काय सांगताय! यंदा 9 नव्हे 10 दिवसांचा नवरात्रोत्सव! वाचा-या दुर्मिळ योगामागील धार्मिक-वैज्ञानिक कारण

Why Navratri 10 days 2025 : यावर्षी, म्हणजेच २०२५ मध्ये शारदीय नवरात्र नेहमीच्या नऊ दिवसांऐवजी दहा दिवस साजरी केली जात आहे. हा बदल केवळ धार्मिक परंपरेमुळे नसून, त्यामागे एक विशेष खगोलीय कारण आहे. २२ सप्टेंबरपासून सुरू होणारी ही नवरात्र १ ऑक्टोबरपर्यंत चालेल आणि त्यानंतर २ ऑक्टोबर रोजी विजयादशमीचा सण साजरा केला जाईल.

१० दिवसांची नवरात्र का?

यावर्षी नवरात्रीचा कालावधी वाढण्यामागे एक दुर्मिळ योगायोग आहे, ज्यामध्ये चतुर्थी तिथी दोन दिवस चालणार आहे. म्हणजेच, २५ आणि २६ सप्टेंबर हे दोन्ही दिवस चतुर्थी तिथी म्हणून मानले जातील. यामुळे, नवरात्रीच्या दिवसांची संख्या नऊवरून दहा झाली आहे.

हे नैसर्गिक आणि खगोलीय घटनांशी संबंधित आहे. भारतीय पंचांग चंद्राच्या स्थितीनुसार तयार केले जाते. चंद्राचे परिभ्रमण आणि तिथीची लांबी यामुळे अनेकदा एखादी तिथी सलग दोन दिवस चालू शकते किंवा कधीकधी एक दिवस कमी देखील होऊ शकतो. यालाच 'तिथी वाढ' किंवा 'तिथी क्षय' असे म्हणतात. यंदा चतुर्थी तिथीची वाढ झाल्यामुळेच नवरात्रीचा कालावधी वाढला आहे.

धार्मिक दृष्टिकोनातून, हा विस्तार अत्यंत शुभ मानला जातो. शास्त्रांनुसार, देवीची पूजा अधिक काळ केल्यास ते अधिक फलदायी ठरते. यामुळे भाविकांना देवीच्या नऊ रूपांची पूजा अधिक भक्तीभावाने करण्याची संधी मिळते, ज्यामुळे आध्यात्मिक फायदा आणि आनंद वाढतो.

नवरात्र आणि ऋतूंचे विज्ञान

नवरात्र वर्षातून चार वेळा येते, परंतु चैत्र (वसंत ऋतू) आणि शारदीय (शरद ऋतू) या दोन नवरात्रींना विशेष महत्त्व आहे. ही नवरात्र ऋतूंच्या संक्रमणादरम्यान येते. मार्च आणि सप्टेंबर महिन्यात जेव्हा दिवस आणि रात्रीची लांबी जवळपास समान असते, तेव्हा निसर्गात आणि मानवी शरीरातही बदल होतात.

या काळात उपवास केल्याने शरीर शुद्ध होते आणि रोगप्रतिकारशक्ती वाढते. उपवास आणि साधे जेवण घेतल्याने शरीरातील विषारी पदार्थ बाहेर काढण्यास मदत होते आणि संसर्गाचा धोका कमी होतो. त्यामुळे नवरात्रीतील धार्मिक पद्धती आणि विज्ञान यांचा संबंध स्पष्ट दिसून येतो.

नवरात्रीचा रामायण आणि संस्कृतीशी संबंध

नवरात्रीचा इतिहास प्राचीन आहे. रामायणानुसार, रावणावर विजय मिळवण्यापूर्वी भगवान रामाने आश्विन महिन्यात देवी दुर्गेची पूजा केली होती. देवीने रामाच्या भक्तीवर प्रसन्न होऊन त्याला विजयाचा आशीर्वाद दिला होता, ज्यामुळे या सणाला 'विजयादशमी' असे नाव पडले.

नवरात्रीमध्ये देवीच्या नऊ रूपांची पूजा केली जाते आणि भारतात प्रत्येक प्रदेशात हा सण वेगवेगळ्या पद्धतीने साजरा होतो. दांडिया, गरबा, आणि विविध पूजा-अर्चांनी वातावरण भक्तिमय बनते.

गुप्त नवरात्रीचे रहस्य

वर्षातील इतर दोन नवरात्रींना गुप्त नवरात्र म्हणतात. आषाढ (जून-जुलै) आणि माघ (जानेवारी-फेब्रुवारी) महिन्यांमध्ये येणाऱ्या या नवरात्री तुलनेने कमी प्रसिद्ध आहेत.

या नवरात्री प्रामुख्याने तांत्रिक साधना करणाऱ्यांसाठी आणि आध्यात्मिक शक्ती मिळवू इच्छिणाऱ्यांसाठी असतात. या काळात भक्त गुप्तपणे साधना, योग आणि ध्यान करतात, म्हणूनच त्यांना 'गुप्त नवरात्र' असे म्हणतात.

या काळात दहा महाविद्यांची (देवीची १० रूपे) पूजा केली जाते, ज्यांच्या साधनेमुळे विशेष आणि दुर्मिळ शक्ती प्राप्त होतात, अशी मान्यता आहे.

एकंदरीत, यावर्षीच्या दहा दिवसांच्या नवरात्रीमागे खगोलशास्त्रीय गणना आणि धार्मिक श्रद्धा या दोन्हींचा संगम दिसून येतो. हा दुर्मिळ योग भाविकांसाठी आनंद घेऊन आला असून, तो अध्यात्मिक आणि आरोग्याच्या दृष्टीनेही फायदेशीर आहे.