रुपयाचा ऐतिहासिक निचांक! पहिल्यांदाच 92.05च्या पार; इस्रायल-इराण युद्धाचा भारतीय अर्थव्यवस्थेला फटका

Israel Iran war economic impact on India : भारतीय अर्थव्यवस्थेसाठी आजचा अर्थात 4 मार्च 2026 हा दिवस चिंतेचा ठरला आहे. जागतिक बाजारातील घडामोडी आणि मध्यपूर्वेतील वाढत्या तणावामुळे अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत भारतीय रुपयाने आतापर्यंतची सर्वात निचांकी पातळी गाठली आहे.

बुधवारी रुपया 92.05 या ऐतिहासिक स्तरावर पोहोचला, ज्यामुळे आयातदारांसह सामान्य नागरिकांच्या खिशाला कात्री लागण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. यापूर्वी जानेवारी 2026 मध्ये रुपया 91.18 च्या पातळीवर होता, मात्र आता त्याने तो विक्रमही मोडीत काढला आहे.

रुपया घसरण्यामागची ३ प्रमुख कारणे

तज्ज्ञांच्या मते, जागतिक राजकारण आणि आर्थिक अनिश्चितता यामुळे रुपयावर प्रचंड दबाव आहे. रुपयाच्या घसरणीसाठी खालील तीन घटक कारणीभूत ठरले आहेत:

कच्च्या तेलाच्या किमतीत भडका

इस्रायल आणि इराणमधील युद्धामुळे पुरवठा साखळी विस्कळीत झाली आहे. परिणामी, कच्च्या तेलाच्या किमती प्रति बॅरल $८५ च्या जवळ पोहोचल्या आहेत. भारत आपल्या गरजेच्या ८०% पेक्षा जास्त तेल आयात करतो. तेल खरेदी करण्यासाठी डॉलरची मागणी वाढल्याने रुपया कमकुवत झाला आहे.

सुरक्षित गुंतवणुकीकडे कल (Safe Haven Demand)

युद्धाच्या काळात गुंतवणूकदार शेअर बाजारासारख्या जोखीम असलेल्या ठिकाणी पैसे ठेवण्याऐवजी 'डॉलर'मध्ये गुंतवणूक करणे सुरक्षित समजतात. परदेशी गुंतवणूकदारांनी भारतीय बाजारपेठेतून पैसे काढून घेतल्यामुळे डॉलर वधारला आणि रुपया घसरला.

महागाईची टांगती तलवार

तेलाच्या वाढत्या किमतींमुळे भारतात मालवाहतूक महाग होऊन महागाई वाढण्याचा धोका निर्माण झाला आहे. या भीतीपोटी परदेशी गुंतवणूकदार भारतीय बाजारपेठेपासून दूर जात आहेत.

२०२६ मधील सुमार कामगिरी

या वर्षाच्या सुरुवातीपासून आतापर्यंत रुपया २% पेक्षा जास्त घसरला आहे. २०२६ मध्ये जगातील उदयोन्मुख बाजारपेठांमधील चलनांचा विचार केल्यास, भारतीय रुपया सर्वात वाईट कामगिरी करणाऱ्या चलनांपैकी एक ठरला आहे. गेल्या महिन्यात भारत आणि अमेरिका यांच्यातील व्यापार करारानंतर रुपया सावरण्याची चिन्हे होती, मात्र युद्धामुळे हा दिलासा अल्पकाळच टिकला.

सामान्य माणसावर होणारा थेट परिणाम

रुपयाची घसरण केवळ आकड्यांपुरती मर्यादित नसून, तिचा थेट परिणाम तुमच्या खिशावर होणार आहे:

परदेशी शिक्षण आणि पर्यटन महागणार

जर तुमचे मुले परदेशात शिकत असतील किंवा तुम्ही परदेशवारीचे नियोजन करत असाल, तर आता तुम्हाला डॉलर खरेदी करण्यासाठी जास्त रुपये मोजावे लागतील. शैक्षणिक फी आणि प्रवासाचा खर्च लक्षणीय वाढणार आहे.

इलेक्ट्रॉनिक्स वस्तूंच्या किमतीत वाढ

मोबाईल फोन, लॅपटॉप, टीव्ही आणि इतर इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांचे सुटे भाग परदेशातून आयात केले जातात. कंपन्यांना याचे पैसे डॉलरमध्ये द्यावे लागत असल्याने, या वस्तूंच्या किमती वाढण्याची शक्यता आहे.

इंधन दरवाढ

कच्चे तेल महाग झाल्यामुळे देशांतर्गत बाजारात पेट्रोल आणि डिझेलच्या किमती वाढू शकतात. इंधन महागल्यास भाजीपाला आणि इतर जीवनावश्यक वस्तूंच्या वाहतुकीचा खर्च वाढून सर्वसामान्यांना महागाईचा सामना करावा लागेल.

पुढील वाटचाल काय?

आर्थिक विश्लेषकांच्या मते, जोपर्यंत मध्यपूर्वेतील इस्रायल-इराण युद्ध शांत होत नाही, तोपर्यंत रुपयावर असाच दबाव कायम राहू शकतो. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) रुपयाला सावरण्यासाठी काय पावले उचलते, याकडे आता सर्वांचे लक्ष लागले आहे.