मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी आंबा, बटाटा आणि केळी खाणे टाळावे का?

मधुमेह असलेल्या अनेक भारतीयांसाठी प्रत्येक जेवणासोबत अनेक प्रश्न निर्माण होतात. आंबा, केळी, बटाटा आणि भात यांसारख्या पदार्थांना अनेकदा "पूर्णपणे बंद" असे मानले जाते. मात्र, साखरेचे प्रमाण नियंत्रित ठेवणे महत्त्वाचे असले तरी कोणताही पौष्टिक पदार्थ वैज्ञानिक आधाराशिवाय पूर्णपणे बंद करणे योग्य नाही.

खरं तर, मधुमेहाचे व्यवस्थापन हे एखादा विशिष्ट पदार्थ टाळण्यापेक्षा योग्य प्रमाणात खाणे, संतुलित आहार आणि निरोगी जीवनशैली यावर अधिक अवलंबून असते.

ज्ञान बाय गणेश - मेकिंग इंडिया विन ओव्हर डायबिटीस हा सन फार्माचा एक जनजागृती उपक्रम आहे, जो अमेरिकन डायबिटीस असोसिएशनच्या भागीदारीत सुरू करण्यात आला आहे. भारतीयांना तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली मिळालेल्या माहितीद्वारे मधुमेह अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेण्यास, त्याचा प्रतिबंध करण्यास आणि त्याचे व्यवस्थापन करण्यास मदत करण्यावर हा उपक्रम केंद्रित आहे.

गैरसमज १: मधुमेह असल्यास आंबा खाऊ नये

सत्य: आंबा मर्यादित प्रमाणात खाऊ शकता.

आंब्यामध्ये नैसर्गिक साखर असली तरी त्यात फायबर, व्हिटॅमिन A, व्हिटॅमिन C आणि अँटिऑक्सिडंट्सही भरपूर असतात. अर्धा कप चिरलेला आंबा प्रथिने किंवा हेल्दी फॅटसोबत खाल्ल्यास तो संतुलित आहाराचा भाग होऊ शकतो. मात्र, आंब्याचा रस, मिल्कशेक किंवा साखर घालून तयार केलेले पदार्थ टाळावेत.

गैरसमज २: केळी खाल्ल्याने रक्तातील साखर नेहमीच वाढते

सत्य: प्रत्येक केळीचा परिणाम सारखा नसतो.

लहान किंवा मध्यम आकाराचे केळे मधुमेह असलेल्या व्यक्ती मर्यादित प्रमाणात खाऊ शकतात. पूर्णपणे पिकलेल्या केळीपेक्षा किंचित कच्च्या केळीचा ग्लायसेमिक परिणाम कमी असू शकतो. केळे सुका मेवा, दही किंवा बियांबरोबर खाल्ल्यास साखर हळूहळू शोषली जाते.

गैरसमज ३: बटाटा पूर्णपणे बंद करावा

सत्य: बटाटा कसा शिजवला जातो आणि किती प्रमाणात खाल्ला जातो हे अधिक महत्त्वाचे आहे.
उकडलेला किंवा भाजलेला बटाटा मर्यादित प्रमाणात खाल्ल्यास तो आहाराचा भाग होऊ शकतो. मात्र, फ्रेंच फ्राईज किंवा बटाट्याचे वेफर्स यांसारखे तळलेले पदार्थ टाळावेत. बटाट्यासोबत डाळ, भाज्या किंवा प्रथिनेयुक्त पदार्थ खाल्ल्यास रक्तातील साखरेची वाढ कमी होण्यास मदत होते.

गैरसमज ४: गूळ, मध किंवा ब्राऊन शुगर पांढऱ्या साखरेपेक्षा सुरक्षित आहे

सत्य: हे सर्व रक्तातील साखर वाढवू शकतात.

गूळ, मध आणि ब्राऊन शुगरमध्ये काही प्रमाणात खनिजे असली तरी त्यामध्ये कार्बोहायड्रेट्स असतात आणि ते रक्तातील साखरेची पातळी वाढवू शकतात. त्यामुळे यांचाही वापर मर्यादित प्रमाणातच करावा.

"मधुमेह असलेल्या अनेक रुग्णांना आंबा, केळी, बटाटा किंवा भात पूर्णपणे बंद करण्याचा सल्ला दिला जातो, पण हा गैरसमज आहे. कोणताही एक पदार्थ मधुमेह बिघडवत नाही. योग्य प्रमाणात खाणे, संतुलित आहार आणि निरोगी जीवनशैली हेच रक्तातील साखर नियंत्रित ठेवण्याचे मुख्य आधार आहेत. कार्बोहायड्रेट्ससोबत प्रथिने, फायबर आणि हेल्दी फॅट्स घेतल्यास रक्तातील साखर हळूहळू वाढते. त्यामुळे कठोर निर्बंध घालण्यापेक्षा दीर्घकाळ पाळता येईल असा संतुलित आहार स्वीकारणे अधिक फायदेशीर आहे."
Dr. Dipali Chandrakant Sanas, MBBS, CCCDM, Pune

गैरसमज ५: मधुमेह असल्यास भात पूर्णपणे बंद करावा

सत्य: योग्य प्रमाणात खाल्ल्यास भात आहाराचा भाग असू शकतो.

भारतीयांच्या दैनंदिन आहारात भाताचे महत्त्व आहे. तो पूर्णपणे बंद करण्याऐवजी त्याचे प्रमाण नियंत्रित ठेवणे अधिक आवश्यक आहे. भातासोबत डाळ, हिरव्या भाज्या, दही किंवा प्रथिनेयुक्त पदार्थ खाल्ल्यास रक्तातील साखरेवर चांगले नियंत्रण ठेवता येते. ब्राऊन राईस किंवा हातसडीचा तांदूळ अधिक फायबर देऊ शकतो, पण प्रमाण नियंत्रण तितकेच महत्त्वाचे आहे.

मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी कशावर भर द्यावा?

एखादा पदार्थ पूर्णपणे बंद करण्याऐवजी पुढील गोष्टींवर लक्ष द्या:
डायबिटीज प्लेट पद्धतीनुसार संतुलित जेवण घ्या (अर्धी प्लेट भाज्या, एक चतुर्थांश प्रथिने आणि एक चतुर्थांश धान्य)
फायबरयुक्त पदार्थांचा समावेश करा
ठराविक वेळी संतुलित जेवण घ्या
नियमित व्यायाम करा
रक्तातील साखरेची नियमित तपासणी करा

मधुमेह म्हणजे आपल्या आवडत्या भारतीय पदार्थांना कायमचा निरोप देणे नाही. योग्य प्रमाण, संतुलित आहार आणि आरोग्यदायी जीवनशैलीच्या मदतीने आंबा, केळी, बटाटा आणि भात यांसारखे पदार्थही सुरक्षितपणे खाता येऊ शकतात. आपल्या आहाराबाबत शंका असल्यास डॉक्टर किंवा आहारतज्ज्ञांचा सल्ला घ्या. SPI-IN-CVD-ZT---08-20260334

अस्वीकरण: ही माहिती केवळ रुग्णाच्या शिक्षणासाठी/जागरूकतेसाठी आहे. हे डॉक्टर किंवा आरोग्य सेवा क्षेत्रातील तज्ञांच्या सल्ल्याची जागा घेऊ शकत नाही. सन फार्मास्युटिकल्स लॅबोरेटरीज लिमिटेड (SPLL) अचूक आणि वेळेवर माहिती प्रदान करण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न करते, परंतु या संदर्भात कोणतीही हमी देत नाही. आपण आपल्या डॉक्टरांचा किंवा आरोग्य सेवा तज्ञांचा सल्ला घेतला पाहिजे आणि केवळ त्यांच्याच सल्ल्यावर विश्वास ठेवला पाहिजे. सन फार्मास्युटिकल्स लॅबोरेटरीज लिमिटेड (SPLL) च्या पूर्वसूचनेशिवाय या माहितीचा कोणताही भाग कोणत्याही स्वरूपात किंवा कोणत्याही माध्यमातून (यांत्रिक किंवा इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने) पुनर्निर्मित, प्रसारित किंवा संग्रहित केला जाऊ नये.