राज्य मागणीसाठी लढणाऱ्या सोनम वांगचुक यांना अटक; NSA कायदा आहे?

लडाखला पूर्ण राज्याचा दर्जा मिळावा आणि संविधानाच्या सहाव्या अनुसूचीमध्ये (Sixth Schedule) समावेश व्हावा, या मागणीसाठी आंदोलन करणारे सुप्रसिद्ध पर्यावरणवादी आणि शिक्षण सुधारक सोनम वांगचुक यांना शुक्रवारी (२६ सप्टेंबर २०२५) लेह पोलिसांनी अटक केली आहे.

बुधवारी (२४ सप्टेंबर) लडाखमध्ये या आंदोलनाला हिंसक वळण लागल्यानंतर दोनच दिवसांनी ही कारवाई करण्यात आली आहे. या हिंसक संघर्षात चार आंदोलकांचा मृत्यू झाला, तर ८० हून अधिक नागरिक आणि सुरक्षा जवान जखमी झाले होते.

अटकेची प्रमुख कारणे आणि आरोप

• हिंसाचार भडकावल्याचा आरोप: केंद्रीय गृह मंत्रालयाने (MHA) वांगचुक यांना या हिंसाचारासाठी थेट जबाबदार धरले आहे. 'अरब स्प्रिंग' (Arab Spring) आणि 'नेपाळच्या Gen Z' आंदोलनाचे संदर्भ देणारी त्यांची प्रक्षोभक भाषणे हिंसाचाराला कारणीभूत ठरली, ज्यामुळे जमावाने भाजप कार्यालय आणि सरकारी वाहनांची तोडफोड व जाळपोळ केली, असे केंद्र सरकारचे म्हणणे आहे.
• FCRA परवाना रद्द: वांगचुक यांच्या अटकेच्या एक दिवस आधी, सरकारने त्यांच्या 'स्टुडंट्स एज्युकेशनल अँड कल्चरल मूव्हमेंट ऑफ लडाख' (SECMOL) या संस्थेचा परदेशी निधी (FCRA) घेण्याचा परवाना रद्द केला. निधीचा गैरवापर आणि कायद्याचे उल्लंघन केल्याचा आरोप त्यांच्यावर ठेवण्यात आला आहे.
• राष्ट्रीय सुरक्षा कायद्यांतर्गत कारवाई: काही प्रसारमाध्यमांच्या वृत्तानुसार, वांगचुक यांच्यावर राष्ट्रीय सुरक्षा कायद्यांतर्गत (NSA) कारवाई होण्याची शक्यता आहे. अटकेनंतर त्यांच्यावर नेमके कोणते गुन्हे दाखल केले आहेत, हे मात्र लगेच स्पष्ट झालेले नाही.

वांगचुक यांची भूमिका

• आरोप फेटाळले: सोनम वांगचुक यांनी हिंसाचार भडकावल्याचे आरोप फेटाळून लावले आहेत. आपल्या मागण्यांकडे दुर्लक्ष केल्याने तरुणांमध्ये निर्माण झालेला असंतोष हे हिंसाचाराचे खरे कारण आहे. सरकार केवळ या समस्येपासून लक्ष विचलित करण्यासाठी 'बळीचा बकरा' शोधत असल्याचा पलटवार त्यांनी केला आहे.
• उपोषण मागे: हिंसाचार भडकल्यानंतर आणि दोन उपोषणकर्त्यांना रुग्णालयात दाखल करावे लागल्यानंतर वांगचुक यांनी आपले १५ दिवसांचे उपोषण तातडीने मागे घेतले होते.
• अटकेसाठी तयारी: अटक होण्यापूर्वी त्यांनी आपण कोणत्याही क्षणी अटकेसाठी तयार असल्याचे म्हटले होते. तसेच, "सोनम वांगचुक तुरुंगात गेल्यास, बाहेर असलेल्या सोनम वांगचुकपेक्षा सरकारला अधिक समस्या निर्माण होऊ शकतात," असा इशाराही त्यांनी दिला होता.

या घटनेमुळे लडाखमधील राजकीय वातावरण अधिक तणावपूर्ण झाले असून, लेह शहरात अद्यापही कर्फ्यू कायम आहे.