अमेरिकेचा भारताला सर्वात मोठा धक्का, पण पाकशी मैत्री; डोनाल्ड ट्रम्प यांनी काय डाव खेळला?

अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी भारताला लक्ष्य करत भारतीय उत्पादनांवर २५ टक्के आयात शुल्क (टेरिफ) लादण्याची घोषणा केली आहे. येत्या शुक्रवार, १ ऑगस्टपासून हे वाढीव शुल्क आणि दंडात्मक कारवाई लागू होणार आहे. याचवेळी अमेरिकेने पाकिस्तानसोबत एक मोठा तेल करार केल्याने भारताला धक्का बसला आहे.

भारतावरील २५% आयात शुल्क

डोनाल्ड ट्रम्प यांनी 'एक्स' (पूर्वीचे ट्विटर) या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर दिलेल्या माहितीनुसार, भारताने लावलेले आयात शुल्क हे जगातील सर्वाधिक शुल्कांपैकी एक आहे. ट्रम्प यांनी भारताच्या रशियासोबतच्या वाढत्या तेल आणि लष्करी सामग्रीच्या आयातीवरही आक्षेप घेतला आहे. त्यांच्या मते, रशियाकडून मोठ्या प्रमाणावर कच्च्या तेलाची आणि लष्करी उपकरणांची खरेदी करणे "अजिबात ठीक नाही." याच कारणामुळे भारताला आता २५ टक्के आयात शुल्कासोबत दंडही भरावा लागणार असल्याचे ट्रम्प यांनी स्पष्ट केले आहे.

पाकिस्तानसोबतचा ऐतिहासिक तेल करार

एकीकडे भारतावर कठोर आर्थिक निर्बंध लादले जात असताना, दुसरीकडे अमेरिकेने पाकिस्तानशी महत्त्वपूर्ण करार केला आहे. ट्रम्प यांनी जाहीर केले की, अमेरिका आणि पाकिस्तान मिळून पाकिस्तानमधील प्रचंड तेल साठ्यांच्या विकासावर काम करतील. या भागीदारीसाठी एक अमेरिकन तेल कंपनी निवडण्यात येणार असून, ट्रम्प यांनी "कदाचित पाकिस्तान कधीतरी भारताला तेल विकेल," असे सूचक विधानही केले आहे. या करारामुळे भारताला बाजूला सारल्याचे चित्र निर्माण झाले आहे.

'अमेरिकेला पुन्हा महान बनवण्यासाठी' ट्रम्प यांचे धोरण

डोनाल्ड ट्रम्प यांनी आपल्या दुसऱ्या अध्यक्षीय कार्यकाळात अमेरिकेला पुन्हा एकदा महान बनवण्याचा (Make America Great Again) निर्धार केला आहे. या धोरणाचा एक भाग म्हणून त्यांनी विविध देशांवर परस्पर शुल्क (reciprocal tariffs) लादण्याचा निर्णय घेतला होता, ज्याची अंतिम मुदत १ ऑगस्टपर्यंत वाढवण्यात आली होती. भारत आणि अमेरिका यांच्यात व्यापार कराराबाबत चर्चा सुरू असली तरी, काही मुद्द्यांवर सहमती होत नसल्याने ट्रम्प यांनी 'ट्रूथ सोशल'वरून भारतावर हे नवे शुल्क लादण्याची घोषणा केली.

रशिया-युक्रेन युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर, भारताने रशियाकडून मोठ्या प्रमाणावर क्रूड ऑइल (चीननंतर भारत रशियाकडून तेल खरेदी करणारा दुसरा मोठा देश आहे) आणि लष्करी शस्त्रे खरेदी केल्याच्या मुद्द्याला आधार घेत ट्रम्प यांनी हा टॅरिफ आणि दंड लादण्याचा निर्णय घेतला आहे.

अमेरिकेच्या या निर्णयांमुळे भारत-अमेरिका संबंधांमध्ये तणाव वाढण्याची शक्यता आहे. या परिस्थितीवर भारत सरकारची काय प्रतिक्रिया असेल, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.