'डेवलप्ड' की 'डेव्हलपिंग'? एका शब्दाचा फेर अन गलगोटियास विद्यापीठाचा रोबोडॉग वाद नेमका आहे तरी काय?

Galgotias University robodog controversy : भारत मंडपम येथे सुरू असलेल्या 'इंडिया एआय इम्पॅक्ट समिट २०२६' (India AI Impact Summit 2026) मध्ये सध्या एका रोबोटिक कुत्र्याची (Robodog) जोरदार चर्चा आहे. मात्र, ही चर्चा त्याच्या कौशल्यापेक्षा त्याभोवती निर्माण झालेल्या वादामुळे अधिक रंगत आहे. गलगोटियास विद्यापीठाने (Galgotias University) प्रदर्शित केलेला हा रोबोट 'स्वदेशी' आहे की 'चिनी', यावरून आता राजकीय आणि तांत्रिक युद्ध पेटले आहे.

वादाचे मूळ: "ओरियन" की चिनी "Unitree Go2"?

हा संपूर्ण वाद तेव्हा सुरू झाला जेव्हा सोशल मीडियावर एक व्हिडिओ व्हायरल झाला. या व्हिडिओमध्ये गलगोटियास विद्यापीठाच्या प्रोफेसर नेहा सिंग या 'ओरियन' नावाच्या चतुष्पाद रोबोटची (Quadruped Robot) माहिती देत होत्या. त्यांनी हा रोबोट विद्यापीठाच्या 'सेंटर ऑफ एक्सलन्स'चे उत्पादन असल्याचे सांगितले.

मात्र, नेटिझन्सनी तत्काळ हा रोबोट चिनी कंपनी 'Unitree' च्या Go2 मॉडेलसारखा दिसत असल्याचे शोधून काढले. हा रोबोट बाजारात सुमारे २.५ लाख रुपयांना उपलब्ध आहे. 'मेक इन इंडिया' या संकल्पनेवर आधारित असलेल्या या समिटमध्ये एका परदेशी उत्पादनाला स्वतःचे नाव देऊन सादर केल्याचा आरोप विद्यापीठावर होऊ लागला.

'डेवलप' विरुद्ध 'डेवलप्ड': कुलसचिवांचे अजब स्पष्टीकरण

वाढता वाद पाहून गलगोटियास विद्यापीठाचे कुलसचिव नितीन कुमार गौर यांनी अधिकृत स्पष्टीकरण दिले आहे. त्यांच्या मते, हा संपूर्ण वाद केवळ शब्दांच्या चुकीच्या वापरामुळे निर्माण झाला आहे.

शब्दांचा गोंधळ: गौर यांनी सांगितले की, "प्रोफेसर नेहा सिंग या 'डेवलप' (Develop) आणि 'डेवलप्ड' (Developed) या शब्दांच्या वापरामुळे गोंधळल्या असाव्यात. आम्ही हा रोबोट स्वतः तयार केलेला नाही, तर तो विद्यार्थ्यांच्या संशोधनासाठी खरेदी केला आहे."

संशोधनाचे साधन: विद्यापीठाचा दावा आहे की, त्यांनी हा रोबोट 'इन-हाऊस इनोव्हेशन' (In-house innovation) म्हणून नव्हे, तर विद्यार्थ्यांसाठी एक प्रात्यक्षिक आणि संशोधनाचे साधन म्हणून स्टॉलवर ठेवला होता. आम्ही त्यावर अधिक काम (Development) करत आहोत, असा त्यांचा अर्थ होता.

"जर चीन दावा करत असेल तर तो चीनकडून खरेदी केला जाऊ शकतो. पण सत्य हे आहे की आम्ही तो मुलांच्या संशोधनासाठी आणला आहे." - नितीन कुमार गौर, कुलसचिव.

राजकीय वळण आणि 'स्टॉल' रिकामी करण्याचे आदेश?

हा वाद केवळ तंत्रज्ञानापुरता मर्यादित राहिला नाही. विरोधी पक्षनेते राहुल गांधी यांनी 'X' (ट्विटर) वर पोस्ट करत सरकारवर निशाणा साधला आणि या घटनेला "प्रचार" (Propaganda) असे संबोधले.

दुसरीकडे, सरकारी सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, 'मेक इन इंडिया'च्या मंचावर परदेशी रोबोट स्वतःचा म्हणून दाखवल्यामुळे विद्यापीठाला त्यांचा स्टॉल रिकामा करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत. मात्र, कुलसचिव गौर यांनी आपल्याला अद्याप कोणताही अधिकृत संदेश किंवा नोटीस मिळाली नसल्याचे स्पष्ट करत स्टॉल हटवण्यास नकार दिला आहे.

• आयोजक: भारत सरकारचे 'इंडिया एआय मिशन'.
• ठिकाण व वेळ: १६ ते २० फेब्रुवारी, भारत मंडपम, नवी दिल्ली.
• सहभाग: २० हून अधिक देशांचे नेते आणि दिग्गज तंत्रज्ञान कंपन्यांचे सीईओ.
• उद्देश: मानवकेंद्रित एआय, नवोपक्रम आणि जागतिक सहकार्य वाढवणे.