कोलेस्ट्रॉलचा रिपोर्ट नॉर्मल असूनही हृदयविकाराचा झटका?, सावधान! रक्तातील 'हा' छुपा शत्रू असेल धोका!

normal cholesterol but heart attack risk : आजकाल आपण आजूबाजूला अशा अनेक बातम्या ऐकतो की, एखादी व्यक्ती दिसायला फिट आहे, व्यायाम करते आणि तिचे कोलेस्ट्रॉल रिपोर्ट्सही सामान्य आहेत, तरीही तिला वयाच्या 30 किंवा 40व्या वर्षी हृदयविकाराचा झटका (Heart Attack) आला.

अशा वेळी प्रश्न पडतो की, जर सर्व रिपोर्ट्स 'नॉर्मल' होते, तर चूक कुठे झाली? हृदयरोगतज्ज्ञांच्या मते, याचे उत्तर आपल्या नियमित लिपिड प्रोफाइल चाचणीत नसून, एका दुर्लक्षित घटकात दडलेले असू शकते, ज्याचे नाव आहे लिपोप्रोटीन (ए) किंवा Lp(a).

कोलेस्ट्रॉल अहवालातील 'खरा खलनायक': Lp(a) म्हणजे काय?

सामान्यतः आपण रक्ताच्या चाचणीत एलडीएल (LDL - वाईट कोलेस्ट्रॉल), एचडीएल (HDL - चांगले कोलेस्ट्रॉल) आणि ट्रायग्लिसराइड्स तपासतो. मात्र, Lp(a) हा एक असा कोलेस्ट्रॉल कण आहे जो नियमित चाचण्यांमध्ये मोजला जात नाही. हा कण दिसायला एलडीएल सारखाच असतो, पण त्याला एक विशेष प्रथिन जोडलेले असते. हे प्रथिन धमन्यांमध्ये 'प्लाक' (कचरा) तयार करण्याची प्रक्रिया वेगवान करते. यामुळे रक्तवाहिन्यांमध्ये जळजळ (Inflammation) वाढते आणि रक्ताच्या गुठळ्या होण्याचा धोका निर्माण होतो, जो अखेर हृदयविकाराचा झटका किंवा स्ट्रोकचे कारण ठरतो.

भारतीयांमध्ये हृदयविकाराचा वाढता धोका

भारतात सध्या एक चिंताजनक कल पाहायला मिळत आहे. पाश्चात्य देशांच्या तुलनेत भारतीयांना 10 ते 15 वर्षे आधीच हृदयविकार जडत आहेत. राष्ट्रीय आरोग्य संस्थांच्या मते, यामागे केवळ आहार किंवा जीवनशैली नसून 'अनुवांशिकता' हा मोठा भाग आहे. भारतातील एकूण मृत्यूंमध्ये हृदयविकाराचा वाटा मोठा आहे. मधुमेह, उच्च रक्तदाब आणि बैठी जीवनशैली यासोबतच Lp(a) सारखे लपलेले मार्कर भारतीयांच्या आरोग्यासाठी धोक्याची घंटा वाजवत आहेत.

व्यायाम आणि आहारानेही हा धोका का कमी होत नाही?

इतर कोलेस्ट्रॉलच्या तुलनेत Lp(a) चे वैशिष्ट्य म्हणजे यावर आहार किंवा व्यायामाचा फारसा प्रभाव पडत नाही. हा घटक पूर्णपणे तुमच्या जनुकांवर (Genetics) अवलंबून असतो. जर तुमच्या पालकांकडून तुम्हाला ही वाढलेली पातळी वारशाने मिळाली असेल, तर तुमचे वजन कमी असूनही तुम्हाला हृदयविकाराचा धोका असू शकतो. म्हणूनच याला 'सायलेंट किलर' मानले जाते.

कुणी करावी ही विशेष चाचणी?

तुमचा नेहमीचा कोलेस्ट्रॉल रिपोर्ट नॉर्मल असला तरी, खालील परिस्थितीमध्ये डॉक्टरांच्या सल्ल्याने Lp(a) चाचणी करणे अनिवार्य ठरू शकते. जर कुटुंबात कोणालाही कमी वयात (पुरुषांमध्ये ५५ आणि महिलांमध्ये ६५ वर्षांच्या आत) हृदयविकाराचा झटका आला असेल. जर तुम्हाला फिट असूनही हृदयविकाराची लक्षणे जाणवत असतील. ज्यांना उच्च रक्तदाब किंवा मधुमेहाचा त्रास आहे.

प्रतिबंधात्मक उपाय काय?

जरी Lp(a) अनुवांशिक असला, तरी इतर जोखीम घटक नियंत्रित करून आपण धोका कमी करू शकतो.

नियमित तपासणी: आयुष्यात किमान एकदा Lp(a) ची पातळी तपासून घेणे.

इतर घटकांवर नियंत्रण : धूम्रपान टाळणे, मधुमेह आणि रक्तदाब नियंत्रणात ठेवणे.

तज्ज्ञांचा सल्ला : जर तुमची पातळी जास्त असेल, तर डॉक्टर रक्तातील गुठळ्या रोखण्यासाठी विशेष औषधे सुचवू शकतात.