अदाणी आणि MSC ग्रुपचा महाकरार; विझिंजम बंदराचा होणार झपाट्याने विस्तार!

अदाणी पोर्ट्स अँड स्पेशल इकॉनॉमिक झोन लिमिटेड (APSEZ) आणि मेडिटेरेनियन शिपिंग कंपनी (MSC) ग्रुपने एका धोरणात्मक भागीदारीची घोषणा केली आहे, ज्यांतर्गत MSC ची टर्मिनल ऑपरेटर शाखा 'टर्मिनल इन्व्हेस्टमेंट लिमिटेड' (TiL), अदाणी विझिंजम पोर्ट प्रायव्हेट लिमिटेड (AVPPL) मधील ४९% हिस्सा खरेदी करणार आहे. या संपूर्ण व्यवहाराचे मूल्य २.८५ अब्ज अमेरिकन डॉलर इतके आहे.

या कराराचा एक भाग म्हणून, TiL या प्रकल्पातील आपल्या प्रमाणबद्ध हिश्श्याचे प्रतिनिधित्व करणारे १.३९७ अब्ज अमेरिकन डॉलरची गुंतवणूक करेल. हा व्यवहार नेहमीच्या नियामक मंजुरींच्या अधीन आहे. कंपन्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, या करारामुळे हिंदी महासागरातील एक प्रमुख ट्रान्सशिपमेंट हब (माल वाहतूक केंद्र) म्हणून विझिंजम बंदराचे स्थान अधिक मजबूत होण्याची आणि मालवाहू जहाजांची (कार्गो) वाढ व व्यावहारिक विस्तार वेगाने होण्याची अपेक्षा आहे. मुंद्रा कंटेनर टर्मिनल नंबर ३ आणि एन्नोर बंदर येथील यशस्वी भागीदारीनंतर, APSEZ आणि MSC ग्रुपमधील हे तिसरे मोठे सहकार्य आहे.

डिसेंबर २०२४ मध्ये सुरू झालेले विझिंजम हे भारताचे पहिले 'डीप-ड्राफ्ट मेगा ट्रान्सशिपमेंट' बंदर आहे, ज्याची सध्याची क्षमता १.६ दशलक्ष २०-फूट इक्विव्हॅलेंट युनिट्स (TEUs) आहे. या बंदराचा सध्या विस्तार केला जात असून, डिसेंबर २०२८ पर्यंत त्याची क्षमता ३.५ पटीने वाढवून ५.७ दशलक्ष TEUs केली जाईल.

युरोप, पर्शियन आखात आणि सुदूर पूर्व (फार ईस्ट) देशांना जोडणाऱ्या व्यस्त पूर्व-पश्चिम आंतरराष्ट्रीय समुद्री व्यापारी मार्गापासून अवघ्या १० सागरी मैल (नॉटिकल माईल) अंतरावर असलेले हे बंदर मोठ्या कंटेनर जहाजांना आकर्षित करण्यासाठी डिझाइन केले गेले आहे. या बंदराची नैसर्गिक खोली (ड्राफ्ट) १८ ते २० मीटर असून, येथे ८०० मीटरची बर्थ, २.९ किलोमीटरची लांबलचक लाटा रोखणारी भिंत (ब्रेकवॉटर), स्वयंचलित कार्गो हाताळणी यंत्रणा आणि एआय (AI) सक्षम व्हेसल ट्रॅफिक मॅनेजमेंट सिस्टम (VTMS) उपलब्ध आहे.

बंदराने पार केले महत्त्वाचे टप्पे

APSEZ ने दिलेल्या माहितीनुसार, विझिंजम बंदराने आर्थिक वर्ष २०२६ (FY26) दरम्यान १.३ दशलक्ष TEUs ची हाताळणी केली असून, १० लाख TEU चा टप्पा सर्वात वेगाने पार करणारे हे भारतातील पहिले बंदर ठरले आहे. कामकाज सुरू झाल्यापासून अवघ्या १८ महिन्यांत या बंदराने २० लाख TEUs चा टप्पा ओलांडला असून ९५० हून अधिक जहाजांची यशस्वी हाताळणी केली आहे, तर जून २०२६ मध्ये बंदराने आपल्या १००० व्या जहाजाचे स्वागत केले.

कंपनीने पुढे सांगितले की, या बंदराने ७० हून अधिक अल्ट्रा लार्ज कंटेनर व्हेसल्स (ULCVs) हाताळले आहेत, जे भारतीय बंदरांमध्ये सर्वाधिक आहेत, तसेच ३०० मीटरपेक्षा जास्त लांबीच्या २८३ जहाजांची हाताळणी देखील येथे करण्यात आली आहे.

उच्च कार्गो व्हॉल्यूमची कंपन्यांना अपेक्षा

APSEZ ने म्हटले आहे की, MSC सोबतच्या या भागीदारीमुळे कार्गो दृश्यमानता सुधारेल, रिले कार्गो व्हॉल्यूम वाढेल, पूर्व आफ्रिकन व्यापारी मार्गांशी कनेक्टिव्हिटी मजबूत होईल आणि सध्या आग्नेय आशियाई ट्रान्सशिपमेंट हबवर अवलंबून असलेल्या बांगलादेश-कडे जाणाऱ्या कार्गोचा मोठा हिस्सा आकर्षित करण्यात मदत होईल.

या घडामोडींवर बोलताना APSEZ चे पूर्णवेळ संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) अश्वनी गुप्ता म्हणाले की, हा करार दोन्ही कंपन्यांमधील दीर्घकालीन संबंधांना अधिक बळकट करतो. विझिंजम बंदर हे एक प्रमुख ट्रान्सशिपमेंट हब म्हणून उदयास आले आहे आणि अभूतपूर्व गतीने पुढे सरकले आहे. कामकाज सुरू झाल्यापासून १८ महिन्यांत २० लाख TEUs चा टप्पा ओलांडणारे हे पहिले भारतीय बंदर बनले आहे. बंदर विकासाच्या पुढील टप्प्यासाठी सज्ज होत असताना, विझिंजममध्ये MSC सोबतची APSEZ ची दीर्घकालीन भागीदारी अधिक विस्तारताना मला अत्यंत आनंद होत आहे, असे गुप्ता यांनी सांगितले.

भारतीय बंदर पायाभूत सुविधांमध्ये धोरणात्मक गुंतवणूक

दोन्ही कंपन्यांनी या कराराचे वर्णन भारतातील बंदर पायाभूत सुविधांमधील सर्वात मोठ्या विदेशी खाजगी गुंतवणुकींपैकी एक म्हणून केले आहे. MSC ग्रुपची उपकंपनी असलेली TiL, पाच खंडांमधील १०० हून अधिक कंटेनर टर्मिनल्सच्या जागतिक पोर्टफोलिओचे संचालन करते, ज्याची वार्षिक क्षमता ७० दशलक्ष TEUs पेक्षा जास्त आहे.

APSEZ सध्या संपूर्ण भारतात १५ बंदरे आणि टर्मिनल्स तसेच चार आंतरराष्ट्रीय बंदरांचे संचालन करते. कंपनीची कार्गो हाताळणी क्षमता सध्या ६५३ दशलक्ष टन प्रति वर्ष असून, २०३० पर्यंत १ अब्ज टन कार्गो हाताळणीचे उद्दिष्ट कंपनीने ठेवले आहे.