अंबुजा सिमेंट्सची गुजरातमध्ये कमी-कार्बन सिमेंट प्रकल्प विकसित करण्यासाठी 'लीलाक'सोबत भागीदारी

अदानी समूहाची सिमेंट आणि बांधकाम साहित्य क्षेत्रातील कंपनी असलेल्या अंबुजा सिमेंट्सने, युनायटेड किंगडम (UK) मधील 'लीलाक लिमिटेड' (Leilac Limited) या क्लीन-टेक्नॉलॉजी (स्वच्छ तंत्रज्ञान) कंपनीसोबत एक महत्त्वपूर्ण धोरणात्मक भागीदारी केली आहे. या भागीदारी अंतर्गत गुजरातच्या कच्छ जिल्ह्यातील संघीपुरम प्लांट (प्लांट) येथे व्यावसायिक स्तरावर एक 'लो-कार्बन' म्हणजेच कमी-कार्बन उत्सर्जन करणारा सिमेंट प्रकल्प विकसित केला जाणार आहे.

या संयुक्त उपक्रमाचा मुख्य उद्देश कार्बन कॅप्चर (कार्बन शोषून घेणे) आणि हायब्रिड इलेक्ट्रिफिकेशन (मिश्र विद्युतीकरण) या प्रगत तंत्रज्ञानाचे मूल्यांकन करणे हा आहे. या तंत्रज्ञानामुळे सिमेंट निर्मितीच्या प्रक्रियेतून होणारे कार्बन उत्सर्जन लक्षणीयरीत्या कमी होऊ शकते आणि भारतात शाश्वत सिमेंट उत्पादनाचा मार्ग मोकळा होऊ शकतो. हा प्रात्यक्षिक प्रकल्प अंबुजा सिमेंट्सच्या वार्षिक ६.६ दशलक्ष टन (MTPA) उत्पादन क्षमता असलेल्या संघी सिमेंट प्लांटमध्ये राबवला जाईल. सिमेंट बनवण्याच्या प्रक्रियेदरम्यान अनिवार्यपणे निर्माण होणारा कार्बन डायऑक्साइड वायू शोषून घेण्यासाठी आणि यादरम्यान अक्षय ऊर्जेचा (रिन्यूएबल एनर्जी) वापर वाढवण्यासाठी, लीलाकचे कार्बन कॅप्चर तंत्रज्ञान आणि हायब्रिड इलेक्ट्रिक हीटिंग सिस्टम्स कशा प्रकारे एकत्र जोडता येतील, याचे परीक्षण या प्रकल्पात केले जाईल.

संबंधित कंपन्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, या तंत्रज्ञानामध्ये सिमेंट निर्मितीमधील कोळशाचा वापर पूर्णपणे बंद करण्याची क्षमता आहे, तसेच यामुळे पर्यायी इंधनाचा गरजेनुसार लवचिक वापर करणे देखील शक्य होणार आहे. हा प्रकल्प यशस्वी ठरल्यास, त्याचा विस्तार ७ ते ८ पटीने वाढवला जाऊ शकतो, ज्यामुळे दरवर्षी १० लाख टनांपेक्षा जास्त कार्बन डायऑक्साइड शोषून घेण्याची क्षमता निर्माण होईल. हा प्रस्तावित प्रकल्प जगातील सर्वात मोठ्या औद्योगिक-स्तरीय कमी-कार्बन सिमेंट प्रकल्पांपैकी एक बनू शकतो, असा दावा कंपन्यांनी केला आहे.

अंबुजा सिमेंट्सचे संचालक करण अदानी यांनी सांगितले की, सिमेंट क्षेत्राला कमी-कार्बन उत्सर्जक भविष्याकडे नेण्यासाठी तांत्रिक नवसंशोधन आणि मजबूत उद्योग सहकार्याची गरज आहे. ते पुढे म्हणाले की, "लीलाकसोबतची आमची भागीदारी ही सिमेंट निर्मिती प्रक्रियेतील उत्सर्जन कमी करणाऱ्या, ऊर्जा कार्यक्षमता सुधारणाऱ्या आणि दीर्घकालीन शाश्वत विकासाला पाठिंबा देणाऱ्या पुढच्या पिढीच्या तंत्रज्ञानाचे मूल्यांकन करण्याच्या आमच्या वचनबद्धतेचे प्रतीक आहे."

हा उपक्रम अंबुजा सिमेंट्सच्या व्यापक कार्बनमुक्ती (डीकार्बोनायझेशन) धोरणाचा एक भाग असून, तो कंपनीच्या २०५० पर्यंतच्या 'सायन्स बेस्ड टारगेट्स इनिशिएटिव्ह' (SBTi) द्वारे प्रमाणित 'नेट-झिरो' (शून्य कार्बन उत्सर्जन) उद्दिष्टाला पाठबळ देतो. कंपनी जवळपास १ गिगावॉट (GW) क्षमतेच्या स्वतःच्या हरित ऊर्जा (ग्रीन पॉवर) प्रकल्पांद्वारे अक्षय ऊर्जेचा वापर वाढवत आहे. या भागीदारीमुळे कार्बन कॅप्चर तंत्रज्ञानाची व्यावसायिक व्यवहार्यता सुधारेल आणि संपूर्ण सिमेंट उद्योगात त्याचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करणे अधिक सुलभ होईल, असा विश्वास कंपनीला वाटतो.

लीलाक लिमिटेडचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी डॅनियल रेनी यांनी सांगितले की, अंबुजा सिमेंट्सकडे जगातील सर्वात मोठे आणि प्रगत सिमेंट उत्पादन नेटवर्क आहे. "आम्ही दोन्ही कंपन्या मिळून जागतिक सिमेंट उद्योगासाठी एक किफायतशीर, अनुकरणीय आणि भविष्यासाठी सुरक्षित असणारा उपाय सादर करण्याचे ध्येय ठेवत आहोत," असे रेनी यांनी स्पष्ट केले.

अंबुजा सिमेंट्सची सध्या भारतातील २४ एकात्मिक उत्पादन प्लांट्स आणि २२ ग्राइंडिंग युनिट्सच्या माध्यमातून वार्षिक १०९ दशलक्ष टन (MTPA) सिमेंट उत्पादन क्षमता आहे. २०५० पर्यंत निव्वळ-शून्य (नेट-झिरो) उत्सर्जन साध्य करण्याच्या आपल्या वचनबद्धतेचा भाग म्हणून कंपनी अक्षय ऊर्जा, वेस्ट हीट रिकव्हरी सिस्टम्स (टाकाऊ उष्णतेपासून ऊर्जा निर्मिती) आणि इतर शाश्वत उपक्रमांमध्ये सातत्याने गुंतवणूक करत आहे.

दुसरीकडे, लीलाक ही ऑस्ट्रेलियाच्या 'कॅलिक्स लिमिटेड' (Calix Limited) या तंत्रज्ञान कंपनीची उपकंपनी असून, ती सिमेंट आणि चुना उत्पादनासारख्या ज्या उद्योगांमध्ये कार्बन उत्सर्जन कमी करणे अत्यंत कठीण असते, अशा क्षेत्रांसाठी कार्बन कॅप्चर आणि विद्युतीकरणाचे उपाय विकसित करते. औद्योगिक कार्बनमुक्तीच्या प्रयत्नांना गती देण्यासाठी ही कंपनी सध्या युरोप, अमेरिका आणि आशिया-पॅसिफिक प्रदेशातील अनेक औद्योगिक भागीदारांसोबत काम करत आहे.