फक्त स्क्रीन टाईमच कारणीभूत नाही! डोळ्यांत जळजळ अन् कोरडेपणाची 'ही' आहेत छुपी कारणे, वाचा सविस्तर!

dry eye syndrome symptoms : आजच्या डिजिटल युगात डोळ्यांच्या समस्या म्हटल्या की, सर्वात आधी आपल्या डोळ्यांसमोर येतो तो 'स्क्रीन टाईम'. तासनतास मोबाईल किंवा लॅपटॉपवर काम केल्यामुळे डोळे थकतात हे खरे असले, तरी ही या समस्येची केवळ एक बाजू आहे. अनेक लोक असे आहेत जे स्क्रीनचा वापर कमी करतात, तरीही त्यांना डोळ्यांत जळजळ, खाज किंवा कोरडेपणा जाणवतो.

इंडियन जर्नल ऑफ ऑप्थॅल्मोलॉजी मधील एका अभ्यासानुसार, एकट्या उत्तर भारतात सुमारे ३२ टक्के लोक 'ड्राय आय सिंड्रोम'ने ग्रस्त आहेत. चला तर मग जाणून घेऊया, स्क्रीनव्यतिरिक्त अशी कोणती कारणे आहेत ज्यामुळे तुमचे डोळे कोरडे पडत आहेत.

नेमकी समस्या काय आहे?

आपल्या डोळ्यांच्या पृष्ठभागावर 'टिअर फिल्म' नावाचा एक अतिशय पातळ थर असतो. हा थर डोळ्यांना ओलावा देण्याचे आणि बाहेरील धुळीपासून संरक्षण करण्याचे काम करतो. जेव्हा या थराचे संतुलन बिघडते, तेव्हा डोळे कोरडे पडू लागतात.

अश्रू म्हणजे केवळ पाणी नसून त्यात तेल, श्लेष्मा आणि प्रथिने यांचे मिश्रण असते. हे मिश्रण डोळ्यांना वंगण पुरवते आणि संसर्गापासून वाचवते. जेव्हा या घटकांचे प्रमाण कमी-जास्त होते, तेव्हा डोळ्यांत टोचल्यासारखे वाटणे किंवा जळजळ होणे सुरू होते.

स्क्रीनव्यतिरिक्त डोळे कोरडे पडण्याची 5 मुख्य कारणे

1. एअर कंडिशनर (AC) चा अतिवापर

शहरांमध्ये एसीचा वापर मोठ्या प्रमाणावर वाढला आहे. एसी हवेतील आर्द्रता (Humidity) शोषून घेतो. कोरड्या हवेमुळे डोळ्यांतील नैसर्गिक ओलावा किंवा अश्रू वेगाने सुकतात, ज्यामुळे डोळ्यांत जळजळ जाणवू लागते.

2. वाढते प्रदूषण आणि धुलीकण

हवेतील धूळ, धूर आणि विषारी वायू डोळ्यांच्या नाजूक थराला हानी पोहोचवतात. प्रदूषणामुळे डोळ्यांना सतत खाज सुटणे किंवा पाणी येणे यांसारख्या समस्या उद्भवतात, ज्याचे रूपांतर पुढे कायमस्वरूपी कोरडेपणात होऊ शकते.

3. डोळे मिचकावण्याचे प्रमाण कमी होणे

आपण जेव्हा वाचन, लेखन किंवा लांब पल्ल्याची ड्रायव्हिंग करतो, तेव्हा आपले पूर्ण लक्ष त्या कामावर असते. अशा वेळी आपण डोळे मिचकावण्याचे (Blinking) विसरतो किंवा त्याचा वेग मंदावतो. डोळे मिचकावल्यामुळेच अश्रूंचा थर डोळ्यांवर समान रीतीने पसरतो. हे न झाल्याने डोळे थकलेले वाटतात.

4. पोषक तत्वांचा अभाव

तुमचा आहार थेट तुमच्या डोळ्यांच्या आरोग्याशी संबंधित असतो. शरीरात जीवनसत्व 'अ', 'ड' आणि ओमेगा-३ फॅटी ॲसिड्सची कमतरता असल्यास डोळ्यांची ओलावा टिकवून ठेवण्याची क्षमता कमी होते. तसेच पाणी कमी पिण्यामुळे (Dehydration) देखील ही समस्या वाढते.

5. ॲलर्जी आणि इतर घटक

परागकण, पाळीव प्राण्यांचे केस किंवा हवेतील बुरशीमुळे डोळ्यांना ॲलर्जी होऊ शकते. यामुळे डोळ्यांच्या पापण्यांना सूज येते आणि अश्रू ग्रंथींच्या कार्यावर परिणाम होतो.

डोळ्यांचे आरोग्य जपण्यासाठी प्रभावी उपाय

• हायड्रेशन ठेवा: दिवसातून किमान ८-१० ग्लास पाणी प्या, जेणेकरून शरीरातील ओलावा टिकून राहील.
• आहार बदल करा : आहारात मासे, अक्रोड, फ्लेक्स सीड्स (अळशी) आणि पालेभाज्यांचा समावेश करा.
• मुद्दाम डोळे मिचकावा : वाचन किंवा काम करताना मधूनमधून जाणीवपूर्वक डोळ्यांची उघडझाप करा.
• पुरेशी झोप घ्या : डोळ्यांना नैसर्गिकरीत्या रिपेअर होण्यासाठी ७-८ तासांची शांत झोप आवश्यक आहे.
• संरक्षक चष्मा वापरा : बाहेर जाताना धुळीपासून वाचण्यासाठी सनग्लासेसचा वापर करा.