Gen-Z Protest : नेपाळनंतर आता 'या' देशात Gen Z क्रांती; अध्यक्षांचे पलायन, लष्कराचाही पाठिंबा!

आफ्रिकेच्या पूर्व किनाऱ्यावरील बेट देश असलेल्या मेडागास्करमध्ये 'जनरेशन झेड' (Gen Z) च्या नेतृत्वाखालील ऐतिहासिक आंदोलनाने मोठी उलथापालथ घडवून आणली आहे. पाणी आणि वीज टंचाईसारख्या मूलभूत समस्यांवरून २५ सप्टेंबर रोजी सुरू झालेल्या या युवा आंदोलनाने आता भ्रष्टाचार, वाढती गरीबी आणि खराब शासनाविरुद्धच्या देशव्यापी क्रांतीचे रूप घेतले आहे. परिस्थिती इतकी बिघडली की, देशाचे अध्यक्ष अँड्री राजोएलिना (Andry Rajoelina) यांना देश सोडून पळून जावे लागल्याचा दावा विरोधकांनी केला आहे.

ताज्या घडामोडी

• अध्यक्षांचे पलायन: विरोधी पक्षनेत्यांनी आणि काही लष्करी सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, तीव्र होत असलेल्या आंदोलनामुळे अध्यक्ष अँड्री राजोएलिना १३ ऑक्टोबर २०२५ रोजी फ्रान्सच्या लष्करी विमानाने देश सोडून पळून गेले आहेत. राजोएलिना यांनी मात्र सोमवारी रात्री सोशल मीडियाद्वारे देशवासीयांना संबोधित करताना, 'जीविताचे रक्षण करण्यासाठी मी सुरक्षित ठिकाणी गेलो आहे, पण मेडागास्करला उद्ध्वस्त होऊ देणार नाही,' असे म्हटले आहे. त्यांनी राजीनामा देण्यास स्पष्ट नकार दिला आहे.
• लष्कराचा पाठिंबा: आंदोलनाच्या अंतिम टप्प्यात लष्कराच्या एका खास तुकडीने, कॅपसॅट (CAPSAT), Gen Z आंदोलकांना पाठिंबा जाहीर केला. या तुकडीने आंदोलकांवर गोळीबार करण्यास नकार दिला आणि राजधानीतील प्रमुख चौकात हजारो आंदोलकांसोबत हजेरी लावली. कॅपसॅट युनिटने सर्व सशस्त्र दलांवर नियंत्रण मिळवल्याचा दावा केला असून, हे बंड नसून 'जनतेच्या मागणीचा सन्मान' असल्याचे स्पष्टीकरण दिले आहे.
• सत्तापालट: अध्यक्ष राजोएलिना देश सोडून गेल्यानंतर, संविधानानुसार सीनेटच्या अध्यक्षांकडे हंगामी जबाबदारी सोपवण्यात आली आहे.
• मोठ्या मागण्या: Gen Z आंदोलकांनी सुरुवातीला फक्त पाणी आणि वीज संकटावर आवाज उचलला होता. मात्र, आता त्यांची मुख्य मागणी राजोएलिना यांचा राजीनामा, सिनेट बरखास्त करणे आणि देशातील भ्रष्टाचारावर व गरीबीवर कायमस्वरूपी तोडगा काढणे ही आहे.
• बळींची संख्या: संयुक्त राष्ट्रांच्या (UN) माहितीनुसार, आंदोलनादरम्यान सुरक्षा दलांच्या हिंसक प्रत्युत्तरामुळे किमान २२ लोक मारले गेले आणि १०० हून अधिक जखमी झाले आहेत. तथापि, मेडागास्कर सरकारने हा आकडा नाकारला आहे.

Gen Z आंदोलनाची प्रमुख कारणे

• तीव्र गरीबी: मेडागास्कर जगातील सर्वात गरीब देशांपैकी एक आहे. जागतिक बँकेच्या आकडेवारीनुसार, येथील सुमारे ८०% लोकसंख्या दारिद्र्यरेषेखाली जीवन जगत आहे.
• पाणी आणि वीज टंचाई: राजधानी अंतानानारिवोसह अनेक शहरांमध्ये दररोज १२ तासांहून अधिक काळ वीज आणि पाण्याची गंभीर समस्या आहे.
• भ्रष्टाचार आणि असमानता: सरकारी अधिकाऱ्यांच्या भ्रष्टाचारावर आणि राजोएलिना यांच्या कुटुंबाच्या वाढत्या संपत्तीवर युवा वर्गात मोठा रोष होता.
• नेपाळ, श्रीलंकेकडून प्रेरणा: सोशल मीडियाच्या माध्यमातून एकत्र आलेल्या या तरुणांनी नेपाळ आणि श्रीलंकेतील युवा आंदोलनांपासून प्रेरणा घेतल्याचे म्हटले आहे.
• प्रतीक: या आंदोलकांनी जपानी कॉमिक सीरिज 'वन पीस' (One Piece) मधील 'समुद्री डाकूची कवटी आणि क्रॉसबोन्स' हे चिन्ह आपले प्रतीक म्हणून वापरले आहे.

नेपाळ, बांगलादेश आणि आता मेडागास्करमध्ये Gen Z ने केलेली ही क्रांती जगभरातील तरुणाईच्या वाढत्या ताकदीची आणि असंतोषाची स्पष्ट चिन्हे दर्शवते. मेडागास्करच्या राजकीय भविष्याबद्दल अनिश्चितता असली तरी, आता लोकशाही व्यवस्था पूर्ववत करण्याची मागणी जोर धरत आहे.