IAF Jaguars : अदृश्य राहण्याची क्षमता, अणुबॉम्ब टाकण्याची शक्ती! जग्वार निवृत्त करणे कितपत योग्य?

IAF जग्वार्स: भारतीय हवाई दल 2027 ते 2040 दरम्यान आपले जग्वार फायटर जेट स्ट्राइक विमान एअरफोर्समधून निवृत्त करणार आहे. नवीन विमाने घेण्यास विलंब झाल्यामुळे भारतीय हवाई दलाच्या लष्करी सामर्थ्यावर मोठा परिणाम होऊ शकतो.

मल्टी रोल लढाऊ विमाने ताब्यात घेण्यास झालेला विलंब आणि तेजस Mk-1A कार्यक्रमाला झालेला विलंब यामुळे आयएएफला लढाऊ विमानांचा तुटवडा भासत आहे, असे संरक्षण तज्ज्ञांचे मत आहे आणि अशा स्थितीत आयएएफला टप्प्याटप्प्याने विमानसेवेला भाग पाडावे लागेल.

जग्वार लढाऊ विमान कंपनीच्या कार्यक्षमतेवर विपरित परिणाम होऊ शकतो. जग्वार हे उत्तम क्षमतेचे जेट आहे. जग्वार हे एक उत्तम आणि उत्तम क्षमता असलेले जेट आहे आणि ते लांब अंतरासाठी कमी उंचीवर उडण्याच्या अद्वितीय क्षमतेसाठी ओळखले जाते. AWACS कव्हरेजच्या बाहेर 200 फूट उंचीवर, F-22 रॅप्टरपेक्षा जग्वार अधिक लपुन उड्डाण करू शकते.

युरेशियन टाईम्समधील एका अहवालात, भारतीय हवाई दलाचे निवृत्त जग्वार पायलट विजयेंद्र के. ठाकूर यांनी लष्करी उपकरणे खरेदी करताना खर्च आणि सामर्थ्य क्षमता यांच्यातील समतोल राखण्याच्या महत्त्वावर भर दिला आहे. त्यांचं म्हणणं आहे की, विमानाची किंमत महत्त्वपूर्ण असली तरी, उपकरणांचे ऑपरेशनल फायदे संघर्षाच्या परिणामावर मोठ्या प्रमाणावर प्रभाव टाकू शकतात.

अतिशय कमी उंचीवर उड्डाण करण्याच्या क्षमतेचा फायदा

युक्रेनमध्ये सुरू असलेल्या युद्धातून समोर आलेली सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे कमी उंचीवर उड्डाण करणारी लढाऊ विमाने रणांगणात खूप प्रभावी ठरली आहेत आणि ती रडारलाही चकवण्यात यशस्वी झाले आहेत. म्हणूनच, आजपर्यंत उच्च-उंचीवरील युद्धात प्रगती करूनही, जग्वारची कमी उंचीवर उड्डाण करण्याची क्षमता गंभीर आहे. भारतीय हवाई दलाने आपला लढाऊ प्रभाव टिकवून ठेवण्यासाठी जग्वारला सातत्याने अपडेट केले आहे.

युक्रेनियन MiG-29, Su-24, Su-25 आणि Su-27 लढाऊ विमाने नेहमी त्यांची स्टँडऑफ शस्त्रे प्रक्षेपण बिंदू अतिशय कमी उंचीवर, शत्रूच्या रडार क्षमतेपेक्षा कमी, ओळख टाळण्यासाठी उडतात. ही लढाऊ विमाने विशिष्ट बिंदूवर पोहोचल्यानंतर वरच्या दिशेने जातात आणि त्यांची शस्त्रे सोडतात आणि नंतर परत येतात.

डॅरिन अपग्रेडेशन 1980 च्या दशकाच्या सुरुवातीस भारतीय हवाई दलात समाविष्ट झाल्यापासून, भारतीय हवाई दलाने, HAL आणि DRDO च्या भागीदारीत, त्याच्या थेट हल्ला, स्ट्राइक आणि प्रतिबद्धता क्षमता सुधारण्यासाठी सतत अपग्रेड केले आहे. DARIN (डिस्प्ले अटॅक रेंजिंग इनर्शियल नेव्हिगेशन) अपग्रेड तीन टप्प्यांत केले गेले आहे - DARIN-1, DARIN-2 आणि DARIN-3. DARIN-3 अपग्रेडने जग्वारच्या क्षमतेत लक्षणीय वाढ केली आहे.

अपग्रेडमध्ये प्रगत एव्हीओनिक्स आणि शस्त्र प्रणालींचे एकत्रीकरण समाविष्ट आहे, ज्यामुळे ते IAF च्या नेटवर्क-केंद्रित युद्ध फ्रेमवर्कचा एक महत्त्वाचा भाग बनले आहे. या अपग्रेडमध्ये नवीन मिशन संगणक आणि सॉफ्टवेअर, कॉकपिट डिस्प्ले (SMD, इंजिन आणि फ्लाइट इन्स्ट्रुमेंटेशन सिस्टीम), फायर कंट्रोल रडार, एक हायब्रीड नेव्हिगेशन सिस्टम आणि प्रगत मोडसह ऑटोपायलट यांचा समावेश आहे.

हवाई दलासमोरील आव्हाने आणि उपाय काय आहेत?

जग्वारचे सेवा आयुष्य वाढवण्यासाठी दर महिन्याला उड्डाणाचे तास कमी करणे आणि एअरफ्रेम थकवा आणि इंजिन पोशाख यासारख्या समस्यांचे निराकरण करणे आवश्यक आहे. हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेड (एचएएल) या जग्वारची निर्मिती करणाऱ्या कंपनीकडे कठोर चाचणी आणि उपकरणे बदलण्यासाठी आवश्यक असलेल्या काही तांत्रिक उपकरणांची कमतरता असू शकते.

तथापि, Adore 811 इंजिनला त्याच कुटुंबातील इतर इंजिनांसह बदलण्याचे पर्याय आहेत. त्यामुळे सतत आधुनिकीकरण आणि एअरफ्रेम आणि इंजिनमध्ये संभाव्य अपग्रेडसह, जग्वार 2035 नंतर कार्यरत राहू शकते. स्वदेशी क्षमता आणि आधुनिकीकरण DARIN-3 अपग्रेड भारताच्या एव्हियोनिक्स आणि शस्त्रास्त्र प्रणालींमध्ये स्वदेशी क्षमता दर्शवते.

संरक्षण तज्ज्ञ ठाकूर आयातीवर अवलंबून न राहता संरक्षण गरजांसाठी देशांतर्गत उपाय तयार करण्यासाठी संशोधन आणि विकासामध्ये गुंतवणूक करण्याचे समर्थन करतात. या दृष्टिकोनामुळे केवळ भारताचा संरक्षण उद्योग मजबूत होणार नाही, तर देशाचे परदेशी पुरवठादारांवरील अवलंबित्वही कमी होईल. ठाकूर हे देखील आवर्जून सांगतात की प्रशिक्षित वैमानिक आणि सैनिक त्यांच्या उपकरणांच्या क्षमतेचा जास्तीत जास्त वापर करू शकतात, जरी ते तांत्रिकदृष्ट्या शत्रूंच्या उपकरणांपेक्षा कमी दर्जाचे असले तरीही.

ऑपरेशनल प्रॉफिट वि कॉस्ट ठाकूर असा युक्तिवाद करतात की खरेदीचे निर्णय घेताना खर्चासह ऑपरेशनल नफा हा महत्त्वाचा विचार केला पाहिजे. त्यांचा असा विश्वास आहे की हे फायदे संघर्षाच्या परिणामावर लक्षणीय प्रभाव टाकू शकतात, त्यामुळे संभाव्य प्रतिस्पर्ध्यांवर तांत्रिक धार राखणे अत्यावश्यक आहे. खर्च महत्त्वाचा आहे, परंतु लष्करी खरेदी निर्णयांमध्ये तो एकमेव घटक नसावा, असा निष्कर्ष त्यांनी काढला. मजबूत आणि प्रभावी संरक्षण क्षमता सुनिश्चित करण्यासाठी खर्च आणि ऑपरेशनल फायदे दोन्ही विचारात घेणे आवश्यक आहे.