Cancer sperm: एका शुक्राणू दात्यामुळे 14देशांतील 197 मुलांच्या नशिबी कर्करोगाचा शाप; नेमकं काय घडलं!

Cancer risk sperm donor : ब्रिटनसह संपूर्ण युरोपमध्ये सध्या एक धक्कादायक आणि गंभीर प्रकरण उघडकीस आले आहे, ज्यामध्ये एका अज्ञात शुक्राणू दात्याने कर्करोगाचा धोका लक्षणीयरीत्या वाढवणारे अनुवांशिक उत्परिवर्तन (Genetic Mutation) अनेक देशांतील मुलांमध्ये पसरवले आहे.

एका मोठ्या आंतरराष्ट्रीय तपासात असे दिसून आले आहे की, हा दाता किमान 197 मुलांचा जैविक पिता बनला असून, त्याच्या शुक्राणूंमध्ये असलेले हे घातक उत्परिवर्तन वारसाहक्काने या अनेक निष्पाप जीवांच्या नशिबी कर्करोगाचा शाप घेऊन आले आहे.

जनुकीय उत्परिवर्तन आणि कर्करोगाचा धोका

या संपूर्ण प्रकरणाचे मूळ दात्याच्या शुक्राणूंमध्ये असलेल्या TP53 जनुकामधील धोकादायक उत्परिवर्तनामध्ये आहे. TP53 जनुक सामान्यतः शरीरातील पेशींमध्ये कर्करोग रोखण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते.

आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, हा दाता स्वतः निरोगी असून त्याने सर्व आवश्यक वैद्यकीय तपासण्या उत्तीर्ण केल्या होत्या. तथापि, त्याच्या शरीरातील काही पेशींमध्ये हे उत्परिवर्तन होते, आणि ते त्याच्या सुमारे २०% शुक्राणूंमध्ये आढळले.

ली-फ्रौमेनी सिंड्रोम

ज्या मुलांचा जन्म अशा उत्परिवर्तित शुक्राणूंमुळे झाला आहे, त्यांच्या शरीराच्या प्रत्येक पेशीमध्ये हा दोष असतो. या गंभीर स्थितीला 'ली-फ्रौमेनी सिंड्रोम' (LFS) असे म्हणतात.

९०% कर्करोगाचा धोका

ली-फ्रौमेनी सिंड्रोम असलेल्या व्यक्तींना त्यांच्या संपूर्ण आयुष्यात ९०% पर्यंत कर्करोगाचा धोका असतो. यामध्ये विशेषतः बालपणात ट्यूमर आणि नंतरच्या आयुष्यात महिलांमध्ये स्तनाचा कर्करोग यांचा समावेश होतो.

या उत्परिवर्तनामुळे जन्मलेल्या काही मुलांचा मृत्यू झाला असून, ज्यांना हे उत्परिवर्तन वारसाहक्काने मिळाले आहे, त्यापैकी फारच कमी मुले कर्करोगापासून वाचू शकतील, अशी भीती व्यक्त केली जात आहे.

१७ वर्षांचा 'घातक' प्रवास

डेन्मार्कमधील एका प्रमुख युरोपीय स्पर्म बँकेने या घटनेबद्दल सहानुभूती व्यक्त केली आहे. या शुक्राणू दात्याने २००५ मध्ये विद्यार्थी असताना शुक्राणू दान करण्यास सुरुवात केली होती आणि त्याचे शुक्राणू सुमारे १७ वर्षांपर्यंत विविध क्लिनिकद्वारे वापरले गेले. स्पर्म बँकेने काही देशांमध्ये दात्याच्या शुक्राणूंचा अतिरेकी वापर झाल्याचे मान्य केले आहे. हे कर्करोगजन्य शुक्राणू १४ वेगवेगळ्या देशांमध्ये पाठवले गेले आणि ६७ फर्टिलिटी क्लिनिकमध्ये वापरले गेले.

ब्रिटनवरील परिणाम

हे शुक्राणू थेट यूके क्लिनिकमध्ये विकले गेले नसले तरी, बीबीसीच्या अहवालानुसार, डेन्मार्कमध्ये प्रजनन उपचार घेणाऱ्या काही ब्रिटिश कुटुंबांनीही त्याच दात्याच्या शुक्राणूंचा वापर केला होता. या सर्व बाधित कुटुंबांना आता माहिती देण्यात आली आहे.

कर्करोग तज्ञांचा गंभीर इशारा

लंडनमधील कर्करोग संशोधन संस्थेच्या प्राध्यापक क्लेअर टर्नबुल यांनी या मुलांच्या स्थितीवर चिंता व्यक्त केली. त्या म्हणाल्या, "हे एक विनाशकारी निदान आहे. या जोखमीसह जगणे आयुष्यभर अविश्वसनीयपणे कठीण आहे."

युरोपियन जेनेटिक्स सोसायटीमध्ये सादर केलेल्या आकडेवारीनुसार, सुरुवातीला उत्परिवर्तनाचे निदान झालेल्या ६७ मुलांपैकी २३ मुलांमध्ये हे उत्परिवर्तन आढळून आले आहे आणि त्यापैकी १० जणांना आधीच कर्करोगाचे निदान झाले आहे.

या गंभीर धोक्यांमुळे, ली-फ्रौमेनी सिंड्रोम असलेल्या मुलांना कठोर वैद्यकीय देखरेखीखाली राहावे लागते.

नियमित तपासण्या

त्यांना दरवर्षी संपूर्ण शरीर आणि मेंदूचे एमआरआय (MRI) स्कॅन, तसेच पोटाचे अल्ट्रासाऊंड (Ultrasound) करावे लागते.

प्रतिबंधात्मक शस्त्रक्रिया

भविष्यात अनेक महिलांना स्तनाच्या कर्करोगाचा धोका टाळण्यासाठी प्रतिबंधात्मक स्तन काढून टाकण्याची शस्त्रक्रिया (Mastectomy) देखील करावी लागण्याची शक्यता आहे.

सध्या, 14 देशांमधील कर्करोग विशेषज्ञ डॉक्टर प्रजनन उपचार घेऊ इच्छिणाऱ्या महिलांना त्यांचे शुक्राणू दाते सुज्ञपणे निवडण्याचा सल्ला देत आहेत, जेणेकरून भविष्यात अशा भयानक घटना टाळता येतील. या घटनेने प्रजनन वैद्यकशास्त्र आणि दात्यांच्या तपासणी पद्धतींवर एक मोठे प्रश्नचिन्ह निर्माण केले आहे.