भाजपचा अध्यक्ष कोण? ब्राह्मण विरुद्ध ओबीसीच्या शर्यतीत कोण पुढे, RSS च्या शिक्क्याने उघडले रहस्य

भारतीय जनता पक्षाच्या (BJP) राष्ट्रीय अध्यक्षपदाबद्दल राजकीय वर्तुळात मोठी खळबळ आहे. सध्या पक्षात दोन गट सक्रिय आहेत - एका गटाची इच्छा आहे की नवा अध्यक्ष ब्राह्मण चेहरा असावा, तर दुसऱ्या गटाला वाटते की पक्षाने एखाद्या ओबीसी (OBC) नेत्याला संधी द्यावी. या दोन शक्यतांमध्ये आता चेंडू राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ (RSS) च्या कोर्टात गेला आहे. संघाच्या संकेताची प्रतीक्षा प्रत्येक नेता करत आहे, कारण भाजपचा पुढील 'कप्तान' कोण असेल, याचा अंतिम निर्णय संघच घेणार आहे.

पक्षाच्या सूत्रांनुसार, भाजपने राष्ट्रीय आणि उत्तर प्रदेश प्रदेशाध्यक्षांच्या निवडीबद्दलचे अंतर्गत मंथन जवळजवळ पूर्ण केले आहे. अनेक नावांवर चर्चा झाली आहे आणि आता फक्त शीर्ष नेतृत्वाला निर्णय घ्यायचा आहे. पण हे निश्चित मानले जात आहे की, पक्ष बिहार विधानसभा निवडणुकीनंतरच दोन्ही नावांची घोषणा करेल.

फिलहाल, भाजपने गुजरात आणि झारखंडच्या प्रदेशाध्यक्षांची नावे आधीच घोषित केली आहेत. आता दिल्ली, हरियाणा, कर्नाटक आणि त्रिपुराची पाळी आहे. यापैकी काही राज्यांमध्ये संघटनात्मक बदलांची तयारी सुरू आहे. परंतु सर्वांचे लक्ष सध्या भाजपच्या राष्ट्रीय अध्यक्षपदाच्या खुर्चीवर लागले आहे.

'वय, अनुभव आणि ऊर्जा' - या तीन निकषांवर होईल पुढील नियुक्ती

भाजपमध्ये सुरू असलेल्या चर्चांनुसार, यावेळी पक्षाला असा चेहरा हवा आहे जो ऊर्जावान असेल, वयाने तुलनेने युवा असेल आणि संघटनेचे अंतर्गत कामकाज बारकाईने समजत असेल. एका माजी मुख्यमंत्र्यांनी सुचवले आहे की राष्ट्रीय अध्यक्षांचे वय सुमारे ६० वर्षांच्या आसपास असावे - जेणेकरून अनुभव आणि उत्साह, या दोन्हींचा समतोल राखला जाईल.

तर, दक्षिण भारताशी संबंधित एका केंद्रीय मंत्र्याने स्पष्ट केले आहे की ते स्वतःला या पदासाठी "सक्षम मानत नाहीत." याचा अर्थ असा आहे की यावेळी पक्ष अशा नेत्यावर विश्वास ठेवू इच्छितो जो संघटनेला पुढील लोकसभा निवडणुकीपर्यंत एकजुट ठेवू शकेल आणि प्रादेशिक समीकरणांमध्ये समतोल राखू शकेल.

RSS च्या 'मूक संमती'शिवाय कोणताही निर्णय होणार नाही

भाजपमधील संघटनात्मक नियुक्त्यांवर अंतिम शिक्का नेहमी राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचा (RSS) असतो. सूत्रांचे म्हणणे आहे की, पक्षाचे शीर्ष नेतृत्व या सर्व नावांची माहिती आधी संघासोबत सामायिक करेल आणि त्यानंतरच त्यांची संमती मिळाल्यावर घोषणा केली जाईल.

संघ परिवारातील एका वरिष्ठ पदाधिकाऱ्याने माध्यमांना सांगितले - "सरकार आणि संघटना या दोन वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत. सरकारमध्ये संघाचा थेट हस्तक्षेप नसतो, पण संघटना संघ परिवाराचा भाग आहे. त्यामुळे संघटनेचे नेतृत्व करणारी व्यक्ती सक्षम संघटक असावी."

या वक्तव्यावरून हे निश्चित आहे की नाव कोणतेही असो, त्याची मंजुरी नागपूरहून (RSS मुख्यालय) च मिळेल.

ब्राह्मण विरुद्ध ओबीसी - कोणाचे पारडे जड?

उत्तर प्रदेशच्या राजकारणाचा विचार करता हा प्रश्न सर्वात महत्त्वाचा ठरला आहे. राज्यात योगी आदित्यनाथ (क्षत्रिय) हे आधीच मुख्यमंत्री आहेत. अशा परिस्थितीत पक्ष नेतृत्वाला वाटते की संघटनात्मक स्तरावर ओबीसी (OBC) चेहरा पुढे आणला जावा जेणेकरून जातीय समतोल कायम राहील.

दुसरीकडे, केंद्रात पंतप्रधान नरेंद्र मोदी स्वतः ओबीसी समुदायाचे प्रतिनिधित्व करतात. त्यामुळे अनेक वरिष्ठ नेत्यांना वाटते की राष्ट्रीय स्तरावर आता ब्राह्मण चेहरा अध्यक्ष व्हावा. जातीय समतोलाच्या दृष्टीने हे पक्षासाठी फायदेशीर ठरू शकते.

भाजप अध्यक्षपदाच्या शर्यतीत कोण-कोण आहेत? - संभाव्य नावांची यादी

मीडिया रिपोर्ट्सनुसार, भाजपच्या राष्ट्रीय अध्यक्षपदाच्या शर्यतीत अनेक दिग्गजांची नावे समोर आली आहेत.

• भूपेंद्र यादव (केंद्रीय मंत्री) - संघटना आणि रणनीती, या दोन्हींमध्ये निपुण.
• धर्मेंद्र प्रधान (शिक्षण मंत्री) - संघ पार्श्वभूमी आणि मोदींचे निकटवर्तीय मानले जातात.
• अश्विनी वैष्णव (रेल्वे मंत्री) - प्रशासकीय अनुभव आणि स्वच्छ प्रतिमेमुळे चर्चेत.
• शिवराज सिंह चौहान (केंद्रीय मंत्री) - जुने संघटक आणि RSS शी जोडलेले.
• सी.टी. रवी आणि सुनील बंसल यांची नावे देखील बॅकअप पर्याय म्हणून पाहिली जात आहेत.

पक्षाच्या सूत्रांनुसार, या सर्वांमध्ये भूपेंद्र यादव आणि धर्मेंद्र प्रधान सर्वात पुढे असल्याचे सांगितले जात आहे. तर, यूपी संघटनेसाठी देखील युवा ओबीसी चेहऱ्यावर विचार सुरू आहे.

राजकीय समीकरण आणि संघाचा समतोल

भाजपचे संपूर्ण लक्ष सध्या २०२७ च्या यूपी विधानसभा निवडणूक आणि २०२९ च्या लोकसभा निवडणुकीवर आहे. पक्ष संघटनेत आणि सरकारमध्ये समन्वय राहावा अशी पक्षाची इच्छा आहे. याच कारणामुळे राष्ट्रीय अध्यक्ष आणि प्रदेश अध्यक्ष या दोघांची नियुक्ती विचारपूर्वक आणि एकत्रितपणे केली जात आहे. संघ देखील या मताशी सहमत आहे की पक्षाला अशा चेहऱ्यांची गरज आहे जे "संघटना चालवणारे असतील, नुसते चेहरा दाखवणारे नव्हे."

भाजपमधील नवीन अध्यक्षांची निवड फक्त एक औपचारिक नियुक्ती नसेल, तर ती आगामी निवडणुकांच्या रणनीतीचा पहिला संकेत देखील असेल. जर ब्राह्मण चेहऱ्याला संधी मिळाली, तर हा संकेत असेल की पक्ष समतोल साधण्याचा प्रयत्न करत आहे, आणि जर ओबीसी चेहरा आला तर हा २०२७ आणि २०२९ च्या निवडणुकांसाठी जातीय समीकरणे साधण्याचा 'मास्टरस्ट्रोक' असेल. पण हे निश्चित आहे की, जे कोणतेही नाव येईल, त्यावर RSS चा शिक्का नक्कीच असेल. आणि तोच ठरवेल की भाजपच्या राजकीय नौकेचा पुढील खलाशी कोण असेल.