Crisis on Indian currency: भारतीय चलनावर संकट! डॉलरच्या तुलनेत रुपया कमजोर! जाणून घ्या घसरणीची कारणे

Crisis on Indian currency : भारतीय रुपयाने सोमवारी (13 जानेवारी 2025) रोजी अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत 86.39 ही विक्रमी नीचांकी पातळी गाठली. ते 0.4 टक्क्यांवरुन घसरून आतापर्यंतच्या सर्वात कमकुवत झाला आहे. आशियाई चलनांची घसरण, अमेरिकेची मजबूत आर्थिक आकडेवारी आणि परकीय गुंतवणूकदारांकडून सातत्याने होणारी विक्री ही त्याची प्रमुख कारणे होती.

रुपयाची सध्याची घसरण ही जागतिक आणि देशांतर्गत अशा दोन्ही घटकांचा परिणाम आहे. येत्या काही महिन्यांत रुपया प्रति डॉलर 88 पर्यंत घसरण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे. तरीही आरबीआय आणि सरकारची सक्रिय धोरणे ही घसरण कमी करू शकतात. रुपयाच्या घसरणीची कारणे आणि भविष्यातील परिस्थिती आपण समजून घेऊया.

भारतीय रुपयाच्या घसरणीची प्रमुख कारणे

1. मजबूत यूएस आर्थिक डेटा

• नुकत्याच जाहीर झालेल्या यूएस नॉन-फार्म पेरोल्स डेटावरून असे दिसून आले आहे की, गेल्या महिन्यात 2 लाख 56 हजार नवीन नोकऱ्या निर्माण झाल्या आहेत.
• यूएस सेवा आणि उत्पादन क्षेत्राच्या मजबूत कामगिरीमुळे डॉलर आणखी मजबूत झाला. यामुळे यूएस फेडरल रिझर्व्ह व्याजदरात कपात करण्याची शक्यता कमी झाली, ज्यामुळे डॉलर आणखी मजबूत झाला.

2. विदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदारांकडून (FII) विक्री

• परदेशी गुंतवणूकदारांनी भारतीय शेअर बाजारातून मोठ्या प्रमाणात पैसा काढून घेतला.
• गेल्या तीन महिन्यांत 11 अब्ज डॉलर्स काढल्यानंतर या महिन्यातही 4 अब्ज डॉलरहून अधिक रक्कम काढण्यात आली आहे.
• या ट्रेंडमुळे रुपयावर दबाव वाढत आहे.

3. जागतिक अस्थिरता आणि अनिश्चितता

• अमेरिकेचे चलनविषयक धोरण आणि भू-राजकीय चिंतेमुळे उदयोन्मुख अर्थव्यवस्थांच्या चलनांवर दबाव आहे.
• उच्च हेजिंग अॅक्टीव्हीची आणि जोखीम टाळणे यामुळे रुपयाच्या कमकुवतपणात भर पडली आहे.
• रुपया आणखी कमजोर होऊ शकतो का?
• येत्या काळात रुपयावरील दबाव कायम राहण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे. मुद्दाम समजून घेऊया...

1. REER चा प्रभाव

वास्तविक प्रभावी विनिमय दर (REER) नुसार, रुपयाचे दीर्घ काळापासून अवमूल्यन झाले आहे.
याचा अर्थ रुपया अजूनही त्याच्या खऱ्या स्थितीच्यावर आहे आणि अजून घसरणीला वाव आहे.

2. तज्ज्ञांचे अंदाज

जेफरीजचे ब्रॅड बेक्टेल यांचा विश्वास आहे की, नजीकच्या भविष्यात रुपया प्रति डॉलर 88 पर्यंत कमजोर होऊ शकतो.
ANZ बँकेचा अंदाज आहे की मार्च 2025 पर्यंत ही पातळी शक्य आहे.

3. विदेशी मुद्रा बाजारातील अस्थिरता

फेडरल रिझर्व्हच्या धोरणांमधील बदल आणि जागतिक बाजारातील चढउतार यामुळे रुपयामध्ये अस्थिरता वाढू शकते.
परकीय गुंतवणूकदारांनी भारतातून निधी काढून घेतल्यानेही रुपया कमकुवत होऊ शकतो.

भारतीय चलनासाठी भविष्यातील आव्हाने

जागतिक आर्थिक परिस्थिती : अमेरिकन डॉलरच्या मजबूतीमुळे भारतीय चलनावर दबाव येऊ शकतो.
आयातीवर परिणाम : कच्च्या तेलाच्या आणि इतर आयात केलेल्या वस्तूंच्या वाढत्या किमतींमुळे व्यापार तूट आणखी वाढू शकते.
विदेशी गुंतवणूक : विदेशी संस्थागत गुंतवणूकदारांनी पैसे काढणे सुरूच ठेवल्यास, रुपया आणखी कमजोर होऊ शकतो.

सरकार आणि आरबीआयची भूमिका काय असेल?

• रुपया स्थिर ठेवण्यासाठी आरबीआयला परकीय चलनाचा साठा वापरावा लागेल.
• सरकार आयात-निर्यात असमतोल नियंत्रित करण्यासाठी उपायांवर काम करू शकते.
• भारतीय अर्थव्यवस्था मजबूत करण्यासाठी धोरणात्मक सुधारणांचीही गरज भासू शकते.