच नाही, तर ऑर्थोडॉक्स ज्यू आणि मुस्लिम समुदायांमध्येही संताप पसरला आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, हे नवीन नियम धार्मिक स्वातंत्र्याच्या मूलभूत तत्त्वांचे उल्लंघन करणारे आहेत आणि देशाची सेवा करण्याची इच्छा असलेल्या निष्ठावान सैनिकांना त्यांच्या श्रद्धेपासून दूर जाण्यास भाग पाडणारे आहेत. अमेरिकेसाठी दाढी बंदीचा हा निर्णय धार्मिक अल्पसंख्याक सैनिकांच्या भविष्यावर मोठे प्रश्नचिन्ह निर्माण करणारा आहे.