तुमच्या फोनवर आलेला मेसेज खरा की खोटा? डिजिटल इंडियाच्या सुरक्षिततेसाठी गृह मंत्रालयाची कारवाई

डिजिटल फसवणुकीच्या सर्वात सामान्य प्रकारांपैकी एक म्हणून व्हॉट्सॲपवरील फिशिंग स्कॅम्स उदयास येत असल्यामुळे, केंद्र सरकारने नागरिकांचे संरक्षण करण्यासाठी आपली कारवाई तीव्र केली आहे. केंद्रीय गृह राज्यमंत्री बंडी संजय कुमार यांच्या मते, या वर्षी आतापर्यंत सायबर गुन्ह्यांशी संबंधित ७.८ लाख सिम कार्ड्स, ८३,००० व्हॉट्सॲप खाती आणि ३,००० हून अधिक स्काईप आयडी ब्लॉक करण्यात आले आहेत.

डिजिटल सुरक्षा अधिक मजबूत करण्यासाठी, गृह मंत्रालयाने (MHA) एक समर्पित सायबर गुन्हे हेल्पलाइन (१९३०) आणि https://cybercrime.gov.in/ या पोर्टलवर "तपासणी करा आणि संशयितांची तक्रार करा" हे वैशिष्ट्य सुरू केले आहे. यावर नागरिक संशयास्पद कॉल्स आणि व्हॉट्सॲप संदेशांची त्वरित तक्रार करू शकतात. व्हॉट्सॲपची मूळ कंपनी मेटा आणि दूरसंचार विभाग (DoT) यांच्या भागीदारीत चालवल्या जाणाऱ्या "स्कॅम से बचो" यांसारख्या मोहिमा देखील वापरकर्त्यांना फसवणुकीचे प्रयत्न ओळखण्यासाठी शिक्षित करत आहेत.

ओळखीच्या लोगोमागे लपलेले घोटाळे

या उपायांनंतरही, अशा घटना सतत समोर येत आहेत, ज्यावरून सायबर गुन्हेगार किती प्रगत झाले आहेत हे दिसून येते. हैदराबादमधील एका अलीकडील घटनेत, आंध्र प्रदेश सचिवालयाचे सेवानिवृत्त ७२ वर्षीय माजी सहायक सचिव यांना हैदराबाद मेट्रोपॉलिटन वॉटर सप्लाय अँड सीवरेज बोर्डाकडून (HMWSSB) एक खरा व्हॉट्सॲप संदेश आल्यासारखे वाटले, ज्यात त्यांचे ₹१.८५ लाख गमावले.

बोर्डाचा लोगो असलेल्या पडताळणी केलेल्या खात्यातून आलेल्या या संदेशात, पाणी बिलाच्या अपडेटसाठी "सांकेतिक पेमेंट" म्हणून ₹१३ भरण्याचे आवाहन करण्यात आले होते. जेव्हा त्यांनी लिंकवर क्लिक करून पैसे भरण्याचा प्रयत्न केला, तेव्हा त्यांचा फोन हॅक झाला. काही मिनिटांतच, दहा अनधिकृत व्यवहारांनी त्यांचे खाते रिकामे झाले. पोलिसांनी भारतीय न्याय संहिता आणि आयटी कायद्याच्या तरतुदींनुसार गुन्हा दाखल केला आहे आणि पैशांच्या मार्गावरून फसवणूक करणाऱ्यांचा शोध घेत आहेत.

व्हॉट्सॲप फिशिंग स्कॅम म्हणजे काय?

फिशिंग स्कॅम विश्वास आणि तातडीचा फायदा घेतात. गुन्हेगार सरकारी एजन्सी, बँका, कुरिअर कंपन्या किंवा खुद्द व्हॉट्सॲपचीच नक्कल करून व्यक्तींना संवेदनशील माहिती शेअर करण्यास भाग पाडतात.

त्यांच्या सामान्य युक्त्यांमध्ये हे समाविष्ट आहे.

• अधिकृत लोगो आणि पडताळणी केलेल्या प्रोफाइलसह नक्कल करणे.
• बिल पेमेंट किंवा खाते पडताळणीसाठी तातडीची मागणी करणे.
• पेमेंट गेटवे किंवा सेवा अपडेट्सच्या नावाखाली दुर्भावनापूर्ण लिंक्सचा वापर.
• "सुरक्षिततेच्या" नावाखाली ओटीपी (OTP), पिन (PIN) किंवा वैयक्तिक माहितीची मागणी करणे.
• सक्रिय वापरकर्त्यांना पकडण्यासाठी परदेशी क्रमांकांवरून आलेले मिस्ड कॉल्स.

नागरिक सुरक्षित कसे राहू शकतात

सरकारच्या उपायांनी सायबर गुन्हेगारीच्या जाळ्यांना मोठ्या प्रमाणात धक्का दिला असला तरी, अधिकारी सावधगिरी बाळगण्याचा सल्ला देतात की वैयक्तिक सतर्कता ही संरक्षणाची पहिली फळी आहे. तज्ञांनी पुढील गोष्टींची शिफारस केली आहे:

• अनोळखी व्हॉट्सॲप संदेशांमधील लिंक्सवर क्लिक करणे टाळा.
• पेमेंट विनंत्या थेट अधिकृत वेबसाइट्स किंवा ग्राहक सेवा क्रमांकांवरून तपासा.
• फोन किंवा चॅटवर कधीही ओटीपी (OTP), पिन (PIN) किंवा बँक तपशील शेअर करू नका.
• संशयास्पद खात्यांना चिन्हांकित करण्यासाठी व्हॉट्सॲपच्या इन-अॅप रिपोर्टिंग टूलचा वापर करा.
• आर्थिक फसवणुकीची त्वरित १९३० वर कॉल करून किंवा राष्ट्रीय सायबर गुन्हेगारी तक्रार पोर्टल www.cybercrime.gov.in चा वापर करून तक्रार करा.

एक सुरक्षित डिजिटल भारत तयार करणे

वाढती कारवाई, जागरूकता मोहिमांसह, डिजिटल प्लॅटफॉर्म नागरिकांसाठी सुरक्षित राहावे यावर सरकारचे लक्ष केंद्रित करत आहे. मोठ्या प्रमाणावर फसवे खाती ब्लॉक करून, जलद तक्रार नोंदणी प्रणाली तयार करून, आणि मोहिमांमधून जागरूकता पसरवून, अधिकारी जनतेला घोटाळे ओळखण्यासाठी आणि त्यांचा प्रतिकार करण्यासाठी सक्षम करत आहेत.

हैदराबादमधील अलीकडील घटना दर्शवते की, एक साधे क्लिक कधीकधी खूप महाग पडू शकते. परंतु वापरकर्त्यांच्या पातळीवर सतर्कता आणि मजबूत संस्थात्मक सुरक्षा उपायांसह, फिशिंग फसवणुकीविरुद्धची लढाई हळूहळू प्रगती करत आहे.

गृह मंत्रालय तुमची सुरक्षितता सुनिश्चित करण्यासाठी सायबर गुन्हेगारीविरुद्ध सक्रियपणे काम करत आहे आणि कोणत्याही सायबर-संबंधित समस्या असल्यास तुम्हाला मदत करण्यासाठी नेहमीच तयार आहे. नवीनतम अलर्ट, टिपा आणि जागरूकता मोहिमांसह अद्ययावत राहण्यासाठी, CyberDost ला विविध प्लॅटफॉर्मवर फॉलो करा: YouTube, Instagram, Facebook, X, WhatsApp आणि Dailyhunt.

माहिती ठेवा, सतर्क रहा आणि CyberDost सोबत ऑनलाइन सुरक्षित रहा.

YouTube - https://youtube.com/@cyberdosti4c?si=HBHnIKtygcm4dCbu
Instagram- https://www.instagram.com/cyberdosti4c?igsh=c2tteTd5Mjl2b2cw
Facebook- https://www.facebook.com/share/1KVuL1aJ9y/?mibextid=wwXIfr
X- https://x.com/cyberdost
What's app- https://whatsapp.com/channel/0029Va3VAOY8fewrOtXqMw1V
Daily hunt - https://m.dailyhunt.in/profile/I4C_MHA