''थोडीशी" दारूही तुमच्या मेंदूला पोखरते, 'हे' अवयवही निकामी करते, संशोधनात मोठा खुलासा!

How does drinking alcohol affect the brain : थोडीशी दारू घेतली तर काय होतंय?" किंवा "ताण कमी करण्यासाठी थोडं दारू पिली तरी चालतं., असे बरेच लोकांना वाटते. परंतु, ही सर्वात मोठी गैरसमजूत आहे.

वैद्यकीय संशोधन आता हे स्पष्टपणे सांगत आहे की, अल्कोहोलची अगदी कमी मात्रा सुद्धा तुमच्या मेंदूसाठी दीर्घकाळात गंभीर धोका निर्माण करू शकते. हा धोका किती मोठा आहे आणि किती लवकर तो परिणाम दाखवतो, या संशोधनाविषयी आज आपण या लेखातून समजून घेऊया.

दारू मेंदूवर कसा परिणाम करते?

अल्कोहोल थेट आपल्या मध्यवर्ती मज्जासंस्थेवर हल्ला करते. हे आपल्या मेंदूतील न्यूरोट्रांसमीटरच्या कार्यप्रणालीत बदल घडवून आणते, ज्यामुळे आपला मूड आणि वर्तन प्रभावित होते. सुरुवातीला दारू घेतल्याने तात्पुरता आराम किंवा उत्साह वाटू शकतो, पण हळूहळू ती मेंदूच्या नाजूक पेशींना नुकसान पोहोचवायला सुरुवात करते.

मानसिक क्षमतेवर होणारे परिणाम!

संशोधनाने सिद्ध केले आहे की, दारूचे मध्यम प्रमाणात सेवन केल्यानेही तुमच्या मौखिक प्रवाह (Verbal Fluency) आणि स्मरणशक्ती (Memory) यासारख्या महत्त्वाच्या संज्ञानात्मक कौशल्यांवर नकारात्मक परिणाम होतो.

तुम्ही जितके जास्त अल्कोहोल सेवन कराल, तितका मानसिक क्षमतेवरचा परिणाम अधिक गंभीर असतो. याचा अर्थ, जे लोक "थोडीशी दारू निरुपद्रवी आहे" असे मानतात, ते देखील या धोक्याच्या छायेत आहेत. तुमची विचार करण्याची, शिकण्याची आणि आठवण्याची क्षमता हळूहळू कमी होऊ लागते.

स्मृतिभ्रंशाचा वाढता धोका!

दीर्घकाळ जास्त प्रमाणात दारू पिल्याने अल्कोहोल-संबंधित मेंदूचे नुकसान होऊ शकते. यामुळे डिमेंशियाचा (स्मृतिभ्रंश) धोका अनेक पटींनी वाढतो. मेंदूतील हिप्पोकॅम्पस नावाचा भाग, जो स्मृती आणि अवकाशीय जागरूकतेसाठी जबाबदार असतो, त्यावर अल्कोहोलचा सर्वाधिक परिणाम होतो. याचा थेट परिणाम म्हणून स्मरणशक्ती कमी होते आणि व्यक्ती गोंधळलेली राहते.

दारुमुळे मेंदूच्या वेगवेगळ्या भागांना नुकसान!

दारूचा परिणाम केवळ एकाच भागावर होत नाही, तर तो मेंदूच्या अनेक महत्त्वाच्या भागांना हानी पोहोचवतो.

फ्रंटल लोब

यामुळे निर्णय घेण्याची क्षमता आणि समस्या सोडवण्याची (Problem Solving) क्षमता कमकुवत होते. व्यक्तीचे वर्तन अनियंत्रित होऊ शकते.

लिंबिक प्रणाली

ही प्रणाली भावना आणि मूड नियंत्रित करते. दारूमुळे या प्रणालीवर नकारात्मक परिणाम होऊन भावनिक अस्थिरता येऊ शकते.

सेरेबेलम

हा भाग शरीराचे संतुलन आणि समन्वयासाठी (Coordination) महत्त्वाचा असतो. दारूमुळे या भागाला नुकसान होऊन चालताना तोल जाणे, हातापायांची हालचाल बिघडणे असे परिणाम दिसतात.

किशोरवयात सर्वाधिक धोका!

लक्षात ठेवा, किशोरवयीन आणि तरुणांचा मेंदू अजूनही विकासाच्या महत्त्वाच्या टप्प्यात असतो. अशा वेळी अल्कोहोलचा परिणाम आणखी गंभीर असतो.

संशोधनानुसार, या वयात दारूचे मध्यम प्रमाणात सेवन केल्यानेही शिक्षण, स्मरणशक्ती आणि भावनिक नियंत्रणाला कायमचे नुकसान होऊ शकते. त्यांच्या भविष्यातील मानसिक क्षमतेवर याचा मोठा आणि गंभीर परिणाम होतो.

संशोधन काय सांगते?

नेचर कम्युनिकेशन्स या प्रतिष्ठित नियतकालिकेत २०२२ मध्ये प्रकाशित झालेल्या पेनसिल्व्हेनिया विद्यापीठाच्या एका अभ्यासाने दारूच्या अगदी कमी मात्रेचेही गंभीर परिणाम समोर आणले आहेत. या अभ्यासानुसार:

दिवसातून फक्त एक पेय

यामुळे तुमच्या मेंदूचे वय 6 महिन्यांनी वाढते, म्हणजेच तो6 महिने आधीच वृद्ध होऊ लागतो.

दिवसातून दोन पेये

मेंदूचे वय तब्बल 2 वर्षांनी वाढते! विचार करा, दोन पेये तुमच्या मेंदूला दोन वर्षांनी म्हातारे बनवू शकतात.

एकंदरीत, यावरुन स्पष्ट सांगायचे झाले तर, दारूची अगदी "थोडीशी" मात्रा देखील आरोग्यासाठी सुरक्षित नाही. कालांतराने, ती तुमच्या मेंदूच्या क्षमता कमी करू शकते, स्मृतिभ्रंशाचा धोका वाढवू शकते आणि तुमच्या विचार करण्याच्या शक्तीवर अतिशय वाईट परिणाम करायला सुरूवात करते.

...तर अल्कोहोल पासून रहा दूर

जर तुम्हाला तुमचा मेंदू निरोगी ठेवायचा असेल, त्याची कार्यक्षमता जपायची असेल आणि दीर्घायुष्य निरोगी राहायचे असेल, तर अल्कोहोलपासून पूर्णपणे दूर राहणे हाच सर्वोत्तम आणि सुरक्षित पर्याय आहे. आपल्या आरोग्यासाठी आणि भविष्यासाठी हा निर्णय खूप महत्त्वाचा आहे.