अदानी पोर्ट्सच्या नेतृत्वाखाली 'इंडिया मेरीटाईम वीक 2025' मध्ये भारताच्या ब्ल्यू इकॉनॉमीला गती

India Maritime Week 2025 Adani Ports Leads Blue Economy Vision : २७ ते ३१ ऑक्टोबर दरम्यान मुंबईतील बॉम्बे एक्झिबिशन सेंटरमध्ये आयोजित इंडिया मेरीटाईम वीक (IMW) २०२५ हे जागतिक स्तरावर भारताच्या सागरी सामर्थ्याचे प्रदर्शन करणारे एक महत्त्वाचे धोरणात्मक व्यासपीठ ठरत आहे.

बंदरे, जहाजबांधणी आणि जलमार्ग मंत्रालयाच्या अंतर्गत इंडियन पोर्ट्स असोसिएशन (IPA) द्वारे आयोजित या कार्यक्रमात १०० हून अधिक देशांतील १,००,००० हून अधिक प्रतिनिधी, ५०० हून अधिक प्रदर्शक आणि २०० हून अधिक जागतिक वक्ते एकत्र येणार आहेत, ज्यामुळे जागतिक सागरी अर्थव्यवस्थेचे भविष्य निश्चित होण्यास मदत होणार आहे.

या जागतिक अभिसरणाच्या केंद्रस्थानी अदानी पोर्ट्स अँड स्पेशल इकॉनॉमिक झोन लिमिटेड (APSEZ) आहे, जे भारताच्या 'ब्ल्यू इकॉनॉमी' (Blue Economy) ला आकार देण्यात आणि देशाला जागतिक सागरी केंद्र म्हणून स्थापित करण्यात आपली महत्त्वपूर्ण भूमिका दर्शवित आहे.

१. APSEZ: भारताच्या सागरी परिवर्तनाचा आधारस्तंभ

APSEZ, जे आज भारतातील सर्वात मोठे बंदर विकासक आणि ऑपरेटर आहे, ते केवळ एक खासगी समूह नसून, भारताच्या 'सागरमाला' आणि 'सागरी व्हिजन २०३०' या धोरणात्मक उद्दिष्टांच्या पूर्ततेचा एक प्रमुख आधारस्तंभ आहे.

विस्तार : १९९० च्या दशकात गुजरातमधील मुंद्रा येथील एका बंदरातून सुरुवात करून, APSEZ आता भारतात १५ आणि परदेशात चार बंदरे चालवते. याला १२ मल्टीमॉडल लॉजिस्टिक्स पार्क, १३२ रेल्वे रॅक आणि ५,००० हून अधिक वाहनांच्या ताफ्याचे भक्कम पाठबळ आहे.

राष्ट्रीय योगदान : भारतातील एकूण कार्गोच्या जवळपास एक चतुर्थांश भाग हाताळणारे APSEZ, देशातील सर्वात मोठी एकात्मिक वाहतूक उपयुक्तता बनली आहे.

शाश्वततेवर भर : APSEZ पॅव्हेलियनमध्ये तंत्रज्ञान, समावेशकता, 'मेक-इन-इंडिया' नवोपक्रम आणि शाश्वतता या स्तंभांवर लक्ष केंद्रित केले आहे.

२. पंतप्रधान मोदींची उपस्थिती आणि धोरणात्मक सामंजस्य करार

२९ ऑक्टोबर रोजी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांची उपस्थिती आणि त्यानंतर होणारे ग्लोबल मेरीटाईम सीईओ फोरम, सागरी जगात नेतृत्व करण्याची भारताची महत्त्वाकांक्षा अधोरेखित करेल. IMW २०२५ मध्ये APSEZ अनेक महत्त्वपूर्ण आणि दीर्घकालीन सामंजस्य करार (MoUs) करणार आहे, ज्यामुळे भारताच्या सागरी आणि उत्पादन परिसंस्थेला बळकटी मिळेल:

विभाग हार्बर व्यवसाय

भागीदारी - मुंबई पोर्ट अथॉरिटी (MBPA), VO चिदंबरनार पोर्ट अथॉरिटी (VOCPA), चेन्नई पोर्ट अथॉरिटी (ChPA)
महत्त्वाचे सामंजस्य करार - सहा ASTDS टग, एक ग्रीन टग (GTTP) आणि दोन हार्बर टग पुरवण्यासाठी भागीदारी.

• विभाग - जहाजबांधणी
• भागीदारी- जहाजबांधणी महासंचालनालय (DGS)
• सामंजस्य करार - मेक-इन-इंडिया अंतर्गत १२ टगबोट्सच्या बांधकामासाठी करार.

विभाग -ड्रेजिंग
भागीदारी -स्वदेशी सागरी अभियांत्रिकी
सामंजस्य करार- स्व-चालित ग्रॅब ड्रेजरच्या बांधकामासाठी सामंजस्य करार.

• विभाग -बंदर विकास
• भागीदारी - क्षमता निर्मिती आणि हरित पायाभूत सुविधा
• सामंजस्य करार- वडवण बंदर, हल्दिया बंदर, दिघी बंदर आणि विझिंजम एलएनजी बंकरिंग येथे नवीन विकासासाठी सामंजस्य करार.

३. स्वदेशी तंत्रज्ञान आणि कौशल्य विकासाचा पुढाकार

APSEZ आपल्या प्रदर्शनात 'आत्मनिर्भर भारता'च्या संकल्पनेला मूर्त रूप देत आहे.

भारतातील पहिले सिम्युलेटर: APSEZ पॅव्हेलियनचे प्रमुख आकर्षण म्हणजे भारतातील पहिले ट्रेलिंग सक्शन हॉपर ड्रेजर (TSHD) सिम्युलेटर, जे 'मेक-इन-इंडिया' कार्यक्रमांतर्गत ARI सिम्युलेशन ने स्वदेशी पद्धतीने डिझाइन केले आहे. यामुळे देशाच्या अभियांत्रिकी कौशल्याला बळकटी मिळाली आहे.

महिला सक्षमीकरण : केरळमधील विझिंजम बंदर (भारतातील पहिले ट्रान्सशिपमेंट हब) येथे APSEZ ने देशातील पहिल्या महिला घाट क्रेन ऑपरेटरना प्रशिक्षण दिले आणि तैनात केले आहे, जे सागरी ऑपरेशन्समध्ये समान संधी निर्माण करण्याचे उत्तम उदाहरण आहे.

AI-चालित लॉजिस्टिक्स : त्यांचे झिरो टच मल्टी-मॉडल लॉजिस्टिक्स प्लॅटफॉर्म कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) वापरून बंदरे, रेल्वे आणि रस्ते वाहतूक एकत्रित करते, ज्यामुळे लॉजिस्टिक्स खर्च कमी होतो आणि व्यापार स्पर्धात्मकतेला चालना मिळते.

कौशल्य विकास : अदानी स्किल्स अँड एज्युकेशन (ASE) द्वारे दोन वर्षांत ८,००० हून अधिक तरुणांना बंदरे आणि लॉजिस्टिक्समध्ये प्रशिक्षण दिले आहे, ज्यामुळे १००% रोजगार मिळाला आहे.

४. शाश्वतता आणि जागतिक विस्तार

भारताची 'ब्ल्यू इकॉनॉमी' (जीडीपीमध्ये सुमारे ४% योगदान) मत्स्यव्यवसाय, अक्षय ऊर्जा आणि लॉजिस्टिक्सचा विस्तार करत असताना, APSEZ 'हरित' उपक्रमांद्वारे राष्ट्रीय उद्दिष्टांना पूरक ठरत आहे:

हरित उपक्रम : अक्षय ऊर्जा स्वीकारणे, विद्युतीकृत क्रेन वापरणे, सांडपाणी पुनर्वापर करणे आणि कार्बन-न्यूट्रल टर्मिनल्स विकसित करणे.

जागतिक नेतृत्व : हैफा (इस्रायल), कोलंबो (श्रीलंका), क्वीन्सलँड (ऑस्ट्रेलिया) आणि दार एस सलाम (टांझानिया) येथे बंदरे चालवून APSEZ भारताच्या 'सागर व्हिजन'ला (प्रदेशातील सर्वांसाठी सुरक्षा आणि वाढ) बळकट करते.

सारांश : IMW २०२५ मध्ये APSEZ चे नेतृत्व भारताच्या सागरी महत्त्वाकांक्षेचे प्रतीक आहे-जे स्वावलंबी, शाश्वत आणि जागतिक दक्षिणेचे नेतृत्व करण्यास तयार आहे.