Zero Shadow Day: जेव्हा तुमची सावली ही साथ सोडणार, भारतात तुम्हाला या दिवशी दिसणार हे अद्भुत दृश्य

Zero Shadow Day: बंगळरू शहरवासीयांसाठी एक खास खगोलीय घटना अनुभवण्याची संधी येत आहे. 24 एप्रिल 2025 रोजी दुपारी 12:17 वाजता बंगळरूमध्ये 'झिरो शॅडो डे' (शून्य सावली दिवस) साजरा होणार आहे. या दुर्मिळ घटनेत सूर्य थेट डोक्यावर असेल, ज्यामुळे व्यक्ती किंवा कोणत्याही उभ्या वस्तूंची सावली पूर्णपणे गायब होईल. हा अनोखा अनुभव बंगळरूसह विषुववृत्त आणि कर्कवृत्त (23.5° उत्तर) यांच्यामध्ये असलेल्या सर्व शहरांमध्ये वर्षातून दोनदा अनुभवता येते.

'झिरो शॅडो डे' म्हणजे काय?

'झिरो शॅडो डे' ही एक खगोलीय घटना आहे, जिथे सूर्य थेट डोक्यावर येतो, म्हणजेच तो आकाशात सर्वोच्च बिंदूवर (झेनिथ) असतो. अशा वेळी सूर्याची किरणे पृथ्वीवर लंबरूप पडतात, ज्यामुळे उभ्या वस्तूंची सावली पूर्णपणे गायब होते. न्यूज18 हिंदीच्या माहितीनुसार, ही घटना पृथ्वीच्या अक्षीय कलतेमुळे (Earth's tilt) घडते. पृथ्वी सूर्याभोवती फिरताना तिचा अक्ष 23.5 अंशांनी कललेला असतो, ज्यामुळे सूर्याची किरणे वर्षभर वेगवेगळ्या कोनातून पृथ्वीवर पडतात. जेव्हा सूर्याची स्थिती (declination) एखाद्या शहराच्या अक्षांशाशी (latitude) जुळते, तेव्हा ही घटना घडते.

बंगळरूचा अक्षांश सुमारे 12.97° उत्तर आहे, जो कर्कवृत्ताच्या खाली आहे. त्यामुळे बंगळरूसह या अक्षांश क्षेत्रातील सर्व शहरांमध्ये ही घटना वर्षातून दोनदा घडते-एकदा सूर्य उत्तरायणात (उत्तरेकडे सरकताना) आणि दुसऱ्यांदा दक्षिणायनात (दक्षिणेकडे सरकताना). बंगळरूमध्ये ही घटना 24, 25 एप्रिल आणि पुन्हा 18 ऑगस्टच्या आसपास अनुभवता येते.

बंगळरूमधील 'झिरो शॅडो डे' ची वेळ आणि तारीख

24 एप्रिल 2025 रोजी बंगळरूमध्ये 'झिरो शॅडो डे' दुपारी 12:17 वाजता अनुभवता येईल, अशी माहिती इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ अ‍ॅस्ट्रोफिजिक्स (IIA) च्या शास्त्रज्ञांनी दिली आहे. या वेळी सूर्य थेट डोक्यावर असेल, ज्यामुळे उभ्या वस्तूंची सावली पूर्णपणे नाहीशी होईल. ही घटना केवळ काही मिनिटांसाठी अनुभवता येते, परंतु ती खगोलीय प्रेमींसाठी एक अनोखा अनुभव आहे. या घटनेची माहिती देण्यासाठी आणि लोकांमध्ये जागरूकता निर्माण करण्यासाठी IIA च्या शास्त्रज्ञांनी ही माहिती प्रसिद्ध केली आहे.

वैज्ञानिक कारणे आणि खगोलीय संदर्भ

'झिरो शॅडो डे' चे वैज्ञानिक कारण पृथ्वीच्या अक्षीय कलतेमध्ये दडले आहे. पृथ्वी सूर्याभोवती फिरताना तिचा अक्ष 23.5 अंशांनी कललेला आहे, ज्यामुळे सूर्याची किरणे वेगवेगळ्या कोनातून पृथ्वीवर पडतात. सूर्य वर्षभर कर्कवृत्त (23.5° उत्तर) आणि मकरवृत्त (23.5° दक्षिण) यांच्यामध्ये उत्तर-दक्षिण दिशेने सरकतो. जेव्हा सूर्याची किरणे एखाद्या शहराच्या अक्षांशाशी जुळतात, तेव्हा सूर्य थेट डोक्यावर येतो आणि सावली गायब होते. बंगळरूमध्ये हे वर्षातून दोनदा घडते, कारण त्याचा अक्षांश 12.97° उत्तर आहे, जो कर्कवृत्ताच्या खाली आहे.

मिडिया रिपोर्टनुसार, ही घटना कर्कवृत्तापर्यंत पोहोचते, जिथे 21 जून रोजी (उन्हाळी संक्रांत, Summer Solstice) 'झिरो शॅडो डे' अनुभवता येतो. हा दिवस हिंदू पंचांगानुसार उत्तरायणाचा शेवटचा दिवस मानला जातो, जिथे सूर्याची उत्तरेकडील यात्रा संपते आणि दक्षिणायनाला सुरुवात होते. बंगळरूमध्ये 24 एप्रिल हा सूर्याच्या उत्तरायणातील एक टप्पा आहे, जिथे सूर्याचा कोन बेंगलुरूच्या अक्षांशाशी जुळतो.

बंगळरूसह इतर शहरांमध्येही अनुभव

'झिरो शॅडो डे' ही घटना केवळ बंगळरूपुरती मर्यादित नाही. ही घटना विषुववृत्त आणि कर्कवृत्त (23.5° उत्तर) यांच्यामध्ये असलेल्या सर्व शहरांमध्ये अनुभवता येते. यामध्ये चेन्नई, मंगलोर, आणि इतर अनेक भारतीय शहरांचा समावेश आहे. प्रत्येक शहराच्या अक्षांशानुसार या घटनेची तारीख आणि वेळ बदलते, परंतु सर्व शहरांमध्ये ही घटना वर्षातून दोनदा घडते. उदाहरणार्थ, चेन्नई आणि मंगलोरमध्येही ही घटना एप्रिल आणि ऑगस्टमध्ये अनुभवता येते.