"बनावट वेबसाइट्स, ॲप्सचा धोका वाढला! MHA ची 'CyberDost' मोहिम सायबर क्राईमविरुद्ध प्रभावी ढाल

फिशिंग घोटाळे (Phishing scams) आता फक्त तुमच्या स्पॅम फोल्डरमधील संशयास्पद ईमेलपुरते मर्यादित राहिलेले नाहीत. आजकाल, सायबर गुन्हेगार (cybercriminals) विश्वासार्ह कंपन्यांच्या (trusted companies) वेबसाइट्स, बनावट पोर्टल्स आणि मोबाईल ॲप्ससारखे दिसणारे अगदी हुबेहूब नमुने (identical) तयार करतात. ते नागरिकांना खूप आकर्षक वाटतील अशा ऑफर देऊन फसवतात - जसे की कालबाह्य होणारे रिवॉर्ड पॉईंट्स (expiring reward points), आश्चर्यकारक व्हाउचर (surprise vouchers), किंवा मर्यादित वेळेसाठी गुंतवणूक संधी (limited-time investment opportunities). फक्त एका क्लिकची गरज असते आणि सापळा तयार होतो.

गेल्या काही महिन्यांत, अनेक धक्कादायक प्रकरणांनी या समस्येचे मोठे स्वरूप (scale of the problem) समोर आणले आहे, परंतु गृह मंत्रालयाने (MHA) त्वरित पाऊल उचलून नागरिकांच्या संरक्षणासाठी सूचना (advisories), हेल्पलाइन आणि जागरूकता मोहिम (awareness campaigns) सुरू केल्या आहेत.

एका अलीकडील घटनेत, सिकंदराबाद येथील एका ज्येष्ठ नागरिकाला (senior citizen) त्याचे इंडियन ऑईल रिवॉर्ड पॉईंट्स (Indian Oil reward points) लवकरच कालबाह्य होणार असल्याचा दावा करणारी लिंक मिळाली. बनावट वेबसाइटने ₹३९९ चे व्हाउचर देण्याचे आश्वासन दिले, परंतु त्याऐवजी त्यांच्या खात्यातून ₹१.२८ लाखांचे फसवणूकीचे शुल्क (fraudulent charge) आकारले गेले.

नोकरी-संबंधित फिशिंग घोटाळ्यांमध्ये (job-related phishing scams) हैदराबादमध्येही अशाच कथा नोंदवल्या गेल्या आहेत, जिथे दोन व्यक्तींनी नुकतेच ₹११ लाखांहून अधिक रक्कम गमावली. फसवणूक करणाऱ्यांनी टेलीग्राम (Telegram) आणि व्हॉट्सॲपवर (WhatsApp) नोकरी देणाऱ्यांची (recruiters) बतावणी केली. त्यांनी विश्वास निर्माण करण्यासाठी "प्रीपेड नोकऱ्या" (prepaid jobs) आणि लहान प्रारंभिक पेमेंट (small initial payments) ऑफर केले. नंतर पीडितांना मोठ्या रकमेचे हस्तांतरण (transferring large sums) बनावट खात्यांमध्ये करण्यास सांगितले गेले, आणि उच्च परताव्याची (high returns) आश्वासने पोकळ असल्याचे त्यांना नंतर समजले.

MHA (गृहमंत्रालय) ची पाऊले

या वाढत्या धोक्याची (rising menace) गंभीरता ओळखून, गृह मंत्रालयाने आपल्या इंडियन सायबर क्राईम कोऑर्डिनेशन सेंटर (I4C) द्वारे देशव्यापी सूचना जारी केल्या आहेत आणि नागरिकांना स्वतःचे संरक्षण कसे करावे याबद्दल सक्रियपणे मार्गदर्शन केले आहे.

MHA ने पीडितांसाठी घोटाळे अहवाल करणे (report scams) पूर्वीपेक्षा सोपे केले आहे.

• १९३० डायल करून.
• किंवा cybercrime.gov.in वर तक्रार दाखल करून.

या चॅनेलचा वापर करून ज्यांनी त्वरित कारवाई केली आहे, अशा अनेक लोकांचे मोठे नुकसान होण्यापूर्वी त्यांचे फसवणूकीचे व्यवहार गोठवण्यात (freeze fraudulent transactions) यश आले आहे. तसेच, cybercrime.gov.in वेबसाइटवर "Check & Report Suspect" टॅबमध्ये संशयास्पद वेबसाइट, सोशल मीडिया लिंक किंवा फोन नंबरची तक्रार केली जाऊ शकते.

गृह मंत्रालय केवळ नागरिकांना सतर्क करत नाही, तर आपल्या सायबर दोस्त (CyberDost) उपक्रमाद्वारे त्यांना शिक्षित देखील करत आहे. YouTube, Instagram, Facebook, X, WhatsApp, आणि Dailyhunt यांसारख्या प्लॅटफॉर्मवर सूचना, वास्तविक जीवनातील प्रकरणे (real-life cases), आणि टिप्स (tips) सामायिक करून, MHA हे सुनिश्चित करत आहे की लोक खूप उशीर होण्यापूर्वी फिशिंग कसे ओळखायचे आणि त्याची तक्रार कशी करायची हे शिकतील.

त्वरा (urgency) आणि गैरसमज असलेला विश्वास (misplaced trust) यावर फिशिंग फोफावते. पण जागरूकता (awareness) आणि त्वरित तक्रार (quick reporting) केल्यास, प्रत्येक नागरिक सायबर गुन्हेगारीविरुद्ध (cybercrime) एक मजबूत ढाल बनू शकतो.

फिशिंगविरुद्धचा भारताचा लढा अजून संपलेला नाही, परंतु MHA च्या या उपक्रमांमुळे, जागरूकता, दक्षता (vigilance), आणि सुरक्षितता यांच्या बाजूने परिस्थिती हळू हळू बदलत आहे.

सायबर दोस्त (CyberDost) सोबत माहितीपूर्ण, सतर्क आणि ऑनलाइन सुरक्षित रहा. जर तुम्ही बळी पडला असाल, तर त्वरित १९३० किंवा cybercrime.gov.in वर तक्रार करा.

सायबर दोस्त सोशल मीडिया लिंक्स

YouTube - https://youtube.com/@cyberdosti4c

Instagram- https://www.instagram.com/cyberdosti4c?igsh=c2tteTd5Mjl2b2cw

Facebook- https://www.facebook.com/share/1KVuL1aJ9y/?mibextid=wwXIfr

X- https://x.com/cyberdost?s=11

Whatsapp- https://whatsapp.com/channel/0029Va3VAOY8fewrOtXqMw1V

Dailyhunt - https://m.dailyhunt.in/profile/I4C_MHA