गृह मंत्रालयाच्या हस्तक्षेपामुळे नागरिकांची महागड्या ऑनलाइन सेक्सटॉर्शन स्कॅममधून सुटका

आजच्या AI-शक्तीवर आधारित डिजिटल जगात, केंद्रीय गृह मंत्रालयाने (MHA) नागरिकांना ऑनलाइन सेक्सटॉर्शन आणि संबंधित सायबर गुन्ह्यांपासून वाचवण्यासाठी आपले प्रयत्न अधिक तीव्र केले आहेत. इंडियन सायबर क्राइम कोऑर्डिनेशन सेंटर (I4C) च्या माध्यमातून, मंत्रालय सोशल मीडिया, मेसेजिंग ॲप्लिकेशन्स आणि व्हिडिओ कम्युनिकेशन प्लॅटफॉर्म्सद्वारे कार्यरत असलेल्या संघटित सायबर गुन्हेगारी नेटवर्कला शोधून काढण्यासाठी, त्यांना विस्कळीत करण्यासाठी आणि त्यांना रोखण्यासाठी केंद्र आणि राज्य कायद्याची अंमलबजावणी करणाऱ्या संस्थांमध्ये समन्वय अधिक मजबूत करत आहे.

सेक्सटॉर्शन, तोतयागिरी (impersonation) आणि आर्थिक शोषण यांच्या वाढत्या तक्रारींचे निराकरण करण्यासाठी MHA ने 'नागरिक-प्रथम' हा दृष्टिकोन स्वीकारला आहे. १९३० राष्ट्रीय सायबर फसवणूक हेल्पलाइन आणि राष्ट्रीय सायबर क्राइम रिपोर्टिंग पोर्टल (www.cybercrime.gov.in) नागरिकांना घटनांची माहिती तात्काळ नोंदवण्यास मदत करत आहेत, ज्यामुळे फसवणुकीचे व्यवहार शोधून ते त्वरित गोठवण्यासाठी पाऊले उचलली जात आहेत.

मंत्रालयाने सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांना पोलीस विभाग, शाळा आणि सामुदायिक संस्थांमार्फत जनजागृती मोहिम राबवण्याचे निर्देश दिले आहेत, जेणेकरून नागरिकांना डिजिटल ब्लॅकमेलचे प्रयत्न ओळखता येतील आणि ते टाळता येतील. तसेच, सतर्क आणि जागरूक राहण्यासाठी, MHA नागरिकांना सर्व प्रमुख सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर CYBERDOST या अधिकृत सोशल मीडिया हँडलचे अनुसरण करण्याचा सल्ला देत आहे.

काही उदाहरणे

पहिला प्रकार: हैदराबादमधील एका सत्तर वर्षीय निवृत्त सरकारी कर्मचाऱ्याची Facebook आणि मेसेजिंग ॲप्लिकेशन्सद्वारे कार्यरत असलेल्या एका संघटित सेक्सटॉर्शन नेटवर्कने ₹३९ लाख रुपयांची फसवणूक केली. आर्थिक अडचणीत असल्याचा दावा करणाऱ्या एका महिलेच्या 'फ्रेंड रिक्वेस्ट'ने या फसवणुकीची सुरुवात झाली. अनेक महिन्यांपर्यंत, तिने आणि तिच्या साथीदारांनी पीडितेच्या कुटुंबातील सदस्य आणि पोलीस अधिकारी म्हणून भासवून भावनिक दबाव आणि धमक्या देऊन पैसे काढले. तक्रारीनंतर, हैदराबाद सायबर क्राइम पोलिसांनी गुन्हा नोंदवला आणि तपासामुळे ज्येष्ठ नागरिकांना लक्ष्य करणाऱ्या एका मोठ्या सिंडिकेटचा पर्दाफाश झाला.

दुसरा प्रकार: हैदराबादमधील तेवीस वर्षीय सॉफ्टवेअर इंजिनिअरला एका अनोळखी नंबरवरून आलेल्या WhatsApp व्हिडिओ कॉलमुळे अशाच प्रकारच्या फसवणुकीचा बळी व्हावे लागले. कॉल करणाऱ्याने बनावट (manipulated) दृश्यांचा वापर करून त्याला ब्लॅकमेल केले आणि बनावट व्हिडिओ प्रसिद्ध न करण्यासाठी पैशांची मागणी केली. पीडितेने मदत मागण्यापूर्वी ₹२.६ लाख हस्तांतरित केले होते. सायबराबाद सायबर क्राइम पोलिसांनी वेळीच हस्तक्षेप केल्यामुळे, प्रकरणाचा माग काढण्यात आला आणि संशयितांची खाती गोठवण्यात आली. तपासात असे उघड झाले की हा सेक्सटॉर्शन गट बनावट ओळख आणि 'म्यूल अकाउंट्स' (mule accounts) वापरून अनेक राज्यांतून कार्यरत होता.

मंत्रालयाने नागरिकांना ऑनलाइन संवाद साधताना सावधगिरी बाळगण्याचा आणि अनोळखी व्यक्तींकडून आलेले 'फ्रेंड रिक्वेस्ट' किंवा 'व्हिडिओ कॉल्स' स्वीकारणे टाळण्याचा सल्ला दिला आहे. वापरकर्त्यांना कोणत्याही डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर अनोळखी व्यक्तींसोबत वैयक्तिक फोटो, बँक तपशील किंवा संवेदनशील माहिती शेअर न करण्याची विनंती करण्यात आली आहे.

I4C च्या माध्यमातून, मंत्रालय सायबर गुन्हेगारी कृत्यांसाठी डिजिटल प्लॅटफॉर्मचा गैरवापर रोखण्यासाठी राज्य सायबर सेल, वित्तीय संस्था आणि सोशल मीडिया मध्यस्थांसोबत (intermediaries) जवळून काम करत आहे. संयुक्त कारवाईमुळे सेक्सटॉर्शन आणि इतर ऑनलाइन फसवणुकांशी जोडलेले अनेक 'म्यूल अकाउंट्स' आणि बनावट प्रोफाईल्स ओळखले गेले आहेत आणि ते ब्लॉक करण्यात आले आहेत.

YouTube - https://youtube.com/@cyberdosti4c
Instagram- https://www.instagram.com/cyberdosti4c?igsh=c2tteTd5Mjl2b2cw
Facebook- https://www.facebook.com/share/1KVuL1aJ9y/?mibextid=wwXIfr
X- https://x.com/cyberdost?s=11
Whatsapp- https://whatsapp.com/channel/0029Va3VAOY8fewrOtXqMw1V
Dailyhunt - https://m.dailyhunt.in/profile/I4C_MHA