मारबर्ग व्हायरसचा हाहाकार! शरीरातील 'या' अवयवांवर करतो थेट हल्ला; किती जीवघेणा? वाचा लक्षणे अन् धोके

Marburg Virus Symptoms Fatality Rate Treatment : मारबर्ग व्हायरस (Marburg Virus - MARV) हा एक अत्यंत संसर्गजन्य आणि जीवघेणा विषाणू असून हा जगासाठी नवा आरोग्याच्या दृष्टीने धोकादायक मानला जात आहे. मीडिया रिपोर्टनुसार, या विषाणुच्या संसर्गामुळे ८ जणांचा मृत्यू झाल्याचे वृत्त आहे. या विषाणूचे आता जगासमोर नवे आव्हान निर्माण झाले आहे.

काय आहे हा मारबर्ग विषाणू?

मारबर्ग विषाणू मानवांमध्ये आणि प्राइमेट्समध्ये गंभीर रक्तस्त्रावी ताप निर्माण करतो. इबोला व्हायरस ज्या कुटुंबातील आहे, त्याच कुटुंबातील हा मारबर्ग व्हायरस आहे. १९६७ मध्ये जर्मनीतील मारबर्ग आणि फ्रँकफर्ट आणि युगोस्लाव्हियातील बेलग्रेड येथे एकाच वेळी झालेल्या उद्रेकानंतर याला मारबर्ग व्हायरस असे नाव देण्यात आले.

'हा' व्हायरस किती धोकादायक आहे?

मारबर्ग व्हायरस अत्यंत धोकादायक मानला जातो, कारण त्याचा मृत्यू दर खूप जास्त आहे. ऐतिहासिकदृष्ट्या, या व्हायरसचा मृत्यू दर २४% ते ८८% पर्यंत नोंदवला गेला आहे. हा दर आरोग्य सेवा प्रणाली आणि उद्रेकाच्या व्यवस्थापनावर अवलंबून असतो.

प्रसार कसा होतो?

हा व्हायरस संक्रमित व्यक्तीच्या रक्त, स्राव, अवयव किंवा इतर शारीरिक द्रव्यांच्या थेट संपर्कातून पसरतो. रुग्णांना उपचार देणारे आरोग्य कर्मचारी आणि संक्रमित व्यक्तीच्या अंत्यसंस्कारात सहभागी होणारे लोक यांना जास्त धोका असतो.

शरीरावर कोणत्या भागावर परिणाम करतो?

मारबर्ग व्हायरस शरीरातील अनेक अवयव प्रणाली निकामी करतो, ज्यामुळे रक्तस्राव आणि शॉक येतो.

यकृत : हा व्हायरस यकृतावर गंभीर परिणाम करतो, ज्यामुळे यकृत निकामी होण्याची शक्यता वाढते.

रक्तवहिन्या : व्हायरस रक्तवाहिन्यांच्या अस्तरांना नुकसान पोहोचवतो, ज्यामुळे शरीरात आणि शरीराबाहेर मोठा रक्तस्राव होतो.

रोगप्रतिकारशक्ती : मारबर्ग व्हायरस रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत करतो.

इतर अवयव: यकृत, मूत्रपिंड (Kidneys) आणि मध्यवर्ती मज्जासंस्था (Central Nervous System) यांसारख्या प्रमुख अवयवांवर परिणाम होऊन ते निकामी होतात.

लक्षणे (Symptoms)

संक्रमित झाल्यानंतर २ ते २१ दिवसांनी लक्षणे दिसू लागतात.

सुरुवातीची लक्षणे

तीव्र ताप आणि डोकेदुखी

तीव्र अस्वस्थता आणि स्नायू दुखणे

काही दिवसांतच पोटदुखी, ओटीपोटात गोळे येणे आणि अतिसार

गंभीर लक्षणे

• रक्तस्त्राव: ५ ते ७ दिवसांनी शरीरातून रक्तस्त्राव सुरू होतो (उदा. हिरड्या, नाक, त्वचा आणि मल-मूत्रातून).
• गंभीर उलट्या आणि छातीत दुखणे.
• कावीळ
• मज्जासंस्थेचे विकार: गोंधळ, चिडचिडेपणा आणि आक्रमकता.
• अखेरीस, गंभीर रक्त कमी होणे आणि मल्टी-ऑर्गन फेल्युअरमुळे शॉक येतो.

उपचार (Treatment)

• मारबर्ग व्हायरसवर कोणताही विशिष्ट आणि मान्यताप्राप्त अँटीव्हायरल उपचार सध्या उपलब्ध नाही.
• मुख्यत्वे आधारभूत काळजी देणे समाविष्ट आहे. यामध्ये रुग्णांना टिकवून ठेवण्यासाठी प्रयत्न केले जातात.
• शरीरातील द्रव्यांचे व्यवस्थापन : रुग्णाला इंट्राव्हेनस (IV) पद्धतीने द्रवपदार्थ आणि इलेक्ट्रोलाइट्स देणे.
• रक्तदाब योग्य ठेवणे.
• ऑक्सिजन पातळी योग्य ठेवणे.
• रक्तस्त्राव झाल्यास रक्त चढवणे.
• लस : मारबर्ग व्हायरससाठी अनेक लस सध्या तपासणीखाली आहेत, पण कोणतीही व्यावसायिकरित्या उपलब्ध नाही.

कारणे (Causes)

• नैसर्गिक अधिवास: संक्रमित गुहांमध्ये किंवा खाणींमध्ये काम करणाऱ्या लोकांमार्फत हा व्हायरस प्राण्यांकडून मानवांमध्ये पसरतो.
• मानवी प्रसार: एकदा मानवात संक्रमण झाल्यानंतर, हा व्हायरस एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीकडे खालीलप्रमाणे पसरतो:
• संक्रमित व्यक्तीच्या रक्त, थुंकी, मूत्र, वीर्य किंवा इतर शारीरिक द्रव्यांचा थेट संपर्क.
• संक्रमित शारीरिक द्रव्यांनी दूषित झालेल्या पृष्ठभागाला स्पर्श करणे (उदा. सुया).
• उगमस्थान: मारबर्ग आणि इबोला व्हायरसचे उगमस्थान आफ्रिकेत असल्याचे मानले जाते.