चमत्कार! पुरुषाला आता महिलेविना मुल जन्माला घालता येणार; क्रांतिकारी शोध, जाणून घ्या नेमकी प्रक्रिया

men can have babies without women : विज्ञानाने प्रजननाच्या क्षेत्रात एक असा ऐतिहासिक शोध लावला आहे, ज्यामुळे पालकत्वाच्या पारंपारिक संकल्पना पूर्णपणे बदलू शकतात. अमेरिकेतील ओरेगॉन हेल्थ अँड सायन्स युनिव्हर्सिटीच्या (OHSU) शास्त्रज्ञांनी एक अत्यंत क्रांतिकारी तंत्रज्ञान विकसित केले आहे.

या तंत्रज्ञानामुळे आता समलिंगी पुरुष जोडप्यांना तसेच वंध्यत्वाशी झुंजणाऱ्या व्यक्तींना स्वतःची अनुवांशिक मुले जन्माला घालणे शक्य होणार आहे.

विशेष म्हणजे, या पद्धतीत पुरुषाच्या त्वचेच्या पेशीचा वापर करून अंडी तयार केली जातात. ही 'अशक्य गोष्ट शक्य' करणारी प्रक्रिया कशी कार्य करते आणि तिची भविष्यातील आव्हाने काय आहेत, हे सविस्तर जाणून घेऊया.

पुरुषाच्या त्वचेच्या डीएनएमधून भ्रूण निर्मिती: मायटोमिओसिस तंत्रज्ञान

शास्त्रज्ञांनी विकसित केलेल्या या नवीन पद्धतीला मायटोमिओसिस (Mitomeiosis) असे म्हणतात, ज्यामुळे पुरुषाच्या त्वचेच्या पेशींमधून अंडी (Eggs) तयार करणे शक्य झाले आहे. ही प्रक्रिया खालीलप्रमाणे पार पडते:

त्वचेच्या पेशीमधून डीएनए काढणे : सर्वप्रथम, पुरुषाच्या त्वचेच्या पेशीमधून शरीराच्या निर्मितीसाठी आवश्यक असणारा संपूर्ण अनुवांशिक कोड असलेले केंद्रक (Nucleus) काढले जाते.

दान केलेल्या अंड्याचा वापर : या प्रक्रियेसाठी एका दान केलेल्या अंड्याचा वापर केला जातो, ज्याचे मूळ अनुवांशिक साहित्य (डीएनए) काढून टाकले जाते.

मायटोमिओसिस प्रक्रिया : त्वचेच्या पेशीचे केंद्रक आता मूळ डीएनए काढलेल्या या दान केलेल्या अंड्यामध्ये घातले जाते.

अर्धे गुणसूत्र बाहेर टाकणे : यानंतर, अंड्याला त्याचे अर्धे गुणसूत्र (Chromosomes) बाहेर टाकण्यास प्रवृत्त केले जाते. यामुळे ते शुक्राणूद्वारे फलनासाठी (Fertilisation) तयार होते, जसे नैसर्गिकरित्या होते.

निषेचन आणि भ्रूण निर्मिती : तयार झालेल्या या अंड्याचे पुरुषाच्या शुक्राणूने फलन केले जाते, परिणामी प्रारंभिक टप्प्यातील भ्रूण (Embryo) तयार होते.

या तंत्राचा वापर करून तयार झालेल्या भ्रूणामध्ये दोन्ही पुरुषांचे डीएनए असतील, म्हणजेच मूल दोन्ही भागीदारांशी अनुवांशिकदृष्ट्या संबंधित असेल.

संशोधन आणि सद्यस्थितीतील प्रगती

नेचर कम्युनिकेशन्स जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या अभ्यासानुसार, शास्त्रज्ञांनी या तंत्राचा वापर करून आतापर्यंत ८२ कार्यात्मक अंडी तयार केली आहेत. यापैकी काही अंड्यांचे शुक्राणूंनी फलन करण्यात आले. फलन झालेले काही भ्रूण विकासाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात पोहोचले.

प्रगतीतील आव्हान

या संशोधनाचे नेतृत्व करणारे प्राध्यापक शौख्रत मितालिपोव्ह यांच्या मते, सहा दिवसांपेक्षा जास्त काळ कोणताही भ्रूण विकसित झाला नाही. जरी पूर्ण यश मिळाले नसले तरी, मितालिपोव्ह यांनी "अशक्य शक्य करणे" अशी या शोधाची महती वर्णन केली आहे.

आव्हाने आणि भविष्यातील शक्यता

जरी हा शोध क्रांतिकारक असला, तरी तो क्लिनिकमध्ये लागू होण्यासाठी अजून वेळ लागेल. शास्त्रज्ञांचा अंदाज आहे की, प्रजनन क्लिनिकमध्ये हे तंत्रज्ञान येण्यासाठी एक दशक लागू शकते.

प्रमुख आव्हाने:

कमी यश दर : सध्या या तंत्रज्ञानाचा यश दर केवळ ९% इतका कमी आहे.

गुणसूत्र निवड: अंडी यादृच्छिकपणे गुणसूत्रांना बाहेर टाकते, ज्यामुळे काही गुणसूत्रांची कमतरता किंवा जास्तता (Anomaly) होऊ शकते.

क्रॉसिंग ओव्हरचा अभाव : डीएनए पुनर्रचना करणारी ही महत्त्वाची प्रक्रिया सध्या या तंत्रज्ञानात अनुपस्थित आहे.

कोणाला होणार फायदा?

हे तंत्रज्ञान भविष्यात अनेक लोकांसाठी वरदान ठरू शकते:

समलिंगी पुरुष जोडपे : दोन पुरुषांना स्वतःची अनुवांशिक मुले होऊ शकतील.

वंध्यत्वाशी झुंजणाऱ्या महिला : ज्या महिलांची अंडी खराब झाली आहेत त्यांना याचा फायदा होईल.

कर्करोगाचे रुग्ण: केमोथेरपी किंवा इतर उपचारांमुळे वंध्यत्व आलेल्या महिलांना यामुळे नवीन आशा मिळू शकेल.

वृद्ध महिला : वयामुळे अंड्याचे नुकसान झालेल्या महिलांनाही फायदा होईल.

नैतिक आणि सामाजिक प्रश्न उपस्थित

या तंत्रज्ञानाने विज्ञानाची सीमा ओलांडली असली तरी, अनेक नैतिक आणि सामाजिक प्रश्न उपस्थित केले आहेत. तज्ज्ञांच्या मते, त्याची अंमलबजावणी करण्यापूर्वी जनतेशी खुली चर्चा करणे अत्यंत आवश्यक आहे.

प्रोफेसर रॉजर स्टर्मी यांनी "जनतेचा विश्वास राखण्यासाठी मजबूत प्रशासन आणि जबाबदारी" आवश्यक असल्याचे मत व्यक्त केले.

एकूणच, हे तंत्रज्ञान प्रजनन विज्ञानात एक नवा अध्याय उघडण्यास सज्ज आहे. पारंपारिक पद्धतींद्वारे मुले होऊ शकत नसलेल्यांसाठी हे आशेचा किरण आहे.

मात्र, ते पूर्णपणे सुरक्षित आणि प्रभावी आहे याची खात्री करण्यासाठी अधिक संशोधन आवश्यक आहे. भविष्यात, हे तंत्रज्ञान केवळ कुटुंबे सुरू करण्याची पद्धतच बदलणार नाही, तर पालकत्वाची व्याख्या देखील पुन्हा परिभाषित करेल.